Dùng mắt nhìn tơ, tay đo ẩm, mũi “bắt bệnh” nấm, người phụ nữ Lạng Sơn làm nên cơ nghiệp

Khi người trồng nấm thành “nghệ sĩ”

Bước vào khu nhà xưởng rộng 2.000m² của Hợp tác xã Thuận Phát – Tràng Phái tại thôn Phai Làng, xã Tân Đoàn, tỉnh Lạng Sơn có thể cảm nhận ngay mùi đặc trưng của những phôi nấm rơm.

Vừa kiểm tra những phôi nấm trong phòng, bà Triệu Thị Lý (sinh năm 1970) vừa cho biết: “Loại nấm rơm này là nông sản cực kỳ nhạy cảm và khó tính với thời tiết, nhiệt độ các anh ạ. Vì vậy, ngày nào tôi cũng phải trực tiếp kiểm tra khu vực trồng nấm. Chỉ cần môi trường biến động nhẹ hay phôi nấm nhiễm khuẩn là có thể hỏng cả lứa. Vì thế, người làm nấm chúng tôi phải sống cùng những phôi nấm. Sau 15 năm trồng nấm, tôi có thể cảm nhận sự thay đổi đó bằng các giác quan”.

Sau một thời gian dài gắn bó với nghề trồng nấm rơm, nấm sò bà Lý đã có bí quyết của riêng mình từ đôi mắt, mỗi ngày bà rà soát từng kệ nấm để quan sát tốc độ phát triển của phôi, tơ nấm ăn nông hay sâu, sợi tơ có màu trắng trong hay xuất hiện đốm mốc xanh, mốc đen bất thường…

Tiếp đến là đôi bàn tay như chiếc nhiệt kế để cảm nhận nhiệt độ-độ ẩm chuẩn xác nhất, nhẹ nhàng xem phôi nấm, bà biết ngay độ ẩm đã đạt chuẩn từ 70 - 80% hay chưa, lực nén phôi rơm, bông hạt đã vừa vặn hay còn quá chặt.

Dùng mắt nhìn sợi tơ, dùng tay cảm nhận độ ẩm, nhiệt độ phôi – phòng trồng nấm, thậm chí dùng mũi ngửi mùi để nhận đoán được sức khỏe nấm… những “tuyệt kỹ” này đã giúp cho bà Lý và các thành viên hợp tác xã có doanh thu 600 – 700 triệu đồng mỗi năm.

“Đặc biệt nhất là chiếc mũi, người làm nấm lâu năm như tôi đã “tôi luyện” cho mình sự cảm nhận về mùi của rơm rạ - bông hạt quyện với mùi cám gạo, cám mạch khi cấy phôi nấm... chỉ cần trong phòng trồng nấm, có phôi nấm thối hỏng, lên men chua thì chỉ cần ngửi mùi là tôi đã phát hiện ra ngay và loại bỏ” bà Lý cho hay.

Khắc phục bất lợi vùng núi đá để làm chủ quy trình trồng nấm

Để có được thành công như hôm nay, ít ai biết bà Lý từng trải qua những ngày tháng “mất ăn mất ngủ” vì nấm.

Bà Lý cho biết: “Năm 2011, sau lớp tập huấn trồng nấm ở xã, tôi thấy nghề trồng nấm có triển vọng nên bắt đầu trồng thử. Thế nhưng, thử thách lớn nhất không nằm ở kỹ thuật mà ở chính điều kiện tự nhiên của quê hương Tân Đoàn. Phía dưới khu nhà xưởng là lớp đá dày, lạnh; thêm vào đó, nhiệt độ ở miền núi vào ban đêm thường xuống rất thấp. Đây là yếu tố rất bất lợi đối với nấm, bởi nhiệt độ thích hợp nhất là 30–32 độ C”.

Không chịu lùi bước, bà Lý vừa tự mày mò học hỏi qua các kênh thông tin, vừa chủ động liên hệ, nhờ sự tư vấn của các giảng viên lớp tập huấn. Giải pháp được đưa ra là thiết kế hệ thống nhà trồng nấm khép kín, lắp đặt đèn tạo nhiệt và bố trí quạt thông gió để điều hòa không khí, giảm nhiệt độ trong những ngày hè nắng gắt.

Cùng với đó, bà Lý áp dụng nghiêm ngặt quy trình trồng nấm theo hướng dẫn. Ở khâu tiệt trùng, nấm rơm phải được tiệt trùng ở nhiệt độ 70°C, còn nấm sò ở 100°C, kéo dài trong 3 ngày liên tục. Khi cấy phôi, phải chờ nhiệt độ phôi hạ xuống 35°C để bảo đảm tỷ lệ sống của meo nấm (nấm giống).

Sau khi vào giống được 5 ngày thì tiến hành xả tơ. Từ 6–7 ngày sau có thể thu hoạch lứa nấm đầu tiên; trong khoảng 20 ngày có 3 đợt hái nấm. Nhờ kinh nghiệm cảm nhận bằng các giác quan kết hợp với việc tuân thủ quy trình, bà Lý đã làm chủ kỹ thuật trồng nấm rơm, nấm sò. Với hệ thống nhà kín, nấm rơm có thể được trồng quanh năm; còn nấm sò được trồng từ tháng 8 năm trước đến tháng 4 năm sau.

Không giữ kinh nghiệm cho riêng mình, tháng 7/2022, bà Triệu Thị Lý đứng ra thành lập Hợp tác xã Thuận Phát – Tràng Phái, quy tụ 10 thành viên trên địa bàn có cùng mong muốn phát triển nghề trồng nấm tại địa phương.

Mô hình không chỉ tạo việc làm, thu nhập ổn định cho các thành viên mà còn linh hoạt về thời gian. Công việc chăm sóc nấm không chiếm quá nhiều thời gian trong ngày, giúp các hộ gia đình vừa có thêm nguồn thu nhập, vừa duy trì công việc canh tác nông nghiệp truyền thống tại nhà.

Hiện nay, sản phẩm nấm của Hợp tác xã được tiêu thụ ổn định tại thị trường tỉnh Lạng Sơn với mức giá 100.000 đồng/kg. Bình quân mỗi tháng, hợp tác xã xuất bán từ 7–8 tạ nấm rơm tươi, doanh thu đạt 600–700 triệu đồng mỗi năm.

Ông Hà Lê Quý, Phó Chủ tịch UBND xã Tân Đoàn cho hay: “Mô hình trồng nấm của bà Triệu Thị Lý và Hợp tác xã Thuận Phát – Tràng Phái là một trong những điểm sáng điển hình về chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi tại địa phương. Mô hình tạo sinh kế ổn định cho nhiều hộ dân trong xã. Trong thời gian tới, chính quyền xã sẽ tiếp tục đồng hành, tạo điều kiện thuận lợi để Hợp tác xã mở rộng quy mô, tiếp cận các nguồn vốn ưu đãi và quảng bá thương hiệu nông sản Tân Đoàn ra các thị trường lớn hơn”.

Từ một mô hình thử nghiệm trên vùng đất đá Tân Đoàn, những kinh nghiệm trồng nấm bằng giác quan của bà Triệu Thị Lý đã mở ra hướng phát triển kinh tế hiệu quả, góp phần thay đổi tư duy sản xuất và nâng cao đời sống người dân nông thôn Lạng Sơn.

×