Dựng trường liên cấp giữa miền biên viễn: Mỗi mái trường, một “cột mốc sống”(bài cuối)

Đi tìm con chữ từ nơi dốc mờ sương

5 giờ sáng, khi sương còn phủ trên những con dốc Mẫu Sơn, đã có những học sinh rời nhà để đến lớp. Với trẻ em ở những thôn, bản xa, đường đến trường không chỉ được tính bằng cây số. Những ngày mưa lớn, nước suối dâng, việc đi lại có thể trở nên khó khăn, thậm chí khiến việc học bị gián đoạn.

Cô giáo Đinh Thị Nga, giáo viên Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và Trung học cơ sở Mẫu Sơn, kể: “Trước đây nhiều em học sinh của tôi ở Mẫu Sơn thuộc các bản xa cách trường 3-4km. Nhiều em không được người nhà đưa đón phải tự mình đi học từ sớm 5-6 giờ sáng, vượt qua những con dốc sương giăng mờ mịt trên đỉnh núi Mẫu Sơn để đến trường. Những ngày mưa nước suối dâng cao, việc học tập rất hay bị gián đoạn”.

Địa hình miền núi, dân cư sinh sống phân tán đã khiến nhiều điểm trường lẻ tồn tại trong nhiều năm để đưa lớp học đến gần học sinh hơn. Tuy nhiên, khi yêu cầu nâng cao chất lượng giáo dục ngày càng lớn, mô hình trường lớp phân tán cũng bộc lộ những hạn chế.

Theo bà Đào Thị Mai Hương, Phó Chủ tịch UBND xã Mẫu Sơn, trước khi thực hiện sắp xếp mạng lưới trường học, trên địa bàn xã có 8 cơ sở giáo dục, gồm 2 trường mầm non, 3 trường tiểu học, 2 trường trung học cơ sở và 1 trường phổ thông dân tộc bán trú trung học cơ sở, với tổng cộng 26 điểm trường nằm rải rác tại nhiều thôn, bản. Đáng chú ý, có lớp chỉ từ 5 đến 7 học sinh.

Việc phải chia nhỏ đội ngũ giáo viên giữa nhiều điểm trường ảnh hưởng tới công tác sinh hoạt chuyên môn, đổi mới phương pháp giảng dạy. Ở một số điểm trường, cơ sở vật chất còn thiếu thốn, thiếu phòng máy tính, phòng thí nghiệm, thư viện chỉ có những tủ sách nhỏ.

Trong khi đó, tại Khuất Xá, theo lãnh đạo địa phương, có học sinh sống cách trường tới 26 km. Sau những con số ấy là thời gian đưa đón, là những buổi sáng phải thức dậy sớm và nỗi lo của cha mẹ mỗi khi mưa bão, đường sá đi lại khó khăn.

Bài toán đặt ra không chỉ là sửa thêm phòng học, mà cần một cách tổ chức giáo dục phù hợp hơn với đặc thù dân cư phân tán ở khu vực biên giới.

Những “cột mốc sống” nơi biên cương

Từ bài toán đường xa, điểm trường lẻ và nguồn lực phân tán, các trường phổ thông nội trú liên cấp đang mở ra một cách tổ chức dạy và học mới ở vùng biên Lạng Sơn.

Theo thiết kế, các trường được đầu tư hệ thống phòng học chuẩn hóa cùng các phòng chức năng như Tin học, Ngoại ngữ, Âm nhạc, Mỹ thuật, Khoa học tự nhiên; thư viện, nhà đa năng, khu luyện tập thể thao, nhà ăn, ký túc xá và các không gian phục vụ học tập, sinh hoạt.

Các hạng mục như bể bơi, khu tăng gia sản xuất, không gian trải nghiệm sáng tạo cũng được bố trí trong tổng thể. Kiến trúc trường được thiết kế theo hướng hiện đại, mở, linh hoạt, phù hợp với điều kiện sương muối, giá lạnh vào mùa đông ở vùng cao Lạng Sơn, đồng thời chú trọng không gian xanh và bản sắc văn hóa địa phương.

Khi học sinh được tập trung về một cơ sở, đội ngũ giáo viên và trang thiết bị cũng có điều kiện được sử dụng tập trung hơn. Đây là cơ sở để nâng cao chất lượng chuyên môn, tổ chức thêm các hoạt động học tập, trải nghiệm và từng bước thu hẹp khoảng cách về điều kiện giáo dục giữa vùng biên với những khu vực thuận lợi.

Khuất Xá là một trong những địa phương cho thấy rõ sự thay đổi này. Theo chính quyền xã, trước đây trên địa bàn có 8 trường ở các bậc mầm non, tiểu học và trung học. Khi thực hiện sắp xếp và Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và Trung học cơ sở Khuất Xá đi vào hoạt động, số trường dự kiến còn 4.

Đáng chú ý, 100% học sinh bậc THCS trên địa bàn sẽ học tại trường nội trú liên cấp. Công trình mới vì thế không chỉ bổ sung thêm cơ sở vật chất, mà còn trở thành một mắt xích trong quá trình sắp xếp lại mạng lưới giáo dục tại địa phương.

Ông Lộc Văn Độ, Phó Chủ tịch UBND xã Khuất Xá cho rằng: “Khi trường đi vào hoạt động, học sinh sẽ có môi trường học tập, ăn ở tập trung tốt hơn, qua đó giúp các gia đình yên tâm hơn trong việc học của con em”.

Theo ông Hoàng Quốc Tuấn, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Lạng Sơn, 4 trường nội trú khởi công đợt 1 tại các xã Mẫu Sơn, Khuất Xá, Kiên Mộc và Quốc Khánh đang gấp rút thi công để kịp khai giảng năm học mới vào ngày 5/9.

Ông Tuấn cho biết, các trường mới sẽ giúp học sinh vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới có điều kiện học tập, ăn ở, sinh hoạt và rèn luyện tốt hơn; đồng thời tạo thuận lợi cho công tác tổ chức dạy học và các hoạt động giáo dục.

“Trường học nội trú liên cấp sẽ xóa được các điểm trường nhỏ; các bậc phụ huynh yên tâm trao gửi con đến trường để tập trung lao động sản xuất; các cháu được tiếp cận điều kiện học tập với nhiều trang thiết bị hiện đại để phát triển toàn diện bản thân”, ông Tuấn cho biết thêm.

Nhưng ý nghĩa của những ngôi trường vùng biên không chỉ dừng lại ở những dãy phòng học hay trang thiết bị mới.

Theo ông Lộc Văn Độ, cột mốc bằng đá xác định đường biên, nhưng sức sống của biên giới còn được bồi đắp bởi những cộng đồng dân cư sinh sống, lao động, học tập và gắn bó lâu dài với mảnh đất ấy.

"Một đứa trẻ hôm nay bước vào phòng Tin học, thư viện hay phòng Khoa học tự nhiên, ngày mai có thể tiếp tục học lên, trở thành giáo viên, cán bộ, nhân lực y tế hoặc người lao động có tri thức trên chính quê hương mình", ông Độ nói.

Theo cách nhìn ấy, những mái trường đang thành hình giữa vùng biên không chỉ là nơi học tập, mà còn góp phần bồi đắp những “cột mốc sống” từ chính những thế hệ lớn lên, học tập và gắn bó với biên cương.

×