Được thưởng vẫn không mặn mà sinh thêm con, vì sao?

Khuyến sinh 3 triệu đồng, vì sao người trẻ TP.HCM vẫn ngại sinh con thứ 2?

Để vực dậy tỷ lệ sinh, HĐND TP.HCM đã ban hành chính sách hỗ trợ 3 triệu đồng cho phụ nữ sinh đủ 2 con trước 35 tuổi. Cùng với đó, thành phố hỗ trợ 2 triệu đồng chi phí tầm soát trước sinh, sơ sinh cho thai phụ thuộc hộ nghèo, cận nghèo và đối tượng bảo trợ xã hội.

Nhờ những nỗ lực này, tỷ suất sinh năm 2025 của thành phố đạt 1,51 con/phụ nữ, vượt chỉ tiêu kế hoạch (1,4 con). Tuy nhiên, con số này vẫn nằm ở mức rất thấp so với mức sinh thay thế lý tưởng là 2,1 con và thấp hơn mức bình quân cả nước (1,91 con). TP.HCM tiếp tục nằm trong nhóm các địa phương có mức sinh thấp.

Vì sao người trẻ TP.HCM vẫn ngại sinh con? Báo cáo sơ kết 5 năm thực hiện Chiến lược Dân số của UBND TP.HCM thẳng thắn thừa nhận nguyên nhân cốt lõi: Đặc thù của một đô thị đặc biệt với chi phí sinh hoạt, nhà ở, giáo dục và y tế quá cao. Áp lực việc làm, thu nhập và lối sống đô thị bận rộn đã làm giảm mong muốn sinh con và sinh đủ hai con của các cặp vợ chồng trẻ.

Những đúc kết từ báo cáo dân số không hề xa lạ với thực tế đời sống. Ngồi thẫn thờ nhẩm tính các khoản chi tiêu cuối tháng, chị Nguyễn Thị Thanh (32 tuổi, công nhân may ngụ tại phường Linh Xuân) khẽ thở dài khi được hỏi về dự định sinh bé thứ hai.

Vợ chồng chị từ quê miền Trung vào TP.HCM lập nghiệp đã gần 10 năm, tổng thu nhập mỗi tháng xấp xỉ 20 triệu đồng. Sau khi trừ 4 triệu tiền thuê nhà và điện nước, tiền ăn uống đi lại, cùng 5 triệu đồng tiền học phí mầm non và sữa bỉm cho cậu con trai 4 tuổi, tháng nào hai vợ chồng cũng chật vật, hiếm khi dư dả.

"Nghe tin thành phố thưởng 3 triệu cho người sinh đủ 2 con, vợ chồng tôi cũng nói vui với nhau là có động lực rồi. Nhưng nghĩ đi nghĩ lại, 3 triệu đồng thì mua được 2 bịch tã, vài lon sữa là hết vèo trong chưa đầy một tháng. Còn sau đó là cả chặng đường đằng đẵng mười mấy năm trời: tiền học phí ngày càng tăng, tiền ốm đau đi viện, rồi không gian chật chội trong căn phòng trọ 15 mét vuông thế này làm sao dám đẻ thêm. Thà đẻ một đứa mà lo cho con ăn học đàng hoàng, còn hơn đẻ ra rồi cả nhà cùng gồng gánh qua ngày", chị Thanh ngậm ngùi chia sẻ.

Tiếng thở dài của chị Thanh cũng là nỗi niềm chung của hàng trăm ngàn lao động tại siêu đô thị này. Thực tế, các chính sách hỗ trợ sinh đủ hai con hiện nay mới chủ yếu tập trung vào một phần chi phí y tế. Những khoản hỗ trợ này chưa thể bao phủ đầy đủ các nhu cầu thiết yếu và tốn kém nhất như nhà ở, giáo dục, chăm sóc trẻ em và việc làm sau sinh. Do đó, chúng chưa tạo được động lực đủ mạnh để thay đổi quyết định sinh con của các gia đình trẻ.

Góc khuất xót xa: Báo động nạo phá thai ở tuổi vị thành niên

Trong khi thành phố đang "khát" trẻ sơ sinh, thì một mảng tối khác lại hiện ra từ các số liệu y tế. Dù tỷ số nạo phá thai chung của thành phố đạt chỉ tiêu 40 ca/100 trẻ sinh sống, nhưng sự phân hóa ở các khu vực lại cho thấy nhiều điều đáng suy ngẫm.

Tại khu vực TP.HCM (cũ), cứ 100 trẻ sinh sống thì có tới 33,02 ca nạo phá thai. Trong khi đó, khu vực Bình Dương cũ là 11,9 ca và khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu cũ là 17,2 ca/100 trẻ sinh sống.

Đáng báo động nhất, tỷ lệ phá thai ở tuổi vị thành niên lên tới 2,5%. Con số này cho thấy thành phố đã không đạt được mục tiêu kéo giảm tỷ lệ phá thai vị thành niên xuống dưới 1% vào năm 2025. Đây là một thực trạng nhức nhối, đòi hỏi công tác giáo dục giới tính và sức khỏe sinh sản cần được làm quyết liệt và thực chất hơn nữa.

Đứng đằng sau cuộc chiến dân số đầy cam go này là mạng lưới 19.233 cộng tác viên dân số. Họ là những người "đi từng ngõ, gõ từng nhà", nhưng áp lực công việc lại không hề nhỏ khi mỗi người phải phụ trách cập nhật thông tin biến động cho từ 250 đến 350 hộ dân.

Được biết, từ ngày 1/9/2025, thành phố đã thống nhất mức chi bồi dưỡng cho lực lượng này: 600.000 đồng/người/tháng đối với cộng tác viên ở phường, và 700.000 đồng/người/tháng đối với khu vực xã, đặc khu. Kèm theo đó là việc hỗ trợ 100% mức đóng bảo hiểm y tế tự nguyện. Dù đã được cải thiện, nhưng với áp lực vật giá hiện tại, mức thù lao này vẫn là một sự chắp vá cho lòng nhiệt tình của những người làm công tác cơ sở.

Chính quyền thành phố đã nhận diện rõ thực tế: Mức sinh thấp kéo dài làm gia tăng nguy cơ thiếu hụt lao động trong tương lai, tạo áp lực lớn đối với hệ thống an sinh xã hội và chăm sóc người cao tuổi. Truyền thông hô hào về lợi ích kinh tế - xã hội dài hạn của việc sinh đủ hai con đang chưa đủ sức thuyết phục so với áp lực chi phí thực tế đè nặng lên người dân mỗi ngày.

Báo cáo dân số đã đúc kết một bài học kinh nghiệm sâu sắc: Chính sách khuyến sinh không thể đứng độc lập, mà phải mang tính tổng thể, đồng bộ, lâu dài, gắn chặt với các chính sách an sinh xã hội, nhà ở, giáo dục, y tế, việc làm để tạo động lực bền vững cho người dân sinh đủ hai con. Chỉ khi người trẻ vơi bớt nỗi lo cơm áo gạo tiền, họ mới dám mở lòng đón nhận những sinh linh bé nhỏ tiếp theo.

×