ECB tăng lãi suất sau 3 năm và bài toán cân não của Ngân hàng Nhà nước: Tiền rẻ không còn là sự lựa chọn dễ dàng

Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) ngày 11/6 quyết định tăng lãi suất 0,25 điểm phần trăm, đưa lãi suất chủ chốt lên mức 2,25%. Đáng nói, đây là lần đầu ECB có động thái siết chính sách tiền tệ kể từ năm 9/2023 và đặt trong bối cảnh cuộc chiến Mỹ - Iran làm gia tăng áp lực lạm phát tại các quốc gia sử dụng đồng tiền chung châu Âu.

Đề cập về quyết định không bất ngờ này, Hội đồng Thống đốc ECB cho biết việc tăng lãi suất nhằm ngăn chặn các áp lực tăng giá cả phát sinh từ cuộc xung đột quân sự ở Vùng Vịnh.

Chiến tranh đã gây ra cú sốc giá năng lượng toàn cầu, khi việc eo biển Hormuz bị đóng cửa và nhiều cơ sở sản xuất năng lượng ở Trung Đông bị tàn phá dẫn tới những hạn chế nghiêm trọng về nguồn cung. Một lệnh ngừng bắn mong manh vẫn đang được duy trì, nhưng căng thẳng giữa Washington và Tehran đã leo thang trong những ngày gần đây, rồi lại xuống thang vào ngày 11/6 khi Tổng thống Donald Trump tuyên bố Mỹ và Iran sắp đạt thỏa thuận.

“Cuộc chiến ở Trung Đông đang gây ra áp lực lạm phát, và quyết định tăng lãi suất nằm trong nhiều kịch bản về việc cú sốc này sẽ phát triển như thế nào và tác động ra sao tới triển vọng trong trung hạn của khu vực đồng euro”, tuyên bố sau cuộc họp của ECB cho biết.

Lộ trình lãi suất thế giới đảo chiều trước các cú sốc ngoại biên

Bàn luận về vấn đề lãi suất, ông Nguyễn Xuân Thành, Giảng viên cao cấp Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright cho rằng, những cú sốc từ bên ngoài đang làm thay đổi lộ trình điều chỉnh lãi suất điều hành của các nền kinh tế lớn trên thế giới, trong đó có cả nước Mỹ.

Theo ông Thành, nền kinh tế Mỹ hiện vẫn cho thấy sức chống chịu khá tốt. Thị trường lao động tiếp tục phát đi tín hiệu tích cực khi số lượng việc làm phi nông nghiệp liên tục vượt dự báo của thị trường và các nhà kinh tế. Trong khi đó, lạm phát đã duy trì ở mức quanh 4,3% trong ba tháng liên tiếp.

Ông nhận định, quan điểm của Fed hiện nay là ít nhất trong năm nay chưa cần quá lo ngại về thị trường lao động. Điều đó giúp giảm áp lực phải điều chỉnh lãi suất điều hành theo hướng đi xuống.

Theo ông Thành, yếu tố đáng quan tâm nhất hiện nay vẫn là lạm phát. Dữ liệu công bố trong đêm 10/6 cho thấy lạm phát của Mỹ ở mức 4,2%. Tuy nhiên, ngay cả khi loại trừ giá năng lượng và thực phẩm, lạm phát cơ bản vẫn ở mức 2,9%, trong bối cảnh giá năng lượng đã tăng khoảng 40%.

Từ đó, ông Thành cho rằng thị trường cần chuẩn bị cho một kịch bản thận trọng hơn đối với chính sách tiền tệ của Mỹ. Không chỉ khả năng Fed chưa thể cắt giảm lãi suất trong năm nay, mà thậm chí đến quý IV còn xuất hiện khả năng tăng thêm 25 điểm cơ bản nếu áp lực lạm phát tiếp tục kéo dài.

Trong cuộc họp sắp tới, dù đây là phiên họp đầu tiên dưới sự điều hành của Chủ tịch Fed mới, kịch bản được đánh giá có xác suất cao nhất vẫn là giữ nguyên lãi suất. Tuy nhiên, những diễn biến gần đây cho thấy Fed vẫn để ngỏ khả năng tiếp tục thắt chặt chính sách nếu lạm phát không giảm về mục tiêu như kỳ vọng.

“Nếu kịch bản này xảy ra, tác động sẽ xuất hiện ngay trên mặt bằng giá tài sản toàn cầu”, ông Thành nói và cho rằng đối với Việt Nam, mối quan ngại lớn nhất không nằm ở tăng trưởng kinh tế mà là áp lực đối với dòng vốn đầu tư quốc tế, đặc biệt là dòng vốn trên thị trường chứng khoán.

Lựa chọn nào cho điều hành chính sách tại Việt Nam?

Chuyên gia Nguyễn Xuân Thành cho biết, từ đầu năm đến nay, nhiều nền kinh tế như Hàn Quốc và Indonesia đã chịu ảnh hưởng đáng kể từ môi trường lãi suất toàn cầu duy trì ở mức cao. Đồng nội tệ mất giá trong khi dòng vốn ngoại liên tục rút khỏi các thị trường tài chính.

Tuy nhiên, diễn biến tại Việt Nam, Malaysia và Thái Lan lại có phần khác biệt. Trước khi xung đột tại Trung Đông bùng phát, đồng tiền của cả ba quốc gia đều có xu hướng tăng giá.

Sau cú sốc địa chính trị và năng lượng, phần lớn mức tăng trước đó đã bị xóa nhòa, song nhìn chung các đồng tiền vẫn duy trì được sự ổn định tương đối. Trong nhóm này, đồng Việt Nam được đánh giá là một trong những đồng tiền tương đối ổn định.

Ông Thành cho rằng việc duy trì mặt bằng lãi suất cao là điều bắt buộc nếu muốn giữ lãi suất ở mức đủ hấp dẫn để hỗ trợ tỷ giá. Ngược lại, nếu ưu tiên mục tiêu tăng trưởng kinh tế, nhà điều hành có thể chấp nhận mức độ mất giá nhất định của đồng nội tệ.

Đối với Việt Nam, tác động từ cú sốc lạm phát và mặt bằng lãi suất toàn cầu ở mức cao vẫn nằm trong tầm kiểm soát của cơ quan điều hành. Vấn đề là lựa chọn giữa việc hỗ trợ tỷ giá hay không duy trì lãi suất ở mức cao.

"Định hướng điều hành hiện nay là không mong muốn nhưng chấp nhận mặt bằng lãi suất cao. Nếu tiếp tục duy trì lựa chọn này, áp lực lên tỷ giá sẽ không quá lớn. Ngược lại, nếu chuyển hướng theo hướng bơm thêm thanh khoản cho thị trường, áp lực lên tỷ giá sẽ gia tăng", ông Thành phân tích.

Ông Thành cho rằng thách thức hiện nay của cơ quan điều hành là vừa phải thúc đẩy tăng trưởng tín dụng nhằm hỗ trợ nền kinh tế, vừa phải kiểm soát nguồn cung tiền để bảo đảm ổn định vĩ mô và tỷ giá.

Theo đó, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đang kiểm soát cung tiền rất chặt chẽ bởi kinh nghiệm cho thấy việc tăng thanh khoản quá mức sẽ gây áp lực lớn lên tỷ giá, trong khi dư địa sử dụng dự trữ ngoại hối để hỗ trợ tỷ giá hiện không còn nhiều.

Trong bối cảnh cung tiền tăng hạn chế nhưng mục tiêu tăng trưởng tín dụng ở mức cao, hệ số dư nợ cho vay trên vốn huy động (LDR) tại nhiều ngân hàng đã vượt 100%. Điều này khiến mặt bằng lãi suất duy trì ở mức cao và không còn nhiều dư địa để giảm thêm.

Ông Thành nhận định, Việt Nam có thể sẽ phải chấp nhận để đồng VND điều chỉnh và mất giá ở một mức độ nhất định nhằm tránh thắt chặt quá mức, trong khi vẫn duy trì mặt bằng lãi suất phù hợp thông qua các biện pháp điều hành đối với tổ chức tín dụng.

Ông cũng nhấn mạnh rằng trên thực tế cần có một mức lãi suất tiền gửi đủ hấp dẫn để người dân tiếp tục nắm giữ tiền Đồng. Trong hệ thống ngân hàng, tiền gửi dân cư vẫn đóng vai trò đặc biệt quan trọng đối với hoạt động tín dụng.

Đối với tăng trưởng tín dụng, ông cho rằng có thể nới cho một số ngành, lĩnh vực ưu tiên, song tốc độ tăng trưởng tín dụng chắc chắn sẽ chậm hơn năm trước. Đây cũng là định hướng phù hợp với yêu cầu bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô.

“Không chỉ trong dài hạn mà ngay cả trong ngắn hạn, chúng ta cũng phải hướng tới mục tiêu tăng trưởng cao bằng cách tìm kiếm các động lực tăng trưởng mới, thay vì dựa vào những động lực có thể gây bất ổn vĩ mô”, ông nói.

Ông Thành cũng bày tỏ kỳ vọng giá vàng sẽ tiếp tục duy trì ở vùng thấp hoặc giảm thêm. Theo ông, tại Việt Nam, khi giá vàng tăng sẽ tạo áp lực lên thị trường ngoại hối và tỷ giá. Ngược lại, trong bối cảnh giá vàng giảm, người dân có xu hướng bán vàng nhiều hơn thay vì mua vào, qua đó góp phần hỗ trợ tỷ giá.

“Nếu Ngân hàng Nhà nước Việt Nam không chịu áp lực lớn về tỷ giá thì sẽ có thêm dư địa để nới lỏng chính sách tiền tệ, từ đó giúp mặt bằng lãi suất giảm xuống”, ông Thành nhận định.

NHNN giữ lập trường thận trọng trước áp lực lạm phát và tỷ giá

Đây là nhận định của các chuyên gia tới từ UOB (Singapore). Theo UOB, mối quan tâm lớn của NHNN hiện nay là lạm phát, vốn tăng bình quân 4,3% so với cùng kỳ năm trước trong 5 tháng đầu năm, tiệm cận mục tiêu 4,5%, và NHNN dự báo có thể tăng lên 5,5% trong cả năm.

Trong bối cảnh theo dõi áp lực giảm giá của VND, ưu tiên của NHNN nhiều khả năng là giữ nguyên lãi suất điều hành. Song song đó, NHNN kêu gọi các ngân hàng giảm lãi suất cho vay để hỗ trợ doanh nghiệp và người vay, kết hợp với các biện pháp tài khóa, bao gồm gia hạn chính sách thuế suất 0% đối với xăng và một số sản phẩm nhiên liệu đến cuối tháng 6.

Tuy nhiên, trước cạnh tranh thanh khoản gia tăng khi nhu cầu tín dụng phục hồi, một số ngân hàng trong nước đã nâng lãi suất huy động. Tính đến ngày 28/4, dư nợ tín dụng vượt 19,4 triệu tỷ đồng, tăng 18,26% so cùng kỳ, trong khi tổng thanh khoản chỉ tăng 7,7% tính từ đầu năm.

×