El Niño, diễn biến mới nhất, Việt Nam đối mặt với kịch bản thiên tai, khí hậu nào?

Quá trình hình thành El Niño có những điểm gì đáng chú ý?

Quá trình hình thành El Niño lần này diễn ra tương đối nhanh. Theo số liệu quan trắc, chuẩn sai nhiệt độ mặt nước biển khu vực Niño 3.4 đã đạt ngưỡng +0,50C vào tháng 5 và tăng lên khoảng +0,70C vào đầu tháng 6, cho thấy El Niño đã chính thức hình thành. So với diễn biến thông thường, thời gian chuyển từ trạng thái trung tính sang El Niño được đánh giá là khá ngắn, phản ánh sự ấm lên nhanh của vùng trung tâm Thái Bình Dương và sự tương tác thuận lợi giữa đại dương và khí quyển.

Khả năng phát triển thành El Niño rất mạnh và mối đe doạ ra sao?

Các dự báo hiện nay cho thấy El Niño gần như chắc chắn sẽ hình thành và duy trì từ tháng 6/2026, tiếp tục mạnh thêm từ nay đến cuối năm 2026 và có thể kéo dài sang đầu năm 2027.

Hiện nay, xác suất xuất hiện El Niño với cường độ rất mạnh là khoảng 60-65%, có diễn biến tương tự El Niño năm 2023 và có cường độ tương đương sự kiện El Niño 2015–2016 và có thể nằm trong nhóm mạnh nhất kể từ năm 1950.

Nếu kịch bản này xảy ra, Việt Nam có nguy cơ đối mặt với nền nhiệt cao hơn trung bình nhiều năm, số đợt không khí lạnh giảm, lượng mưa thiếu hụt trên diện rộng, đặc biệt tại Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ, làm gia tăng nguy cơ hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn trong các tháng cuối năm 2026 và đầu 2027.

Mặc dù số lượng bão và áp thấp nhiệt đới ảnh hưởng đến Việt Nam thường ít hơn trong các năm El Niño, nhưng vẫn có thể xuất hiện các cơn bão rất mạnh và gây thiệt hại lớn. Vì vậy, không thể chủ quan với nguy cơ thiên tai trong thời gian tới.

Nhìn lại những đợt El Niño mạnh trong lịch sử thiên tai khốc liệt như nào ở Việt Nam? (gần đây nhất là năm 2015 - 2016)

Nhìn lại lịch sử, các đợt El Niño mạnh thường để lại những tác động rất rõ nét đối với thời tiết, khí hậu và thiên tai ở Việt Nam. Gần đây nhất là đợt El Niño 2015–2016, được đánh giá là một trong những sự kiện El Niño mạnh nhất kể từ năm 1950, có cường độ tương đương các đợt El Niño mạnh đã từng xảy ra vào năm 1982–1983 và 1997–1998.

Tác động nổi bật nhất trong giai đoạn 2015-2016 là tình trạng nắng nóng kéo dài và khốc liệt. Năm 2015 ghi nhận một mùa nắng nóng diện rộng đặc biệt gay gắt. Đợt nắng nóng dài nhất năm tại khu vực ven biển Trung Bộ đã vượt qua kỷ lục năm 2014, kéo dài tới 32 ngày ở Nam Trung Bộ, 36 ngày ở Trung Trung Bộ và 39 ngày ở Bắc Trung Bộ. Trong đợt nắng nóng này, nhiệt độ cao nhất tại Bắc Trung Bộ phổ biến từ 39–41 độ C, trong đó nhiệt độ cao nhất năm 2015 được ghi nhận tại trạm Con Cuông (Nghệ An) lên tới 42,7 độ C vào ngày 30/5.

Cùng với đó, lượng mưa thiếu hụt trên diện rộng đã dẫn đến tình trạng hạn hán nghiêm trọng. Từ cuối năm 2015 sang đầu năm 2016, lượng mưa suy giảm kéo dài khiến dòng chảy trên nhiều hệ thống sông ở Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ thiếu hụt đáng kể. Xâm nhập mặn tại Đồng bằng sông Cửu Long xuất hiện sớm, lấn sâu vào nội đồng và gây nhiều khó khăn cho sản xuất nông nghiệp cũng như đời sống người dân.

Trong khi đó, hoạt động bão trên Biển Đông có xu hướng giảm rõ rệt. Năm 2015 chỉ ghi nhận 5 cơn bão và 2 áp thấp nhiệt đới hoạt động trên Biển Đông, tương đương khoảng 50% so với trung bình nhiều năm. Trong số đó chỉ có 2 cơn bão ảnh hưởng trực tiếp đến đất liền nước ta và cường độ khi đổ bộ không mạnh, chủ yếu gây gió cấp 7–8.

Những diễn biến trong giai đoạn 2015–2016 cho thấy tác động đáng lo ngại nhất của El Niño đối với Việt Nam thường là nắng nóng kéo dài, thiếu hụt mưa, hạn hán và xâm nhập mặn, cùng với đó là số lượng bão có xu hướng giảm so với trung bình nhiều năm.

Dự báo El Niño tác động đến thời tiết, khí hậu Việt Nam những tháng tới

Dự báo, nền nhiệt độ tại các khu vực trên phạm vi toàn quốc dự báo trong các tháng cuối năm 2026 cao hơn TBNN từ 0,5-1,5 độ C riêng tháng 10-12/2026 thậm chí nhiệt độ có thể cao hơn từ 1,0-2,0 độ C. Do vậy trong tháng còn lại mùa hè năm 2026 tại khu vực Bắc Bộ và Trung Bộ nắng nóng tiếp tục xuất hiện nhiều hơn TBNN và có thể ghi nhận các giá trị nhiệt độ vượt lịch sử.

Bên cạnh đó, El Niño thường gây thiếu hụt lượng mưa trong hầu hết các vùng của cả nước, phổ biến từ 25 đến 50% (rõ rệt nhất là Duyên hải Nam Trung Bộ, Cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ). Vì thế nguy cơ cao xảy ra khô hạn cục bộ, hoặc diện rộng ở những nơi có nhu cầu dùng nước nhiều cho sản xuất và sinh hoạt.

Tuy vậy, trong điều kiện El Niño, lượng mưa có xu thế giảm nhưng có thể xuất hiện những kỷ lục về lượng mưa lớn nhất trong 24 giờ. Ví dụ như mưa lớn lịch sử vào cuối tháng 7 năm 2015 tại Quảng Ninh là vào lúc El Niño; đợt lũ lớn, lũ lịch sử vào cuối tháng 9-2009 sau cơn bão số 9 (Ketsana) tại các tỉnh Quảng Nam - Quảng Ngãi.

×