FDI thời đại mới: Không theo “nhiều tiền” chuyển săn “dòng vốn chất lượng”

Tọa đàm “Nghị quyết 10: Phát triển hệ sinh thái FDI chất lượng cao” do Cục Thông tin và Truyền thông Chính phủ tổ chức chiều nay 7/8, các chuyên gia đã đưa ra hàng loạt quan điểm mới của Đảng về phát triển khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài tại Nghị quyết 10.

Không còn cuộc đua “ai hút được nhiều vốn hơn”

Trong gần 40 năm đổi mới, khu vực FDI đã trở thành một động lực quan trọng của tăng trưởng, xuất khẩu, việc làm và hội nhập quốc tế. Chính sách thu hút FDI được đánh giá là một chiến lược đúng đắn, giúp Việt Nam huy động nguồn lực lớn cho quá trình phát triển đất nước.

Cạnh tranh chiến lược ngày càng gay gắt, trong khi khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo đang tạo ra những bước đột phá mạnh mẽ. Vì vậy, yêu cầu đối với dòng vốn nước ngoài cũng không thể dừng ở việc “có thêm vốn”.

Theo bà Bùi Thu Thủy, Phó Cục trưởng Cục Đầu tư nước ngoài, Bộ Tài chính, hạn chế đáng chú ý trong quá trình thu hút FDI thời gian qua là mức độ lan tỏa đối với khu vực kinh tế trong nước.

Nghị quyết số 10-NQ/TW ngày 8-6-2026 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài vì thế đặt ra một yêu cầu mới: không chỉ thu hút nguồn lực bên ngoài mà phải kết hợp chặt chẽ nguồn lực nước ngoài với nguồn lực trong nước để gia tăng nội lực của nền kinh tế.

Theo bà Thủy, Nghị quyết 10 tạo ra 6 chuyển đổi lớn về tư duy phát triển. Đầu tiên là chuyển từ tư duy “thu hút đầu tư nước ngoài” sang “phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài”. Phạm vi không chỉ còn đầu tư trực tiếp mà bao gồm cả đầu tư gián tiếp, thị trường vốn, các thiết chế tài chính quốc tế; khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài được xác định là một bộ phận hữu cơ của nền kinh tế quốc dân.

Tiếp đó là chuyển từ coi trọng quy mô, số lượng vốn sang chú trọng chất lượng, hiệu quả và giá trị gia tăng.

Vốn vẫn cần, nhưng số lượng dự án hay tổng vốn không còn là thước đo duy nhất. Điều quan trọng hơn là dòng vốn đó tạo ra tác động lan tỏa thế nào, đem lại kết quả gì cho doanh nghiệp trong nước và đóng góp ra sao cho nền kinh tế.

Theo đại diện Bộ Tài chính, ưu đãi không còn là “mồi câu” duy nhất. Một điểm thay đổi đáng chú ý khác là tư duy về ưu đãi đầu tư. Nếu trước đây ưu đãi chủ yếu dựa vào ngành, lĩnh vực hoặc địa bàn, thì theo định hướng của Nghị quyết 10, ưu đãi trong thời gian tới phải gắn với kết quả đầu ra. Nói cách khác, dòng vốn được hưởng ưu đãi phải chứng minh được đóng góp thực tế cho nền kinh tế, từ mức độ lan tỏa, công nghệ hiện đại đến khả năng chuyển giao công nghệ cho doanh nghiệp trong nước.

Mục tiêu là tránh tình trạng dòng vốn nước ngoài vào Việt Nam nhưng vận hành biệt lập, tạo thành “2 nền kinh tế trong một nền kinh tế”.

Theo ông Phan Đức Hiếu, Ủy viên Ủy ban Kinh tế Tài chính của Quốc hội: Nói không với thu hút đầu tư FDI bằng mọi giá là một trong những điểm thể hiện rõ tư duy sâu sắc và thực tế hơn của Nghị quyết 10.

Ông cho rằng Việt Nam không thể thu hút đầu tư mãi bằng một công cụ duy nhất là ưu đãi. Muốn nâng cao chất lượng dòng vốn FDI, vấn đề mấu chốt là phải nâng cao năng lực hấp thụ của nền kinh tế.

Ông Hiếu nhấn mạnh, dòng vốn FDI tốt không tự động tạo ra lan tỏa nếu nền kinh tế thiếu khả năng hấp thụ. Do đó, cùng với thu hút FDI, phải nâng cao chất lượng khu vực doanh nghiệp trong nước, hoàn thiện hạ tầng phục vụ sản xuất, kinh doanh và tăng khả năng sẵn sàng hợp tác với khu vực đầu tư nước ngoài.

Đây chính là điểm khác biệt quan trọng: thay vì chỉ tìm cách làm cho dòng vốn ngoại “chảy vào”, Việt Nam phải chuẩn bị năng lực để hấp thụ và biến dòng vốn đó thành năng lực của chính mình.

Từ “săn dự án” đến kiến tạo hệ sinh thái FDI

Nghị quyết 10 cũng đặt vấn đề vượt ra ngoài từng dự án FDI riêng lẻ, theo bà Bùi Thu Thủy, Việt Nam cần chuyển từ thu hút các dự án FDI đơn lẻ sang phát triển đồng bộ hệ sinh thái gắn kết với các dòng vốn quốc tế.

FDI không vận hành độc lập mà cần kết nối với đầu tư gián tiếp và các nguồn vốn quốc tế khác thông qua những mô hình mới như trung tâm tài chính quốc tế, khu thương mại tự do hay các khu kinh tế đặc biệt.

Cùng với đó là sự chuyển đổi từ tư duy “quản lý đầu tư” sang “kiến tạo môi trường đầu tư kinh doanh”. Cơ quan quản lý không chỉ bảo đảm nhà đầu tư tuân thủ pháp luật mà còn phải tạo môi trường để dòng vốn ngoại kết hợp hiệu quả với nguồn lực trong nước. Muốn vậy, Việt Nam phải chuẩn bị đồng bộ về hạ tầng kỹ thuật, nguồn nhân lực chất lượng cao, môi trường kinh doanh, năng lực quản trị và thể chế.

Ông Phan Đức Hiếu cho rằng tính bài bản và hệ thống của cách tiếp cận mới thể hiện ở việc Việt Nam nhìn nhận toàn bộ vòng đời của hoạt động đầu tư nước ngoài, từ xúc tiến, thu hút ban đầu đến quá trình vận hành.

Hệ sinh thái đó không chỉ có hạ tầng cứng mà còn bao gồm môi trường sống, môi trường công tác, nguồn nhân lực và hạ tầng mềm. Tức là không chỉ quan tâm đến việc nhà đầu tư gia nhập thị trường mà phải tạo điều kiện cho toàn bộ quá trình hoạt động của dự án.

Một thay đổi khác cũng được đặt ra là chấm dứt tình trạng “cạnh tranh xuống đáy” giữa các địa phương trong thu hút đầu tư. Dòng vốn cần được điều phối ở tầm quốc gia, phân bổ vào đúng khu vực, ngành nghề thực sự có nhu cầu, bảo đảm sự phát triển cân đối, hài hòa giữa các vùng, miền.

Đích đến không phải FDI nhiều hơn, mà là Việt Nam mạnh hơn. Điểm cốt lõi của Nghị quyết 10 không nằm ở việc Việt Nam thu hút được bao nhiêu dự án hay bao nhiêu vốn. Thông điệp quan trọng hơn là nguồn lực quốc tế phải được kết nối với nội lực để tạo ra năng lực phát triển mới cho nền kinh tế.

Theo ông Phan Đức Hiếu, nếu nâng cao chất lượng hoạt động đầu tư nước ngoài, Việt Nam sẽ phát huy tốt hơn nguồn lực quan trọng này. Nhưng quan trọng hơn, nếu hấp thụ được năng lực từ khu vực đầu tư nước ngoài, năng lực nội tại của nền kinh tế và doanh nghiệp trong nước cũng được nâng lên.

Đây là logic “một mũi tên trúng nhiều mục tiêu”: nâng cao năng lực hấp thụ để thu hút FDI chất lượng cao, đồng thời nâng cao năng lực tự chủ, tự lực, tự cường trong sản xuất, kinh doanh.

Năng lực nội tại của nền kinh tế và khu vực doanh nghiệp trong nước chính là nền tảng cho mô hình kinh tế hiệu quả cao, sáng tạo, xanh, tự chủ, bao trùm và hội nhập.

Vì vậy, Nghị quyết 10 không đơn thuần là một bước điều chỉnh chính sách FDI. Đó là sự thay đổi trong cách Việt Nam nhìn nhận vai trò của dòng vốn ngoại: không chạy theo vốn bằng mọi giá, không đo thành công chỉ bằng số lượng dự án, mà hướng tới chất lượng, sức lan tỏa và khả năng biến nguồn lực bên ngoài thành nội lực của nền kinh tế.

Đó cũng là sự chuyển dịch từ tư duy “thu hút” sang “kiến tạo”, từ “săn dự án” sang xây dựng hệ sinh thái và từ mục tiêu có thêm vốn sang mục tiêu tạo thêm năng lực phát triển cho Việt Nam.

×