Ga Hà Nội: Từ nhà ga lớn nhất Đông Nam Á đến đầu mối giao thông quan trọng của Thủ đô

Ga Hà Nội (tiền thân là Ga Hàng Cỏ) được hình thành bởi chính quyền Pháp khi xây dựng con đường xe lửa xuyên Đông Dương và xuyên Đông Tây và là nhà ga lớn nhất ở Đông Nam Á lúc bấy giờ.

Khi đó, Ga Hà Nội được xây dựng có tòa nhà chính cao 3 tầng, nhìn thẳng ra con đường Gambetta, tức đường Trần Hưng Đạo ngày nay.

Tại tầng một của toà nhà này là đại sảnh đón khách và bán vé, đi thông vào sân ga phía trong; tầng hai là nơi làm việc của các nhân viên và bộ phận kỹ thuật, nghiệp vụ; tầng ba là bộ phận hành chính.

Trong những năm kháng chiến Ga Hà Nội giữ vai trò quan trọng trong việc vận chuyển hàng hoá và các đoàn quân. Vào cuối năm 1945 đầu 1946, Ga Hà Nội là đầu mối vận chuyển với những đoàn tàu ngày đêm hối hả đưa các đoàn quân từ khắp các địa phương tiến vào chiến trường miền Nam chống thực dân Pháp xâm lược.

Khi cuộc Kháng chiến toàn quốc bùng nổ, đặc biệt là những năm kháng chiến chống Mỹ, Ga Hà Nội trở thành mục tiêu ném bom của máy bay Mỹ cùng với các cơ sở lân cận như Bệnh viện Bạch Mai, phố Khâm Thiên,…

Trong đó, đoạn tuyến đường sắt từ Ga Hà Nội đến Ga Văn Điển là những cung đường bị tàn phá nặng nề, nhiều đoạn đường ray bị bong bóc, sau đó được phục hồi dần từ tháng 3/1947.

Theo tài liệu của Tổng công ty Đường sắt Việt Nam, Pháp xây dựng Ga Hà Nội gồm: Ga hành khách và hàng hoá hỗn hợp, kho bãi hàng hoá.

Sau khi bị máy bay Mỹ đánh sập phần trung tâm trong chiến dịch không kích 12 ngày đêm cuối năm 1972, tòa nhà chính 3 tầng của Ga Hà Nội với mặt tiền kéo dài hàng trăm mét dọc đường Lê Duẩn hầu như không thể sử dụng tiếp.

Sau khi Hiệp định Paris được ký kết, Ga Hà Nội bắt đầu được khôi phục từ đống đổ nát của chiến tranh, trở thành một ga hành khách hoàn chỉnh như hiện nay. Không lâu sau đó, cái tên Ga Hàng Cỏ chính thức được đổi thành Ga Hà Nội, đánh dấu bước phát triển thành nhà ga hành khách lớn nhất cả nước.

Trải qua bao thăng trầm cùng lịch sử Thủ đô và đất nước, Ga Hà Nội chứng kiến một chặng đường chuyển mình của Thủ đô với các dự án hạ tâng giao thông, xây dựng khang trang và hiện đại.

Thời gian qua, Ga Hà Nội đã không ngừng nâng cao chất lượng dịch vụ bằng việc nâng cấp phòng đợi tàu và phòng chờ liên vận quốc tế khang trang. Đồng thời, nhà ga cũng đưa vào vận hành nhiều trang thiết bị hiện đại như: Bảng chỉ dẫn điện tử, hệ thống Wi-Fi miễn phí và hệ thống đặt chỗ, bán vé tự động nhằm tối ưu hóa trải nghiệm của hành khách.

Hiện nay, trục đường sắt Bắc - Nam đảm nhận trên 80% lưu lượng vận tải toàn ngành; điểm khởi đầu tại Ga Hà Nội (Trung tâm Điều hành vận tải đường sắt), kết nối với các tuyến phía Bắc; mỗi ngày có khoảng 86 chuyến tàu khách và hàng đi qua khu vực.

Khu đầu mối đường sắt Hà Nội vận chuyển khoảng 3 triệu lượt hành khách và 2,9 triệu tấn hàng hóa/năm; bình quân 9.000 lượt hành khách/ngày, cao điểm (Tết, hè) gần 20.000 lượt khách/ngày.

Vận tải hành khách tập trung tại ga Hà Nội, phục vụ hành khách đến, đi và trung chuyển. Vận tải hàng hóa được thực hiện tại các Ga Giáp Bát, Yên Viên; vận tải liên vận quốc tế và quá cảnh đi qua các tuyến Ngọc Hồi - Yên Viên và vành đai phía Tây (Bắc Hồng - Văn Điển).

Vừa qua, một tập đoàn tư nhân lớn đã có văn bản đề xuất di dời tuyến đường sắt từ Ga Hà Nội đến Ngọc Hồi để bàn giao mặt bằng thực hiện Dự án mở rộng Quốc lộ 1A.

Đơn vị này đề xuất cơ quan chức năng chấp thuận cho nghiên cứu, thực hiện đầu tư xây dựng dự án ga hàng hóa và hành khách tạm tại Ngọc Hồi để phục vụ việc di dời Ga Hà Nội; dự án cải dịch đường sắt khổ 1.000mm đoạn Ngọc Hồi - Phú Xuyên (cải tuyến đi chung hành lang với đường sắt tốc độ cao để di dời, bàn giao đoạn đường sắt hiện có khổ 1.000 mm Ngọc Hồi - Phú Xuyên để thực hiện dự án mở rộng quốc lộ 1A).

Ngoài ra, doanh nghiệp đề xuất đầu tư tuyến đường sắt khổ 1.435 mm và 1.000 mm trên vành đai phía Đông, đoạn Ngọc Hồi - Kim Sơn, kết nối tuyến Bắc - Nam với mạng lưới đường sắt khu vực phía bắc. Tuyến này được kỳ vọng thay thế đoạn Ngọc Hồi - Yên Viên hiện hữu, tạo điều kiện triển khai tuyến đường sắt đô thị số 1 của Hà Nội.

Việc di dời Ga Hà Nội nhằm mở rộng Quốc lộ 1A, được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng cho một giai đoạn phát triển mới với tầm nhìn dài hạn, đồng bộ và hiện đại hơn của Thủ đô.

Đây không chỉ là động lực quan trọng thúc đẩy sự bứt phá của khu vực phía Nam Hà Nội, hình thành nên các cực tăng trưởng mới, mà còn tạo thêm dư địa cho các ngành dịch vụ, thương mại, logistics phát triển, từ đó nâng cao toàn diện chất lượng không gian đô thị.

Dự án mở rộng Quốc lộ 1A có chiều dài khoảng 36,3 km, đi qua địa bàn 18 phường, xã của Hà Nội. Điểm đầu tuyến kết nối với Vành đai 1 tại khu vực nút giao hầm Kim Liên, điểm cuối kết nối khu vực Cầu Giẽ thuộc xã Chuyên Mỹ.
Theo quy hoạch, tuyến đường có mặt cắt ngang 90 m, gồm 10 làn xe trên trục chính và 6 làn xe song hành hai bên.
Tổng mức đầu tư dự kiến khoảng 162.000 tỷ đồng, mục tiêu hoàn thành trong năm 2027.

×