'Gần đổ vỡ hơn bao giờ hết': Liệu NATO có thể tồn tại nếu ông Trump rút Mỹ khỏi NATO?

Sự coi thường của ông Donald Trump đối với các đồng minh NATO đã có từ trước khi ông trở thành tổng thống Mỹ lần đầu tiên. Từ sự tức giận về chi tiêu quốc phòng tương đối thấp của họ cho đến gần đây hơn là những lời đe dọa chiếm đóng Greenland, lãnh thổ của Đan Mạch, một thành viên NATO khác, nhà lãnh đạo Mỹ từ lâu đã khiến liên minh luôn trong tình trạng căng thẳng.

Nhưng quyết định của các đồng minh NATO không tham gia cuộc chiến chống Iran của Trump đã làm sâu sắc thêm rạn nứt đến mức chưa từng thấy, theo các nhà phân tích. Tuần này, ông Trump gọi việc thiếu sự ủng hộ của họ là vết nhơ đối với liên minh “sẽ không bao giờ biến mất”. Thủ tướng Đức Friedrich Merz thậm chí còn thẳng thắn hơn vài giờ sau đó: Cuộc xung đột “đã trở thành một phép thử căng thẳng xuyên Đại Tây Dương”.

Sự qua lại đó làm nổi bật một câu hỏi trọng tâm được phơi bày bởi cuộc khủng hoảng Trung Đông mà các chuyên gia cho rằng NATO không thể trì hoãn thêm nữa: Liệu liên minh xuyên Đại Tây Dương có thể tồn tại được không, đặc biệt nếu Mỹ rút khỏi liên minh?

“Sẽ không có chuyện quay trở lại hoạt động như thường lệ trong NATO, cả trong chính quyền Mỹ hiện tại lẫn chính quyền tiếp theo” - Jim Townsend, nghiên cứu viên cao cấp kiêm nhiệm tại Trung tâm An ninh Mỹ mới và cựu Thứ trưởng Bộ Quốc phòng phụ trách châu Âu và NATO, cho biết. “Chúng ta đang gần với sự đổ vỡ hơn bao giờ hết”.

Ông Trump không thể tùy tiện rút Mỹ khỏi liên minh.

Để chính thức thực hiện điều đó, ông cần đa số hai phần ba tại Thượng viện Mỹ hoặc một đạo luật của Quốc hội - những kịch bản khó có thể xảy ra trong thời gian ngắn, khi NATO vẫn nhận được sự ủng hộ rộng rãi từ nhiều nhà lập pháp thuộc cả hai đảng lớn của Mỹ.

Nhưng ông Trump còn có thể làm những việc khác. Mỹ không có nghĩa vụ phải đến viện trợ cho các đồng minh nếu họ bị tấn công. Điều 5 của hiệp ước quy định nghĩa vụ phòng thủ tập thể của các thành viên, nhưng nó không tự động buộc phải có phản ứng quân sự - và các đồng minh vẫn hoài nghi liệu Washington có bao giờ đến giúp đỡ hay không.

Mỹ cũng có thể di chuyển khoảng 84.000 binh sĩ Mỹ đóng quân rải rác khắp châu Âu ra khỏi lục địa này. Tờ Wall Street Journal đưa tin hôm thứ Tư rằng ông Trump đang cân nhắc việc di dời một số căn cứ quân sự của Mỹ từ các quốc gia bị coi là không hữu ích trong cuộc chiến tranh Iran và chuyển chúng đến các quốc gia ủng hộ hơn. Ông có thể đóng cửa các căn cứ quân sự của Mỹ và ngừng phối hợp quân sự với các đồng minh.

Vì các đảm bảo an ninh của Mỹ đối với châu Âu đã là nền tảng của NATO kể từ khi thành lập, việc rút lui như vậy sẽ gây ra thiệt hại đủ lớn.

“Ông ấy không cần phải rời khỏi NATO để làm suy yếu tổ chức này; chỉ cần nói rằng ông ấy có thể làm vậy, ông ấy đã làm xói mòn uy tín của NATO như một liên minh hiệu quả rồi” - Stefano Stefanini, cựu đại sứ Ý tại NATO từ năm 2007 đến 2010 và cựu cố vấn cấp cao cho Phủ Tổng thống Ý, cho biết.

Tuy nhiên, các đồng minh không phải là bất lực. Cuộc chiến Ukraine đã phơi bày tình trạng suy yếu của các ngành công nghiệp quốc phòng châu Âu và sự phụ thuộc sâu sắc của họ vào Mỹ. Điều đó, cùng với nhiều cuộc khủng hoảng ngoại giao trong quan hệ đối tác Mỹ - NATO - bao gồm cả lời đe dọa của ông Trump về việc kiểm soát Greenland đã thúc đẩy các đồng minh châu Âu đầu tư nhiều hơn vào năng lực quốc phòng. Từ năm 2020 đến năm 2025, chi tiêu quốc phòng của các quốc gia thành viên đã tăng hơn 62%.

Tuy nhiên, theo một báo cáo của Viện Nghiên cứu An ninh Quốc tế (IISS ), các lĩnh vực mà châu Âu đang chịu ảnh hưởng quá mức do sự phụ thuộc vào Mỹ bao gồm khả năng tấn công sâu vào lãnh thổ đối phương, tình báo, giám sát và trinh sát, năng lực dựa trên không gian như tình báo vệ tinh, hậu cần và phòng không, phòng thủ tên lửa tích hợp.

Những thách thức này vẫn còn rất lớn. Sẽ mất một thập kỷ hoặc hơn nữa để giải quyết chúng và cần khoảng 1 nghìn tỷ đô la để thay thế các yếu tố quan trọng trong năng lực quân sự thông thường của Mỹ. Báo cáo của IISS cho biết, các ngành công nghiệp quốc phòng của châu Âu đang gặp khó khăn trong việc tăng cường sản xuất nhanh chóng, và nhiều quân đội châu Âu không thể đạt được mục tiêu tuyển dụng và giữ chân binh lính.

Tuy nhiên, một số chuyên gia tin rằng một NATO châu Âu là điều khả thi. Minna Alander, một nhà phân tích tại Trung tâm Nghiên cứu Đông Âu Stockholm thuộc Viện Quan hệ Quốc tế Thụy Điển, cho biết NATO, qua nhiều năm, đã trở thành một cấu trúc hợp tác quân sự giữa các quốc gia châu Âu.

“Do đó, NATO có thể tồn tại sau cuộc chiến với Iran - và thậm chí cả việc Mỹ rút khỏi - vì các thành viên châu Âu có động lực để duy trì nó, ngay cả khi dưới một hình thức hoàn toàn khác” - Alander nói.

Đối với một số người, hạn chót là năm 2029. Đó là thời điểm Nga có thể tái cấu trúc lực lượng đủ mạnh để tấn công lãnh thổ NATO, theo ước tính của Tổng tư lệnh quốc phòng Đức, Tướng Carsten Breuer. “Nhưng họ có thể bắt đầu thử thách chúng ta sớm hơn nhiều” - Breuer nói vào tháng 5 năm ngoái, ra lệnh cho quân đội Đức phải được trang bị đầy đủ vũ khí và các vật tư khác trước thời điểm đó. Những người khác ước tính rằng Moscow có thể gây ra mối đe dọa đó sớm nhất là vào năm 2027.

Còn Mỹ thì sao - liệu họ có tốt hơn nếu không có NATO?

Theo ông Stefanini, cựu đại sứ, cuộc tranh luận về NATO thường bị "bóp méo" để miêu tả lý do tồn tại của liên minh này chỉ nhằm mục đích bảo vệ châu Âu khỏi Nga, như một sự ưu ái của Mỹ dành cho lục địa này.

NATO là một mạng lưới các liên minh ra đời vào đầu Chiến tranh Lạnh chống lại Liên Xô. Trong nhiều thập kỷ, Mỹ đã nỗ lực thu hút càng nhiều quốc gia càng tốt vào liên minh, coi những nước từ chối là bạn của kẻ thù.

Sau vụ tấn công ngày 11/9/2001 vào Mỹ, NATO lần đầu tiên và duy nhất viện dẫn Điều 5 để ủng hộ Washington và gửi quân đến chiến đấu ở Afghanistan. Hàng nghìn binh sĩ đã thiệt mạng tại đó, trong đó có gần 500 người từ Vương quốc Anh, và hàng chục người từ Pháp, Đan Mạch, Ý và các quốc gia khác.

Và trong suốt cuộc chiến ở Iran, các căn cứ ở châu Âu là những địa điểm tập kết có lợi cho quân đội Mỹ - ngay cả khi nhiều quốc gia công khai giữ khoảng cách với cuộc xung đột.

“NATO phục vụ lợi ích của Mỹ và ông Trump dễ dàng bỏ qua những khía cạnh này” - Stefanini nói. “Châu Âu cũng có trách nhiệm của mình khi không đầu tư vào quốc phòng và tạo ra sự phụ thuộc mạnh mẽ, nhưng cho rằng NATO chỉ phục vụ lợi ích chiến lược của châu Âu là hoàn toàn không đúng”.

×