Giá dầu thô nóng bỏng: “Chất xúc tác” cho Việt Nam tái cấu trúc ngành năng lượng

Tại Hội thảo “Biến động địa - chính trị và chiến lược đảm bảo năng lượng” do Viện Chiến lược Thương hiệu và Cạnh tranh vừa tổ chức, giới chuyên gia đã phân tích, mổ xe những tác động nhiều mặt của giá dầu thô hiện nay đến nền kinh tế. Đồng thời đưa ra những giải pháp ngắn hạn, trung hạn và dài hạn cho Việt Nam trước thách thức toàn cầu đã và đang gây thiệt hại lớn cho nền kinh tế các quốc gia nói chung và Việt Nam nói riêng.

“Chất xúc tác” cho Việt Nam tái cấu trúc

Theo TS Võ Trí Thành, chuyên gia kinh tế, thành viên Hội đồng tư vấn chính sách của Chính phủ: Hai cuộc khủng hoảng dầu mỏ những năm 70 của thế kỷ XX đã khiến thế sự trỗi dậy của công nghệ, bùng nổ các công nghệ chuyển đổi từ nhiên liệu hoá thạch sang nhiên liệu lai như hybrid. Điển hình là Nhật Bản với việc sản xuất các dòng xe cực kỳ tiết kiệm nhiên liệu.

Ông Thành nói rằng: Các cuộc khủng hoảng năng lượng, dù trong quá khứ hay hiện tại, luôn đóng vai trò là "chất xúc tác" mạnh mẽ thúc đẩy sự đổi mới công nghệ và chuyển dịch từ năng lượng hóa thạch sang điện hoặc hybrid.

Đối với Việt Nam, TS Thành cho rằng đây là thời điểm then chốt để tái cấu trúc ngành năng lượng, xem xét lại Quy hoạch điện 8 và bổ sung các nguồn năng lượng mới như hạt nhân để đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia.

Tương tự, TS Hà Huy Ngọc, Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới, sau giai đoạn duy trì ổn định, cuối năm 2025 và 02 tháng đầu năm 2026, giá nhiên liệu đã xảy ra hiện tượng "nhảy vọt", đặc biệt là mặt hàng dầu diesel.

Ông Ngọc kiến nghị Chính phủ xây dựng kịch bản ứng phó, bảo đảm đủ nguồn cung xăng dầu, đa dạng hóa nhập khẩu dầu khí, và tăng cường kiểm tra để ngăn ngừa đầu cơ, găm hàng, tăng giá bất hợp lý.

Đáng chú ý, chuyên gia này khuyến nghị xây dựng kế hoạch để huy động, sử dụng tiền nhàn rỗi của một số quỹ tài chính ngoài ngân sách, để bù đắp cho Quỹ Bình ổn xăng dầu, trong trường hợp giá xăng dầu tiếp tục tăng, để hạn chế biến động quá mạnh nhưng không làm méo mó thị trường.

Cùng với đó, Chính phủ nên gia hạn thời hạn giảm thuế tiêu thụ đặc biệt, bảo vệ môi trường và thuế VAT với xăng dầu theo biên độ tăng-giảm của giá xăng dầu trên thị trường quốc tế, để giảm chi phí cho doanh nghiệp vận tải, doanh nghiệp sản xuất.

TS Lê Xuân Nghĩa, chuyên gia tài chính ngân hàng phân tích, nếu giá dầu tăng 10%, lạm phát tăng 0,2-0,3%. Hiện, giá dầu tăng 50% và kịch bản các nước đình chiến, giá dầu vẫn ở 90 USD/thùng, mức rất cao, lạm phát có thể thêm 1%-1,5%. Vấn đề này đang khiến Việt Nam khó khăn kéo lãi suất xuống.

"Nếu chúng ta nới lỏng tiền tệ, có thể một vài năm sau sẽ có tác động tiêu cực, gây lạm phát cao hơn", ông Nghĩa nêu.

Vietnam Airlines phát sinh chi phí 20-30 nghìn tỷ đồng vì giá dầu

Về phía doanh nghiệp, tại Hội thảo ông Vũ Anh Tuấn, Trưởng Phòng Chiến lược Tổng Công ty Hàng không Việt Nam, Vietnam Airlines, cho biết: Kế hoạch ban đầu của tổng công ty xây dựng trên mức giá nhiên liệu đầu vào là 85 USD/thùng, nhưng đã tăng vọt vì chiến sự. Nếu tình trạng này kéo dài, chi phí phát sinh ngoài kế hoạch trong năm có thể lên đến 20-30 nghìn tỷ đồng.

Theo ông Tuấn, thông thường, tỉ trọng chi phí nhiên liệu trước đây chiếm khoảng 30%, nay đã tăng lên 50%, thậm chí đối với các hãng hàng không giá rẻ có thể lên tới 60-70%.

Giải pháp hiện nay của Vietnam Airlines là cắt giảm, giãn hoãn các chi phí chưa cần thiết và điều chỉnh lại kế hoạch bay. Những đường bay không bù đắp nổi chi phí khai thác trực tiếp sẽ được nghiên cứu cắt giảm.

Theo đó, Vietnam Airlines đề xuất Chính phủ hỗ trợ trong việc ngoại giao để đảm bảo nguồn cung nhiên liệu nhập khẩu. Vietnam Airlines kiến nghị miễn giảm 100% thuế môi trường và giảm 50% các loại phí (phí cất hạ cánh, phí điều hành bay) ít nhất trong năm 2026. Đáng chú ý, doanh nghiệp kiến nghị Chính phủ xem xét xây dựng quỹ bình ổn cho nhiên liệu máy bay; điều chỉnh hoặc tiến tới bỏ giá trần nội địa để phù hợp với cơ chế thị trường và thông lệ quốc tế, vì quy định hiện tại đã xây dựng từ hơn 10 năm trước và không còn phù hợp với tình hình lạm phát.

Tương tự, TS Phùng Hà, Chủ tịch Hội Phân bón Việt Nam cho rằng, xung đột Mỹ, Israel và Iran không chỉ gây đứt gãy nguồn cung dầu thô, xăng dầu mà còn gây ra gián đoạn nghiêm trọng về phân bón urea và phân bón chứa lân - đây là sản phẩm từ hoá dầu.

Ông Hà cho biết, các biến động địa chính trị, nguồn cung không ổn định, giá phân bón tăng nhanh, việc đầu tiên và quan trọng là các doanh nghiệp sản xuất và kinh doanh cần phải đảm bảo cung cấp đủ các chủng loại phân bón đang sử dụng hoặc thay thế tương đương/gần tương đương tới tay bà con nông dân.

Tại Hội thảo, ông Nguyễn Quốc Thập, Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam cho rằng: Hiện nay, nhà máy lọc dầu Dung Quất đã linh hoạt đa dạng hóa nguồn dầu thô, duy chỉ có Nhà máy lọc dầu Nghi Sơn đang gặp rủi ro lớn khi phụ thuộc 100% vào nguồn dầu từ Kuwait.

Để khắc phục điểm yếu này, Việt Nam cần đẩy mạnh "ngoại giao năng lượng", đưa dầu khí vào nội hàm hợp tác chiến lược với các nước lớn, đồng thời khẩn trương hoàn thiện hệ thống kho dự trữ quốc gia vốn đã chậm trễ nhiều năm.

Theo ông Thập, trong ngắn và trung hạn, việc điều hành giá linh hoạt và hoàn thiện cơ chế cho chuỗi khí LNG là ưu tiên hàng đầu. Về dài hạn, Việt Nam cần rà soát lại Quy hoạch điện VIII, cân nhắc lộ trình Net Zero 2050 sao cho khả thi hơn và tập trung giảm sự phụ thuộc vào năng lượng nhập khẩu.

Ông Thập khẳng định: “Cuộc khủng hoảng năng lượng hiện nay chính là "bài kiểm tra" để Chính phủ nhìn nhận rõ các nút thắt trong thực thi chính sách, từ đó chuyển đổi sang mô hình năng lượng tự chủ và bền vững hơn”.

Ông Thập nhấn mạnh đến việc cần xây dựng chiến lược dự trữ xăng dầu, hạn chế nhập khẩu ròng xăng dầu, trong đó nhấn mạnh “Gần đây, các Nghị quyết của Bộ Chính trị, trong Quy hoạch năng lượng mới đây, Quy hoạch điện VIII đều có nói đến xây kho dự trữ về xăng dầu. Vừa rồi, Chính phủ đã chỉ đạo, tuy nhiên quá trình triển khai nhanh nhất cũng phải 24-30 tháng mới có kho dự trữ", ông Thập thông tin.

Theo vị này, về kỹ thuật và vận hành là rất đơn giản, vốn đầu tư không lớn, nhưng cơ chế cho nhà đầu tư như thế nào lại là chuyện khó, bởi hiện nay thuế cho dự trữ xăng dầu vẫn chưa có “để trắng” trong khi đây là vấn đề phải làm ngay.

×