Bình luận
0
Dương Quảng Hàm (1898–1946), hiệu Hải Lượng, quê làng Phú Thị, xã Mễ Sở nay thuộc tỉnh Hưng Yên, là một trong những học giả tiêu biểu đặt nền móng cho ngành nghiên cứu lịch sử văn học Việt Nam hiện đại.
Ông sinh ngày 14/7/1898 trong một gia đình có truyền thống nho học. Cụ nội ông là Dương Duy Thanh (1804–1861), từng giữ chức Đốc học Hà Nội. Thân phụ là Dương Trọng Phổ; anh ruột là Dương Bá Trạc – một trong những người sáng lập Đông Kinh Nghĩa Thục; em trai là Dương Tụ Quán. Các thành viên trong gia đình đều là những danh sĩ có uy tín trong đời sống học thuật đương thời.
Ngay từ nhỏ, Dương Quảng Hàm đã bộc lộ tư chất thông minh, ham học. Dù sớm chuyển sang Tây học, ông vẫn kịp tiếp thu vốn Hán học vững chắc từ gia đình – nền tảng quan trọng giúp ông trở thành một học giả uyên bác về sau.
Năm 1920, ông tốt nghiệp thủ khoa Trường Cao đẳng Sư phạm Hà Nội với tiểu luận “Khổng Tử và học thuyết Khổng Mạnh trong nền giáo dục cũ”. Sau khi ra trường, ông giảng dạy tại Trường Bưởi (nay là Trường THPT Chu Văn An) và gắn bó với ngôi trường này cho đến ngày Toàn quốc kháng chiến (1946).
Ban đầu, ông dạy các môn sử – địa, tiếng Việt và tiếng Pháp bậc cao đẳng tiểu học. Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, ông được bổ nhiệm làm Thanh tra trung học, rồi Hiệu trưởng Trường Chu Văn An. Cùng nhiều trí thức cùng thời, Giáo sư Dương Quảng Hàm đã dành trọn tâm huyết để xây dựng nền giáo dục cách mạng, dân chủ, tiến bộ.
Là lớp Giáo sư đầu tiên được đào tạo bài bản theo hệ thống giáo dục hiện đại, đồng thời am hiểu sâu sắc cả Nho học lẫn Tân học, ông đã vận dụng phương pháp khoa học để nghiên cứu kho tàng văn học Việt Nam.
Trong hơn 20 năm (1920–1945), Dương Quảng Hàm vừa giảng dạy, vừa biên soạn sách giáo khoa cho các bậc học từ tiểu học đến trung học, bằng cả tiếng Việt và tiếng Pháp. Các tác phẩm tiêu biểu có thể kể đến: Lecçons d’histoire d’An Nam (1927), Tập bài thi bằng sơ học yếu lược (1926, soạn cùng Dương Tụ Quán), Quốc văn trích diễm (1927), Việt văn giáo khoa thư (1940), Việt Nam văn học sử yếu (1941), Việt Nam thi văn hợp tuyển (1942), cùng nhiều bài nghiên cứu đăng trên các tạp chí Nam Phong, Hữu Thanh, Tri Tân, Văn học tạp chí… với các bút danh Hải Lượng, Uyên Toàn.
Trong số đó, hai công trình có giá trị học thuật nổi bật là Việt Nam văn học sử yếu và Việt Nam thi văn hợp tuyển.
Việt Nam văn học sử yếu là cuốn văn học sử đầu tiên của Việt Nam viết bằng chữ quốc ngữ, gồm 48 chương, 11 thiên. Tuy được biên soạn làm giáo khoa thư cho học sinh trung học, tác phẩm có giá trị lớn về học thuật, tư tưởng, tư liệu và phương pháp nghiên cứu. Cuốn sách vừa khẳng định giá trị của nền văn học dân tộc, vừa đặt nền móng cho bộ môn lịch sử văn học Việt Nam hiện đại.
Dương Quảng Hàm là một trong những học giả đầu tiên phân kỳ lịch sử văn học Việt Nam, đồng thời phân tích các yếu tố tác động đến sự phát triển văn học như ngôn ngữ, văn tự, chế độ học tập – thi cử, ảnh hưởng của văn hóa Trung Hoa và phương Tây. Nhiều thế hệ học sinh đã tiếp cận văn học dân tộc qua tác phẩm này, còn giới nghiên cứu coi đây là cuốn cẩm nang kinh điển. Tính đến nay, Việt Nam văn học sử yếu đã được tái bản hơn 10 lần.
Giáo sư Dương Quảng Hàm kết hôn với bà Trần Thị Vân – người phụ nữ hơn ông hai tuổi, xuất thân trong gia đình có học ở làng Phú Thị. Cuộc hôn nhân được sắp đặt theo phong tục truyền thống, nhưng tình nghĩa vợ chồng được bồi đắp bền chặt theo năm tháng.
Bà Trần Thị Vân thông minh, tháo vát, sớm bộc lộ năng khiếu kinh doanh. Sau khi chồng học xong và ra làm việc tại Hà Nội, bà mua nhà số 98B Hàng Bông, mở hiệu buôn Đông Phú, gánh vác toàn bộ kinh tế gia đình để chồng yên tâm giảng dạy, nghiên cứu.
Dù giữ nếp sống truyền thống trong sinh hoạt, bà Trần Thị Vân và Giáo sư Dương Quảng Hàm lại rất tiến bộ trong tư tưởng giáo dục. Cả tám người con đều được tạo điều kiện học tập bình đẳng, không phân biệt nam – nữ. Các con gái được cắt tóc ngắn, tham gia hoạt động cách mạng từ sớm – điều rất hiếm vào thời điểm trước năm 1945.
Gia đình Giáo sư Dương Quảng Hàm có nhiều cái “thứ nhất”: Khởi đầu là Giáo sư Dương Quảng Hàm, người viết tác phẩm “Việt Nam văn học sử yếu” được xem là cuốn văn học sử phổ thông bằng chữ quốc ngữ đầu tiên của Việt Nam. Con trai cả - Dương Bá Bành (SN 1920) là lớp bác sĩ y khoa đầu tiên tốt nghiệp Y khoa Đại học trong thời kỳ Việt Nam Dân chủ cộng hòa, được đích thân Chủ tịch Hồ Chí Minh trao bằng tốt nghiệp.
Con gái thứ - Dương Thị Ngân (SN 1923) là phát thanh viên đầu tiên của Đài Tiếng nói Việt Nam, người đọc “Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến” của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Người con thứ 3 - Giáo sư, Nhà giáo nhân dân, Anh hùng lao động Dương Trọng Bái, nguyên Hiệu trưởng Đại học Sư phạm Hà Nội, là người biên soạn bộ sách giáo khoa Vật lý đầu tiên cho cấp PTTH. Người con thứ 4 - Giáo sư, tiến sĩ triết học, nguyên Viện trưởng Viện Triết học Dương Thị Thoa (tức Lê Thi, SN 1926), là người phụ nữ cứu quốc tiêu biểu được lên kéo cờ đỏ sao vàng trong ngày Bác Hồ đọc Tuyên ngôn Độc lập 2/9/1945.
Người con thứ 6 - Dương Thị Duyên (SN 1929), nguyên Ủy viên Thường trực Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, là phóng viên nữ Việt Nam Thông tấn xã đầu tiên đi cùng phái đoàn Việt Nam tham gia đàm phán tại Hội nghị Paris. Người con thứ 7 - Giáo sư, bác sĩ Dương Thị Cương (SN 1932), nguyên Viện trưởng Viện Bảo vệ bà mẹ và trẻ sơ sinh, Chủ nhiệm bộ môn Phụ sản - Đại học Y Hà Nội, Chủ tịch Hội Sản phụ khoa và Kế hoạch hóa gia đình Việt Nam, là người đầu tiên được giải thưởng Kovalevskaia năm 1999.
Sau Quốc khánh 2/9/1945, Giáo sư Dương Quảng Hàm được cử làm Tổng Thanh tra Trung học, Bộ Giáo dục. Ông hy sinh ngày 23/12/1946. Đến năm 2000, ông được truy điệu và công nhận là liệt sĩ.
Phát biểu của Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen về viện trợ tài chính từ châu Âu sẽ củng cố vị thế quân sự và ngoại giao của Ukraine thu hút sự chú ý mạnh mẽ trên mạng xã hội X.
Chia sẻ
Do chấn thương đứt dây chằng đầu gối rất nặng, Khevin Fraga đã không thể tiếp tục đồng hành cùng HAGL. Theo đó, tiền vệ này đã được đội bóng phố Núi thanh lý hợp đồng.
Chia sẻ
Melinda French Gates thừa nhận đau đớn khi nghe các cáo buộc mới về chồng cũ. Bà thấy nhẹ nhõm vì đã dứt khoát rời bỏ cuộc hôn nhân buồn bã.
Chia sẻ
Tại Fukuoka, Nhật, các cụ bà cao tuổi vẫn hăng say làm việc mỗi ngày. Họ tìm thấy niềm vui sống cùng thu nhập ổn định nhờ mô hình nhà hàng đặc biệt.
Chia sẻ
Không trồng chậu, không đặt bệ, 19 cây mai vàng được “neo” trên thân gỗ sao đen dài hơn 4m, tạo nên tác phẩm “Vạn lộc nghinh xuân” giá 799 triệu đồng, đang khiến giới chơi cây cảnh Thủ đô xôn xao những ngày cận Tết Bính Ngọ 2026.
Chia sẻ
Tin dự báo thời tiết mới nhất, theo Trung tâm Dự báo Khí tượng thủy văn Quốc gia, đợt không khí lạnh mới dự báo sẽ gây ra rét đậm diện rộng tại miền Bắc từ mai (7/2). Trong đợt rét này, các chuyên gia cảnh báo vùng núi cao cần đề phòng nguy cơ xảy ra băng giá, mưa tuyết.
Chia sẻ
Mới đây, tân Tổng giám đốc của Tập đoàn FLC Trịnh Văn Nam vừa được bổ nhiệm đang gây sự chú ý ngay sau khi cựu chủ tịch Trần Văn Quyết tái xuất.
Chia sẻ
2 nghi phạm cướp ngân hàng tại Gia Lai bị bắt giữ, lực lượng công an đã thu giữ 4 khẩu súng và cùng nhiều vật chứng của vụ án.
Chia sẻ
3 dự án khu đô thị mà Quảng Ngãi đã tìm được nhà đầu tư nằm ở xã Măng Đen, gồm khu đô thị số 1, 4 và 5 có tổng diện tích gần 790 ha và mức đầu tư gần 27.000 tỷ đồng.
Chia sẻ
Tình trạng ô nhiễm sông Đáy nhiều năm qua như căn bệnh trầm kha không có thuốc chữa, con sông giống một "mạch máu đen" len lỏi ở ngoại thành phía Tây Hà Nội.
Chia sẻ
GS Lê Văn Quảng, Giám đốc Bệnh viện K cho biết, thuốc miễn dịch điều trị ung thư do Nga sản xuất đã được đưa về Việt Nam khoảng 2 tuần trước và bệnh viện đang hoàn tất các thủ tục cần thiết để sớm đưa vào sử dụng.
Chia sẻ
Những ngày này, củ kiệu tại xã Kỳ Anh (Hà Tĩnh) được thu mua với giá cao, đầu ra thuận lợi, giúp người trồng phấn khởi bước vào vụ thu hoạch phục vụ thị trường tết Nguyên đán, kỳ vọng mang lại nguồn thu nhập khá.
Chia sẻ
Trong Tây du ký 1986, có hai yêu quái là chuột tinh khiến khán giả nhớ mãi. Một kẻ xinh đẹp quyến rũ bậc nhất, một kẻ có gia thế lớn, sức mạnh khiến Tôn Ngộ Không khó chống lại.
Chia sẻ
Tỷ giá USD/VND hôm nay 6/2 trong nước đồng loạt giảm ở kênh ngân hàng. Các nhà phân tích cho rằng, đồng USD suy yếu đang tạo ra không gian thuận lợi hơn cho Ngân hàng Nhà nước trong điều hành chính sách tiền tệ.
Chia sẻ
Văn bia cổ “Ma Nhai kỷ công bi ký” được khắc trên núi đá ở xã Con Cuông, tỉnh Nghệ An vừa được công nhận là bảo vật quốc gia. Đây là tấm bia được khắc trực tiếp lên núi đá cổ nhất Việt Nam, do Hoàng giáp Nguyễn Trung Ngạn biên soạn và khắc lên vách núi.
Chia sẻ
Nằm ở vị trí cửa ngõ miền Tây, tỉnh Long An (thời điểm trước sáp nhập, hợp nhất với tỉnh Tây Ninh) là điểm kết nối huyết mạch giữa Đông Nam Bộ và Tây Nam Bộ, đồng thời có vai trò trong giao thương biên giới với Campuchia.
Chia sẻ
Tổng Bí thư Tô Lâm thăm chính thức Campuchia, thúc đẩy hợp tác toàn diện, củng cố mối quan hệ láng giềng và hợp tác khu vực Việt Nam-Campuchia-Lào.
Chia sẻ
Tối 5/2, tại TP.Đà Nẵng đã diễn ra lễ khai mạc chương trình “Tết Sum vầy – Xuân ơn Đảng”, mở đầu chuỗi hoạt động chăm lo Tết quy mô lớn dành cho đoàn viên, người lao động, với phương châm “Ai cũng có Tết, không ai bị bỏ lại phía sau”.
Chia sẻ
Trước đề nghị kiểm soát toàn diện chuỗi cung ứng thực phẩm của Sở GDĐT TP.HCM, Sở ATTP thành phố đã chính thức ra văn bản chỉ đạo, trong đó yêu cầu "giao trách nhiệm người đứng đầu" và tổng rà soát lại toàn bộ các đơn vị cung cấp suất ăn sẵn.
Chia sẻ
HLV Chu Đình Nghiêm chính thức lên tiếng về tin đồn trung vệ U23 Việt Nam Nguyễn Nhật Minh rời Hải Phòng FC để gia nhập Ninh Bình FC.
Chia sẻ
Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov cảnh báo rằng Trung Đông giống như một bãi mìn chờ đợi phản ứng dây chuyền, và sự leo thang căng thẳng giữa Mỹ và Iran có thể kích hoạt điều đó.
Chia sẻ
Năm đầu tiên sáp nhập, hợp nhất thành công, tỉnh Khánh Hòa mới (gồm địa bàn Ninh Thuận trước đây) có tổng thu ngân sách Nhà nước năm 2025 đạt 38.926 tỷ đồng, vượt 39,1% dự toán Trung ương giao và tăng 53,6% so với cùng kỳ.
Chia sẻ
Tọa lạc tại vị trí đắc địa bậc nhất phường Cầu Giấy, dự án nhà ở tái định cư N01 (ô đất D17) từng khiến người dân xót xa vì cảnh hoang lạnh, dở dang suốt nhiều năm. Tuy nhiên, thời gian gần đây, công trình này bất ngờ nhộn nhịp thi công trở lại, khoác lên mình diện mạo mới.
Chia sẻ
Giá xăng dầu hôm nay 6/2 tiếp đà giảm trên thị trường quốc tế. Giá xăng dầu trong nước được điều chỉnh tăng mạnh đến 517 đồng/lít sau kỳ điều hành.
Chia sẻ
Dù chịu thiệt hại nặng nề do mưa lũ, bão lớn trong năm 2025 khiến hàng chục hecta trồng đào tết bị hư hại, may thay, bước vào vụ Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, làng đào Cam Giá (phường Gia Sàng, tỉnh Thái Nguyên) vẫn giữ được giá bán tốt. Đáng chú ý, chất lượng đào tết còn lại tiếp tục được đánh giá cao, đáp ứng nhu cầu chơi Tết của người dân.
Chia sẻ
Việc chọc dò u buồng trứng tại phòng khám tư khiến trẻ bị nhiễm trùng, sốt cao liên tục, đau bụng tăng dần, nguy hiểm đến tính mạng.
Chia sẻ
Cây cảnh nở hoa vàng rực, mỗi bông dễ thương như những chiếc đèn lồng nhỏ. Khi hoa lạp mai nở, điều này báo hiệu mùa xuân đang đến gần.
Chia sẻ
Phương Mỹ Chi kể chuyện bị lăng mạ, Pha Lê bênh vực khi Duyên Quỳnh hát nhép... là những tin showbiz nổi bật trong 24h qua.
Chia sẻ
Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov tuyên bố rằng một số nhà lãnh đạo châu Âu duy trì đối thoại kín đáo với Moscow và yêu cầu không công khai những cuộc tiếp xúc này.
Chia sẻ
Tại chợ đầu mối Bình Điền, tiểu thương, thương nhân hoạt động hết công suất cả đêm. Ngành hàng thủy hải sản, thế mạnh lớn nhất của chợ đầu mối này những ngày giáp Tết sôi động hơn bao giờ hết. Mỗi đêm, ước tính người bán chốt bán hàng trăm tấn cá, tôm, mực các loại.
Chia sẻ
Thời sự 
Thế giới 
Nhà nông 
Hội và Cuộc sống 
Đại đoàn kết dân tộc 
Kinh tế 
Thể thao 
Văn hóa - Giải trí 
Xã hội 
Bạn đọc 
Nhà đất 
Media 
Chuyển động Sài Gòn 
Pháp luật 
Dân Việt trò chuyện 
Gia đình 
Đông Tây - Kim Cổ 
Hà Nội hôm nay 
Radio Nông dân 
Doanh nghiệp 
Đăng nhập
