Giấc mơ an cư của công nhân TP.HCM (bài 4): Nhà ở giá rẻ - phần phải có của hạ tầng đô thị, giữ chân người lao động

Tại hội thảo quốc tế “TOD với phát triển đường sắt đô thị” do Trường Đại học Kiến trúc TP.HCM tổ chức mới đây, nhóm kiến trúc sư Ngô Lê Minh - Trần Minh Đức đã đưa ra một góc nhìn mới về phát triển nhà ở giá rẻ tại TPHCM: xem nhà ở cho người lao động như một phần của hệ thống hạ tầng đô thị, gắn với metro và mô hình phát triển đô thị định hướng giao thông công cộng (TOD).

Theo nhóm nghiên cứu, trong bối cảnh đô thị hóa nhanh và lực lượng lao động nhập cư ngày càng tăng mạnh, nhu cầu nhà ở giá rẻ tại TPHCM đã trở nên cấp thiết, đặc biệt tại các khu chế xuất, khu công nghiệp. Tuy nhiên, phần lớn người lao động hiện vẫn sống trong các khu nhà trọ tự phát với điều kiện hạ tầng hạn chế, môi trường sống chật chội, thiếu ổn định lâu dài.

Các chuyên gia cho rằng, nếu tiếp tục để người lao động tự xoay xở với các khu nhà trọ nhỏ lẻ, đô thị sẽ phải đối mặt với nhiều hệ lụy như quá tải hạ tầng, áp lực giao thông, gia tăng phân hóa không gian sống và suy giảm chất lượng môi trường đô thị.

Nhà ở giá rẻ phải được xem là hạ tầng đô thị

Từ các nghiên cứu thực tiễn, nhóm kiến trúc sư đề xuất thay đổi tư duy quy hoạch khi xem nhà ở giá rẻ không chỉ là chính sách an sinh xã hội, mà còn là một bộ phận của hệ thống cơ sở hạ tầng đô thị, có vai trò tương tự như giao thông, điện, nước hay các tiện ích công cộng thiết yếu khác.

Theo đó, việc phát triển các khu nhà ở giá rẻ gần ga metro sẽ giúp người lao động dễ tiếp cận việc làm, giảm chi phí đi lại và hạn chế phụ thuộc vào phương tiện cá nhân. Đồng thời, cách làm này còn giúp tối ưu hóa sử dụng đất, giảm áp lực lên khu vực trung tâm và thúc đẩy phát triển đô thị bền vững.

Một trong những mô hình được đề xuất là “Transit Housing Hub” - khu nhà ở giá rẻ mật độ cao quanh ga metro. Các khu này được bố trí trong bán kính khoảng 500-800m quanh nhà ga, cho phép cư dân tiếp cận giao thông công cộng bằng đi bộ hoặc xe đạp.

Đặc điểm của mô hình là phát triển chung cư cao tầng mật độ lớn, tầng trệt bố trí thương mại - dịch vụ và tiện ích cộng đồng, đồng thời kết nối trực tiếp với metro và các tuyến xe buýt trung chuyển.

Theo nhóm nghiên cứu, mô hình này không chỉ giúp giảm nhu cầu sử dụng xe cá nhân mà còn góp phần hình thành các trung tâm đô thị mới quanh các tuyến metro.

Bên cạnh đó, nhóm tác giả cũng đề xuất mô hình nhà ở công nhân gần các ga metro kết nối với khu công nghiệp, khu chế xuất. Các khu nhà ở này có quy mô từ 5-20ha, kết hợp giữa nhà cho thuê và thuê - mua, đồng thời tích hợp trường học, y tế, thương mại và các tiện ích xã hội cần thiết.

Mô hình được đánh giá sẽ giúp rút ngắn khoảng cách giữa nơi ở và nơi làm việc, ổn định lực lượng lao động cho các khu công nghiệp, đồng thời nâng cao chất lượng sống cho công nhân.

Phát triển TOD có tích hợp nhà ở giá rẻ

Ngoài các khu nhà ở chuyên biệt cho công nhân, nhóm nghiên cứu còn đề xuất mô hình khu đô thị hỗn hợp TOD có tích hợp nhà ở giá rẻ. Đây được xem là hướng phát triển nhằm tránh tình trạng phân hóa không gian sống theo thu nhập trong đô thị.

Theo đó, khu vực gần ga metro sẽ ưu tiên bố trí thương mại, dịch vụ và văn phòng, trong khi vành đai xung quanh phát triển nhà ở hỗn hợp, bao gồm cả nhà ở giá rẻ. Xen kẽ là các không gian công cộng như công viên, quảng trường, đường đi bộ.

Nhóm nghiên cứu cho rằng, cách tổ chức này sẽ tạo nên môi trường đô thị đa chức năng, năng động và có tính bao trùm xã hội cao hơn.

Một mô hình khác được chú ý là nhà ở cho thuê linh hoạt dành cho lao động trẻ, sinh viên và người nhập cư. Các căn hộ diện tích nhỏ từ 20-35m², có không gian sinh hoạt chung và hệ thống quản lý vận hành chuyên nghiệp, nằm trong khoảng cách đi bộ đến ga metro.

Theo các kiến trúc sư, mô hình này sẽ đáp ứng nhu cầu cư trú linh hoạt của người lao động, đồng thời hạn chế sự phát triển tự phát của các khu nhà trọ kém chất lượng đang tồn tại phổ biến hiện nay.

Đáng chú ý, nhóm nghiên cứu cũng đề xuất phát triển nhà ở giá rẻ theo mô hình hợp tác công - tư (PPP) gắn với TOD. Trong đó, Nhà nước giữ vai trò quy hoạch, tạo quỹ đất và chính sách ưu đãi; doanh nghiệp tham gia đầu tư xây dựng, vận hành; cộng đồng cùng tham gia quản lý và khai thác không gian đô thị hiệu quả.

Theo đánh giá của nhóm nghiên cứu, mô hình PPP sẽ giúp huy động nguồn lực xã hội cho phát triển nhà ở giá rẻ, đồng thời tăng tính khả thi cho các dự án TOD trong tương lai.

Kết quả nghiên cứu cho thấy, phát triển nhà ở giá rẻ gắn với metro không chỉ giúp người lao động tiếp cận nơi ở phù hợp mà còn tạo ra lợi ích lớn cho toàn đô thị như giảm ùn tắc giao thông, giảm áp lực hạ tầng khu trung tâm, cải thiện chất lượng môi trường sống và thúc đẩy phát triển đô thị theo hướng bền vững.

Các chuyên gia nhận định, khi TP.HCM đang đầu tư mạnh cho hệ thống metro và phát triển TOD, việc tích hợp nhà ở giá rẻ vào quy hoạch không chỉ là bài toán an sinh, mà còn là chiến lược dài hạn để xây dựng một đô thị hiện đại, bao trùm và thích ứng với tốc độ đô thị hóa ngày càng cao.

×