Giấc mơ an cư của công nhân TP.HCM (bài cuối): 80.000 căn nhà ở xã hội liệu có chạm tới người cần nhất?

80.000 căn nhà ở xã hội chỉ đáp ứng một phần nhu cầu

Thưa ông, Liên đoàn Lao động TP.HCM vừa ký kết mục tiêu phát triển 80.000 căn nhà ở xã hội đến năm 2030. Cơ cấu phân bổ các sản phẩm nhà ở sẽ được thiết kế ra sao để phù hợp với thu nhập thực tế của công nhân?

Ông Võ Khắc Thái: Thời gian qua, Liên đoàn Lao động đã ký kết biên bản ghi nhớ chiến lược với nhiều doanh nghiệp nhằm triển khai mục tiêu phát triển 80.000 căn nhà ở xã hội đến năm 2030. Điều quan trọng nhất là mô hình này phải bám sát thực tiễn thu nhập và nhu cầu của công nhân, người lao động.

Theo định hướng, khoảng 80% quỹ nhà sẽ ưu tiên cho hình thức thuê và thuê mua. Đây là giải pháp nhằm giúp người lao động tiếp cận nhà ở với chi phí phù hợp hơn, thay vì phải gánh áp lực tài chính quá lớn ngay từ đầu. Phần còn lại sẽ dành cho hình thức mua nhà ở xã hội với các chính sách tín dụng ưu đãi, lãi suất thấp và thời gian thanh toán linh hoạt.

Song song đó, chúng tôi cũng vận động doanh nghiệp tham gia hỗ trợ kinh phí thuê nhà, thậm chí có thể thực hiện phương án “bao tiêu” sản phẩm để công nhân dễ tiếp cận hơn. Mục tiêu cuối cùng là giúp người lao động thực sự an cư và ổn định cuộc sống.

Liên đoàn Lao động TP.HCM nhiều lần nhắc đến mô hình liên kết 3 bên giữa người lao động, doanh nghiệp và đơn vị xây dựng. Điểm khác biệt của mô hình này là gì?

- Điểm khác biệt lớn nhất là chuyển từ cách tiếp cận đơn lẻ sang cơ chế liên kết có ràng buộc trách nhiệm giữa các bên. Trong đó, Liên đoàn Lao động Thành phố đóng vai trò điều phối trung tâm.

Người lao động là đối tượng thụ hưởng, được tiếp cận nhà ở theo các hình thức thuê, thuê mua hoặc mua. Doanh nghiệp tham gia xác nhận nhu cầu, hỗ trợ chi phí và có thể bố trí chỗ ở cho công nhân. Còn đơn vị xây dựng chịu trách nhiệm đầu tư dự án phù hợp với khả năng chi trả thực tế.

Toàn bộ quy trình từ đăng ký, xét duyệt đến phân bổ và giám sát sẽ được thực hiện đồng bộ, công khai, minh bạch. Chúng tôi muốn tạo ra cơ chế không chỉ tăng nguồn cung nhà ở mà còn giải quyết được bài toán khả năng tiếp cận.

Với quy mô 80.000 căn nhà ở xã hội, thành phố có thể giải quyết được bao nhiêu nhu cầu thực tế hiện nay?

Theo tính toán, mục tiêu này có thể đáp ứng khoảng 10-15% nhu cầu nhà ở của công nhân, người lao động thu nhập thấp trên địa bàn. Đây là bước tiến quan trọng, nhưng rõ ràng vẫn còn khoảng cách khá lớn so với nhu cầu thực tế.

Hiện nay, số lượng công nhân lao động nhập cư tại TP.HCM rất lớn, trong khi nguồn cung nhà ở giá phù hợp còn hạn chế. Vì vậy, ngoài việc phát triển nhà ở xã hội, thành phố cũng cần đồng bộ nhiều giải pháp khác như cải thiện hạ tầng, giao thông kết nối và phát triển thêm các thiết chế phục vụ đời sống công nhân.

Để chính sách nhà ở xã hội không bị “rớt giữa chặng”

Theo ông, đâu là “điểm nghẽn” lớn nhất khiến cung - cầu nhà ở xã hội hiện nay chưa gặp nhau?

- Có nhiều vấn đề tồn tại cùng lúc. Trước hết là quỹ đất dành cho nhà ở xã hội còn hạn chế, đặc biệt tại các khu vực gần khu công nghiệp, khu chế xuất - nơi người lao động có nhu cầu rất lớn.

Bên cạnh đó, thủ tục đầu tư xây dựng còn phức tạp, kéo dài thời gian triển khai và làm giảm động lực tham gia của doanh nghiệp. Nguồn vốn ưu đãi cũng chưa đáp ứng đủ nhu cầu. Trong khi đó, khả năng chi trả của một bộ phận công nhân vẫn còn thấp.

Ngoài ra, có tình trạng dự án nằm xa nơi làm việc hoặc thông tin chưa đến được đúng đối tượng cần thụ hưởng. Chính vì vậy, việc kết nối cung - cầu đôi khi chưa hiệu quả.

Thực tế có nhiều công nhân “biết có chính sách nhưng không tiếp cận được”. Liên đoàn Lao động Thành phố sẽ làm gì để quy trình đăng ký, xét duyệt minh bạch và thuận lợi hơn?

- Đây là điều chúng tôi rất trăn trở. Trong thời gian tới, Liên đoàn Lao động Thành phố sẽ tập trung số hóa quy trình đăng ký, xây dựng nền tảng trực tuyến để công nhân có thể dễ dàng tìm hiểu thông tin, đăng ký và theo dõi hồ sơ.

Các tiêu chí xét duyệt cũng sẽ được công khai, hướng dẫn cụ thể để người lao động chủ động chuẩn bị hồ sơ, hạn chế việc đi lại nhiều lần. Đồng thời, công đoàn cơ sở tại doanh nghiệp sẽ đóng vai trò hỗ trợ trực tiếp, đồng hành cùng người lao động trong suốt quá trình đăng ký.

Chúng tôi cũng sẽ tăng cường giám sát, kiểm tra để đảm bảo việc xét duyệt đúng đối tượng, công bằng, minh bạch; đồng thời phối hợp các cơ quan liên quan rút gọn thủ tục hành chính, tiến tới liên thông dữ liệu để giảm giấy tờ không cần thiết.

Mục tiêu là để công nhân không chỉ “biết” chính sách mà thực sự tiếp cận được chính sách.

Một vấn đề được nhiều người quan tâm là cơ chế khấu trừ tiền thuê nhà trực tiếp từ lương. Việc này sẽ được thực hiện thế nào để tạo đồng thuận?

- Nguyên tắc là hoàn toàn tự nguyện và có sự thỏa thuận rõ ràng giữa người lao động với doanh nghiệp. Nội dung này sẽ được thể hiện trong hợp đồng hoặc phụ lục hợp đồng lao động.

Mức khấu trừ, thời gian và phương thức thanh toán đều phải công khai, minh bạch, có sự giám sát của tổ chức công đoàn để bảo đảm quyền lợi cho người lao động.

Trong trường hợp người lao động mất việc hoặc thu nhập không ổn định, cơ chế xử lý cũng sẽ linh hoạt theo hướng bảo đảm an sinh. Chẳng hạn, có thể xem xét giãn, hoãn thanh toán; chuyển đổi từ thuê mua sang thuê; hoặc hỗ trợ kết nối việc làm mới để người lao động tiếp tục duy trì chỗ ở.

Nếu không còn nhu cầu hoặc không đủ điều kiện tiếp tục tham gia, việc chấm dứt hợp đồng sẽ được thực hiện theo quy định và bố trí lại cho đối tượng khác, tránh gây áp lực tài chính cho người lao động.

Làm thế nào để nhà ở xã hội đến đúng người cần, tránh tình trạng trục lợi chính sách?

- Chúng tôi xác định phải kiểm soát chặt chẽ ngay từ khâu xét duyệt đến quản lý sau phân bổ. Các tiêu chí thụ hưởng sẽ được quy định cụ thể, công khai, gắn với dữ liệu về thu nhập, tình trạng nhà ở và điều kiện làm việc.

Việc xét duyệt sẽ có sự tham gia của công đoàn cơ sở, doanh nghiệp và cơ quan quản lý để bảo đảm khách quan. Đồng thời, thành phố sẽ đẩy mạnh số hóa dữ liệu, tiến tới liên thông thông tin giữa các cơ quan để hạn chế khai báo không trung thực.

Về hậu kiểm, sẽ thực hiện kiểm tra định kỳ và đột xuất đối với các trường hợp đã được bố trí nhà ở xã hội. Những hành vi như cho thuê lại, chuyển nhượng trái quy định hoặc kê khai không đúng thực tế sẽ bị xử lý nghiêm.

Điều chúng tôi hướng tới là xây dựng một cơ chế minh bạch, có trách nhiệm và xuyên suốt để chính sách nhà ở xã hội thực sự đến đúng người, đúng mục tiêu, góp phần ổn định đời sống người lao động.

Tại buổi tiếp xúc với cử tri Phường Diên Hồng, Bí thư Thành ủy TPHCM Trần Lưu Quang dành thời gian nói về chủ trương xây dựng nhà ở xã hội, nhà cho công nhân thuê - thuê mua.
Theo ông, Liên đoàn Lao động TP.HCM đã và đang triển khai chủ trương liên kết 3 nhà triển khai xây dựng nhà ở xã hội, nhà cho công nhân thuê.
Theo đó, Liên đoàn Lao động TP.HCM sẽ đứng giữa làm trung gian để thu tiền nhà từ chủ doanh nghiệp. Chủ doanh nghiệp trừ tiền nhà vào lương hằng tháng của công nhân.
“Đây là mô hình hay. Với cách làm này sẽ giúp chủ đầu tư an tâm về dòng tiền, đồng thời tạo gắn kết người lao động gắn bó lâu dài với nhà máy”, Bí thư Thành ủy nói.

×