Giải mã sức mạnh Việt Nam: Khi lịch sử mở lối để kiến tạo tương lai hùng cường

Dân tộc Việt Nam có nghìn năm văn hiến, bất khuất không biết cúi đầu trước những đạo quân xâm lược hùng mạnh và hung bạo, kiên cường đối mặt với những thử thách hiểm nghèo nên độc lập, tự do luôn là những giá trị thiêng liêng và đối với mỗi người dân Việt Nam “Không có gì quý hơn độc lập tự do” là một chân lý. Phải sống trong lầm than gần một thế kỷ dưới ách cai trị của thực dân là điều không thể chấp nhận. Nhiều thế hệ đã không quản hy sinh gian khổ, máu chảy đầu rơi liên tục vùng lên đấu tranh chống quân xâm lược, nhưng tất cả đều bị dìm trong bể máu. Phải đến mùa thu năm 1945, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, Cách mạng Tháng Tám thành công, nhân dân ta mới giành được độc lập, lấy lại tên nước.

Ý nghĩa của Cách mạng Tháng Tám không chỉ là sự thành công to lớn của sự nghiệp giải phóng dân tộc mà còn mở ra một kỷ nguyên mới cho sự phát triển của đất nước. Cách mạng đã thiết lập một chính thể cộng hoà được xây dựng trên nền dân chủ, cam kết đem lại độc lập, tự do và hạnh phúc cho nhân dân.

Khoảng thời gian tiến hành cách mạng không phải là “khoảng trống quyền lực”. Việt Minh đã chọn đúng thời điểm thuận lợi nhất cho việc nổ ra một cuộc cách mạng ít tổn thất nhất về mặt nhân lực, ít hao tổn nhất về mặt lực lượng mà thành công thì vang dội. Đấy là sự sáng suốt của những người lãnh đạo cách mạng, chọn đúng thời điểm, không thể sớm hơn và cũng không thể muộn hơn, là nghệ thuật chớp thời cơ. 

Cách mạng Tháng Tám là một cuộc biểu dương sức mạnh to lớn của quần chúng nhân dân. Đây là cuộc cách mạng gần như không có tiếng súng nổ, không tấn công, không dùng đến lực lượng vũ trang, mặc dù chúng ta đã có chuẩn bị. Chính sức mạnh quần chúng đã làm nên những sự kiện “long trời, lở đất”. Tại Lễ tuyên ngôn độc lập được tổ chức vào ngày 2/9/1945, thay mặt Chính phủ lâm thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã long trọng tuyên bố với toàn thể quốc dân và thế giới về sự ra đời của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Và ngay sau đó, một cuộc Tổng tuyển cử trên quy mô toàn quốc đã được tiến hành để bầu ra Quốc hội, thông qua Hiến pháp. Từ đó chúng ta có một chính quyền hợp hiến, hợp pháp theo thông lệ quốc tế.

Bài học lớn nhất của cách mạng tháng Tám là coi lợi ích dân tộc là trên hết

Thắng lợi vĩ đại của cách mạng tháng Tám để lại những bài học vô giá. Tựu trung lại có mấy bài học cơ bản vẫn còn giá trị thời sự cho đến mai sau.

Thứ nhất là bài học chuẩn bị lực lượng. Lực lượng của Cách mạng Tháng Tám trước hết là đội ngũ lãnh đạo mà nòng cốt Việt Minh. Cùng với đó là lực lượng quần chúng. Nếu không có nhân dân, chúng ta không làm được gì cả. Trong bài học về chuẩn bị lực lượng, xây dựng lực lượng vũ trang với phương châm “người trước, súng sau”, lấy tuyên truyền đi trước – như tên của lực lượng vũ trang lúc ban đầu là Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân. 

Thứ hai là bài học về “nghệ thuật chớp thời cơ”. Năm 1944, khi Chiến tranh thế giới lần thứ hai vẫn đang diễn ra ác liệt, lãnh tụ Hồ Chí Minh đã dự đoán: Tình hình đến, chỉ trong vòng khoảng một năm hoặc một năm rưỡi nữa thôi, sẽ có một thời cơ rất quan trọng. Phải khởi sự khi thời cơ thuận lợi nhất đến. Nét đặc sắc của Cách mạng Tháng Tám chính là thắng lợi của nghệ thuật chớp thời cơ.

Thứ ba là bài học về tranh thủ quốc tế. Đây là bài học rất lớn và đang còn nguyên giá trị trong bối cảnh quốc tế vô cùng sôi động và biến đổi khôn lường như hiện nay. Để tranh thủ sự ủng hộ của phe Đồng minh và tập hợp rộng rãi mọi tầng lớp nhân dân, Đảng đã quyết định thành lập Mặt trận Việt Nam Độc lập Đồng minh (gọi tắt là Mặt trận Việt Minh). Tại Bảo tàng Lịch sử quốc gia vẫn còn lưu giữ một tư liệu lịch sử mô tả sự giúp đỡ của Việt Minh với không quân Mỹ trong cuộc chiến chống phát xít Nhật. Chính vì thực tế ấy mà trong Tuyên ngôn độc lập, Hồ Chủ tịch đã khẳng định “…một dân tộc đã gan góc đứng về phe Đồng minh chống phát-xít mấy năm nay, dân tộc đó phải được tự do! Dân tộc đó phải được độc lập!”.

Tiếp theo là bài học về bảo vệ chính quyền cách mạng non trẻ. Giành chính quyền đã khó, giữ chính quyền còn khó hơn, nhất là khi “thù trong, giặc ngoài” bủa vây. Hồ Chí Minh đã giao quyền Chủ tịch nước cho cụ Huỳnh Thúc Kháng để sang Pháp làm ngoại giao mấy tháng trời. Ở nhà, những âm mưu như vụ án Ôn Như Hầu hòng lật đổ chính quyền đã bị phá vỡ; chúng ta đã bình tĩnh, không bị sa vào âm mưu kích động hòng lấy cớ tiêu diệt chính quyền cách mạng của địch. Bài học đầu tiên rút ra từ thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám là phát huy sức mạnh của nhân dân. Chính quyền mới đã tiếp quản cả cơ đồ, nhưng tài chính khánh kiệt, trong tay không có gì ngoài lòng tin của người dân. Chính sự tin tưởng, yêu mến của nhân dân mà chính quyền đã trụ vững. 

Trong hành trình lịch sử 81 năm từ Cách mạng Tháng Tám đến nay, bài học cơ bản xuyên suốt và có thể coi là lớn nhất chính là coi lợi ích dân tộc là trên hết, từ đó nhận được sự ủng hộ mạnh mẽ của toàn dân. Nếu không đứng vững trên lập trường bảo vệ lợi ích quốc gia, dân tộc thì chưa chắc chúng ta đã thành công.

Đổi mới tư duy, thay đổi nếp nghĩ

Đã phải trải qua một thời gian rất dài chúng ta mới giành được độc lập, nhưng phải mất 30 năm với biết bao hy sinh, gian khổ, độc lập, thống nhất mới được trọn vẹn vào năm 1975. Thế rồi, ngay lập tức chúng lại phải đương đầu với tất cả những khó khăn của thời hậu chiến, những hậu quả của thời kỳ chiến tranh lạnh, những sự hận thù của “thế lực thù địch”. Chúng ta mất 10 năm tưởng chừng như không đứng vững. Từng đoàn người bỏ nước ra đi, trong nước thì ăn không đủ, khủng hoảng kinh tế - xã hội sâu sắc. Đất nước lại một lần nữa ở trong tình thế “ngàn cân treo sợi tóc”.

Thế rồi, như một phép thần, chúng ta đã tiến hành cuộc cách mạng mang tên Đổi mới thành công, mà thành quả như lời cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã nói “đất nước ta chưa bao giờ có được cơ đồ, tiềm lực, vị thế và uy tín quốc tế như ngày nay”. Đã có nhiều tổng kết công phu về gần 40 năm Đổi mới, nhưng tựu trung thì vẫn là 2 nguyên nhân cốt lõi: Lấy lợi ích quốc gia, dân tộc làm gốc và được nhân dân ủng hộ. Những bài học lịch sử của Cách mạng Tháng Tám còn nguyên giá trị trong công cuộc này. 

Vận nước đang tới

Từ một đất nước nghèo đói bước ra khỏi chiến tranh, bị bao vây cấm vận, đến nay, hình ảnh Việt Nam trên trường quốc tế đã hoàn toàn thay đổi. Trước đây, Việt Nam vẫn chưa thoát khỏi tư duy phòng bị, đối phó với thế giới bên ngoài. Khi Đông Âu sụp đổ, chúng ta có lúc chống chếnh. 

Tôi đã từng ra nước ngoài thời kỳ đất nước bị bao vây, cấm vận. Sang Bali (Indonesia) để họp cũng mất hai ngày bay đến Liên Xô để qua Thái Lan, rồi từ Thái Lan mới vào được Indonesia. Bây giờ bay vài tiếng là tới. 

Nói ra thì vị thế Việt Nam lúc bấy giờ nhỏ bé lắm. Có chăng, người ta chỉ biết đến một Việt Nam giỏi đánh nhau, dám đương đầu với Pháp và Mỹ trong chiến tranh là hết. Nhưng sau gần 40 năm Đổi mới thì khác lắm rồi. Tôi sang dự hội nghị diễn đàn kinh tế quốc tế Nga tổ chức ở Saint Petersburg hồi tháng 6 năm nay, có hơn 100 nước đến dự. Tôi nhìn thấy, cảm nhận được rất rõ ở đây vị thế của Việt Nam đang lên rất mạnh. Việt Nam hiện nay đã đủ sức, đủ thế, đủ lực để tham gia giải quyết những vấn đề có tính toàn cầu của khu vực. Việt Nam cũng có giá trị thương hiệu quốc gia tiến nhanh trong khoảng 10 năm qua. Có một tổ chức đánh giá: Giá trị thương hiệu quốc gia của Việt Nam còn cao hơn tổng GDP. Đó chính là một nguồn lực, một tài nguyên chứ không đơn thuần là danh tiếng. 

Một đất nước đang lên với vị trí quốc tế như thế, có lẽ dùng từ mà bây giờ hiều người nói, là vận nước đang tới. Vậy chúng ta đón “vận nước đang tới” thế nào ?

Hãy quay lại câu chuyện của Cách mạng Tháng Tám.

Ít người để ý đến điều này. Đó là tại sao ngay sau khi tuyên bố độc lập vào ngày 2/9 một ngày, trong phiên họp của Chính phủ lâm thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nêu những nhiệm vụ cấp bách, trong đó có xoá nạn mù chữ và ngay sau đó ra quyết định thành lập "Ủy ban diệt giặc dốt" – Nha Bình dân học vụ. 

Là người có tầm nhìn xuyên thế kỷ, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nhận ra: Nền độc lập bị nhà Nguyễn đánh mất vào cuối thế kỷ 19 với độc lập chúng ta vừa giành lại năm 1945 không giống nhau. Nền độc lập đã mất giữa cuối thế kỷ thứ 19 là nền độc lập “đóng kín, đóng cửa tự hào, coi thường thiên hạ” - như lời Nguyễn Trường Tộ.

Nền độc lập mà Việt Nam có sau Cách mạng Tháng Tám đã phải đối mặt với các mối quan hệ có tính toàn cầu. Khi ấy chủ nghĩa thực dân đã có mặt ở khắp mọi nơi. Muốn có ánh sáng dưới mặt trời thì phải vươn lên để có vị thế trên bản đồ thế giới, đất nước phải trở nên hùng cường. Tổ chức Bình dân học vụ là việc không một chính quyền nào giành độc lập thời kỳ đó làm cả, chỉ có Cụ Hồ, bởi vì Cụ nhận thấy “một dân tộc dốt là một dân tộc yếu”. Mà yếu thì hèn. 

Nhưng chỉ nâng dân trí, toàn dân biết đọc cũng chưa thể làm được điều gì vĩ đại. Toàn dân biết đọc biết viết, dân trí được nâng cao đã là một đổi thay mang tính cách mạng. Nhưng chỉ như vậy thôi chưa thể xây dựng đất nước hùng cường. Cùng với nâng cao dân trí phải chấn hưng dân khí, phải chuyển tới toàn dân một thông điệp thiêng liêng về khát vọng phải vươn lên dưới ánh mặt trời, phải trở thành một quốc gia hùng cường, một dân tộc phồn vinh. Chính vì vậy mà cũng vào tháng 9 năm đó, trong thư gửi học sinh nhân ngày khai trường, Hồ Chí Minh đã viết:

“Non sông Việt Nam có trở nên tươi đẹp hay không, dân tộc Việt Nam có bước tới đài vinh quang để sánh vai với các cường quốc năm châu được hay không, chính là nhờ một phần lớn ở công học tập của các em”.

Sánh vai với các cường quốc năm châu chính là khát vọng vươn tới của cả dân tộc. Trong hoàn cảnh tứ bề thọ địch, bận trăm công, nghìn việc, vào ngày 15/11/1945, Hồ Chủ tịch vẫn dành thời gian đến chủ trì lễ khai giảng và trực tiếp trao bằng cho những người tốt nghiệp Viện Đại học Đông Dương của Pháp, một trong những trung tâm đào tạo nhân tài hàng đầu châu Á đầu thế kỷ XX (sau cách mạng đổi thành Trường Đại học Quốc gia Việt Nam). Đây là thông điệp trọng dụng nhân tài của chính quyền cách mạng đứng đầu là Hồ Chủ tịch. Muốn vươn lên đỉnh cao, trở thành cường quốc thì phải nâng dân trí, chấn hưng dân khí, trọng dụng nhân tài. Tư tưởng vĩ đại ấy đã được thể hiện rõ ràng ngay trong mấy tháng sau Cách mạng Tháng Tám.

Ước nguyện giản dị là được sống yên bình, ai cũng có cơm ăn áo mặc sẽ là chưa đủ để gìn giữ Độc lập, mà cần phải vươn lên thành cường quốc.  Nhưng để thực hiện được khát vọng đó, chúng ta phải mất 80 năm. Chúng ta phải chống Pháp, chống Mỹ; chúng ta phải vượt qua khó khăn, phải Đổi mới. Đến hôm nay chính là thời điểm thực hiện ý nguyện “sánh vai với cường quốc” - bắt đầu kỷ nguyên Vươn mình của dân tộc. Khát vọng vươn mình để trở thành cường quốc bắt đầu từ Hồ Chí Minh, sau Cách mạng Tháng Tám. 

Về dân trí, nếu như trước đây Chính phủ phát động Bình dân học vụ, thì bây giờ là Bình dân học vụ số, tức là người dân phải có hiểu biết về công nghệ, chuyển đổi số. Đây là bước đi ở tầng cao của Bình dân học vụ chữ.

Về dân khí, đó chính là khát vọng hùng cường, giàu mạnh.

Về nhân tài, hiện nay lãnh đạo Đảng và Nhà nước đang rất lắng nghe ý kiến của các chuyên gia và từng bước hoàn thiện các chính sách vượt trội để thu hút nguồn trí tuệ trong và ngoài nước. Ngay cả bộ máy công quyền các cấp cũng đang được trẻ hóa, chuẩn hóa và đào tạo bài bản với tư duy quản trị hiện đại.

Nhìn lại chặng đường 81 năm qua — từ tiếng súng lệnh khởi nghĩa mùa thu năm 1945, qua hai cuộc kháng chiến trường kỳ, qua những năm tháng "ngàn cân treo sợi tóc" của thời kỳ đổi mới, cho đến hôm nay — bài học lớn nhất vẫn nguyên vẹn giá trị: Lấy lợi ích quốc gia, dân tộc làm gốc và dựa vào nhân dân.

Đất nước đang đứng trước thời cơ lịch sử. "Vận nước" không tự nhiên đến, mà được kết tinh từ mồ hôi, xương máu, trí tuệ và khát vọng của nhiều thế hệ. Chúng ta phải biến tinh thần Cách mạng Tháng Tám năm xưa thành ý chí hành động mạnh mẽ trong hiện tại. Khi dân trí được nâng cao bằng tri thức và công nghệ số, khi dân khí được khơi thông bằng lòng tự hào và khát vọng hùng cường, và khi nhân tài được trọng dụng đúng tầm, Việt Nam hoàn toàn có đủ tự tin và nội lực để bước vào kỷ nguyên vươn mình, thực hiện trọn vẹn ước nguyện của Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại: Sánh vai với các cường quốc năm châu.

×