Giải ngân đầu tư công 2 tháng đầu năm: Nơi ỳ ạch "ngâm" vốn, chỗ vội vàng phân bổ sai quy định

25 cơ quan trung ương giải ngân dưới 1%

Bộ Tài chính vừa có báo cáo về tình hình giải ngân vốn đầu tư công năm 2026. Tính đến hết tháng 2/2026, tổng kế hoạch vốn đầu tư công do Thủ tướng Chính phủ giao đạt hơn 995.300 tỷ đồng (tăng khoảng 93.000 tỷ đồng so với năm 2025).

Công tác phân bổ vốn diễn ra khá tích cực khi các bộ, ngành và địa phương đã giao chi tiết được 96,7% kế hoạch, chỉ còn lại 3,3% (khoảng 32.800 tỷ đồng) đang chờ hoàn thiện thủ tục.

Về tiến độ thực tế, cả nước đã giải ngân được 55.739,8 tỷ đồng, đạt 5,6% kế hoạch. Dù tỷ lệ giải ngân tương đương cùng kỳ năm ngoái, nhưng số tiền thực tế giải ngân đã cao hơn gần 11.000 tỷ đồng.

Tuy nhiên, báo cáo của Bộ Tài chính cho thấy tiến độ thực hiện vẫn có sự phân hóa. Cụ thể, trong khi 20 bộ, ngành, địa phương đạt hoặc vượt mức bình quân chung của cả nước, thì vẫn còn 49 đơn vị đạt dưới mức trung bình, đáng chú ý có tới 25 cơ quan trung ương giải ngân dưới 1% hoặc chưa giải ngân.

Các đơn vị giải ngân vượt mức bình quân bao gồm: Ngân hàng Chính sách xã hội; Tổng công ty đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam; Bộ Tư pháp; Bộ Công Thương; Viện kiểm sát nhân dân tối cao; Bộ Công an; Điện Biên; Lai Châu; Thành phố Hải Phòng; Lạng Sơn; Thành phố Hồ Chí Minh; Hà Tĩnh; Cà Mau; Gia Lai; Thành phố Hà Nội; Thái Nguyên; Thành phố Cần Thơ; Khánh Hòa; Ninh Bình; Thành phố Đà Nẵng.

Bên cạnh tình trạng giải ngân đình trệ tại một số địa phương, một điểm đáng chú ý trong quá trình rà soát, Bộ Tài chính đã phát hiện tình trạng "phân bổ vội", giao vốn cho các dự án chưa đủ điều kiện.

"Một số bộ, cơ quan trung ương và địa phương đã phân bổ chi tiết cho các dự án không đủ điều kiện phân bổ và giải ngân như: chưa được cấp có thẩm quyền phê duyệt dự toán, bố trí vượt tổng mức đầu tư, vượt thời gian bố trí vốn thực hiện dự án,…", báo cáo của Bộ Tài chính nhấn mạnh.

Từ thực trạng này, Bộ đã có các văn bản kiểm tra, nhận xét chi tiết đến từng bộ, cơ quan trung ương và địa phương đề nghị điều chỉnh, hoàn thiện theo đúng quy định.

Khó khăn cố hữu

Theo lý giải của Bộ Tài chính, bức tranh giải ngân đầu tư công trong hai tháng đầu năm 2026 đang chịu sức ép từ nhiều phía. Trước hết, 2026 là năm bản lề mở đầu cho giai đoạn trung hạn 2026-2030 với khối lượng vốn được giao ở mức cao kỷ lục từ trước đến nay, tạo ra áp lực khổng lồ lên bộ máy thực thi ngay từ vạch xuất phát.

Thêm vào đó, đây cũng là năm chuyển giao quan trọng về mặt thể chế. Hàng loạt văn bản pháp luật mới có hiệu lực bắt đầu từ ngày 1/1/2026 khiến các cơ quan quản lý và chủ đầu tư không tránh khỏi những lúng túng, phát sinh vướng mắc trong quá trình áp dụng các cơ chế, chính sách mới vào thực tiễn dự án.

Bên cạnh những yếu tố mới, các rào cản mang tính "cố hữu" của đầu tư công vẫn tiếp tục cản bước tiến độ chung. Khó khăn trong công tác đền bù, GPMB chưa được giải quyết triệt để. Cùng lúc đó, việc hàng loạt công trình, dự án trọng điểm đồng loạt triển khai đã dấy lên nỗi lo lớn về tình trạng thiếu hụt nguồn cung, kéo theo rủi ro biến động giá cả nguyên vật liệu xây dựng. Tình hình thời tiết diễn biến thất thường cũng là một biến số làm gián đoạn kế hoạch thi công trên các công trường.

Mặt khác, tỷ lệ giải ngân thấp trong hai tháng đầu năm cũng xuất phát từ đặc thù thời điểm. Đây là lúc các chủ đầu tư dồn lực để hoàn thiện thủ tục, phân bổ chi tiết kế hoạch vốn và đặc biệt là phải xử lý khối lượng khổng lồ hồ sơ thanh toán tồn đọng từ cuối năm 2025 chuyển sang.

Cùng đó, kỳ nghỉ Tết Nguyên đán 2026 diễn ra khá muộn đã làm ngắt quãng nhịp thi công của các nhà thầu. Hệ quả là khối lượng công việc được nghiệm thu và thanh toán phát sinh trong kỳ rất hạn chế, trực tiếp kéo tụt tỷ lệ giải ngân chung của cả nước.

Theo Bộ Tài chính, hiện vẫn còn khoảng 32.800 tỷ đồng (tương đương 3,3% kế hoạch) đang "nằm chờ" do các đơn vị chưa hoàn thiện xong thủ tục đầu tư.

Chất lượng và năng lực của bộ máy thực thi cũng là một lát cắt đáng lưu tâm. Báo cáo của Bộ Tài chính thẳng thắn chỉ ra những hạn chế trong năng lực và tinh thần trách nhiệm của một số chủ đầu tư, ban quản lý dự án và nhà thầu khi vẫn còn tình trạng làm việc thiếu chủ động, thiếu quyết liệt trên công trường.

Đáng nói, tại một số địa phương, hệ lụy từ việc tinh giản biên chế hoặc chuyển đổi mô hình chính quyền hai cấp (đối với cấp phường, xã) đã dẫn đến tình trạng thiếu hụt trầm trọng cán bộ chuyên trách về đầu tư công. Những cán bộ ở lại phải "cõng" cùng lúc nhiều nhiệm vụ khiến tiến độ xử lý hồ sơ bị đình trệ.

Riêng đối với mảng vốn ODA, tình hình giải ngân cũng gặp vướng mắc về thủ tục. Nhiều dự án vẫn đang loay hoay với việc xin điều chỉnh, gia hạn thời gian thực hiện hoặc chưa hoàn tất các thủ tục ký kết để hiệp định vay có hiệu lực, dẫn đến chưa đủ điều kiện để được rót vốn.

Thay vì tạo ra khối lượng giải ngân mới cho năm 2026, phần lớn thời gian đầu năm nay các dự án ODA lại phải tập trung vào việc hoàn chứng từ giải ngân cho tài khoản đặc biệt của năm 2025, hoặc dở dang với khâu đấu thầu và gỡ vướng mặt bằng.

×