Giảm nghèo trong kỷ nguyên số, ưu tiên trao “cần câu thông minh” cho người dân

Thưa PGS.TS Đinh Trọng Thịnh, ông nhìn nhận như thế nào về vai trò của thông tin, khoa học công nghệ và chuyển đổi số trong công tác giảm nghèo hiện nay?

Có thể nói, khoa học công nghệ và chuyển đổi số đang tạo ra một “không gian phát triển mới” cho công tác giảm nghèo. Trước đây, giảm nghèo chủ yếu dựa vào các chính sách hỗ trợ trực tiếp như trợ cấp, hỗ trợ giống, vốn, nhà ở… Những chính sách này rất cần thiết, nhưng nếu chỉ dừng ở đó thì nguy cơ tái nghèo là rất lớn.

Trong bối cảnh hiện nay, việc truyền tải thông tin ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số giúp người nghèo không chỉ “được cho” mà còn “được trao cơ hội”. Đó là cơ hội tiếp cận thông tin thị trường, học nghề trực tuyến, áp dụng kỹ thuật mới vào sản xuất, tham gia các nền tảng thương mại điện tử, hay tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản một cách thuận tiện hơn. Đây chính là cách tiếp cận phù hợp với tinh thần giảm nghèo đa chiều, bền vững mà Chính phủ đang triển khai.

Thông tư số 06/2022/TT-BTTTT của Bộ Thông tin và Truyền thông đã đặt ra nhiều nhiệm vụ cụ thể cho công tác thông tin, truyền thông về giảm nghèo đa chiều. Theo ông, văn bản này có ý nghĩa như thế nào trong thúc đẩy giảm nghèo nhờ chuyển đổi số?

Theo tôi, Thông tư số 06/2022/TT-BTTTT có ý nghĩa rất quan trọng, bởi lần đầu tiên công tác thông tin, truyền thông về giảm nghèo đa chiều được quy định tương đối toàn diện, bài bản và gắn chặt với chuyển đổi số.

Cụ thể, tại Điều 14, Thông tư nhấn mạnh yêu cầu “thông tin, tuyên truyền đầy đủ, kịp thời về công tác giảm nghèo đa chiều” trên cơ sở chuẩn nghèo đa chiều theo Nghị định số 07/2021/NĐ-CP. Điều này cho thấy, truyền thông không chỉ là tuyên truyền thành tích, mà còn là công cụ để người dân hiểu rõ mình được thụ hưởng gì, thiếu hụt ở đâu, cần làm gì để thoát nghèo bền vững.

Đặc biệt, nội dung tuyên truyền được mở rộng sang việc phổ biến các dịch vụ xã hội cơ bản như việc làm, giáo dục nghề nghiệp, y tế, thông tin, trợ giúp pháp lý… Đây chính là những lĩnh vực mà chuyển đổi số có thể tạo ra đột phá nếu được triển khai đúng hướng.

Theo ông, chuyển đổi số đang tác động như thế nào đến việc tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản của người nghèo?

Chuyển đổi số có tác động rất rõ rệt, nhất là trong việc thu hẹp “khoảng cách tiếp cận”. Trước đây, nhiều hộ nghèo, đặc biệt ở vùng sâu, vùng xa, gần như đứng ngoài các dịch vụ giáo dục, y tế, thông tin do hạn chế về địa lý và chi phí. Nhưng hiện nay, với internet và các nền tảng số, khoảng cách này đang dần được rút ngắn.

Ví dụ, trong lĩnh vực giáo dục nghề nghiệp, người lao động nghèo có thể tham gia các khóa học trực tuyến, học kỹ năng mới ngay tại địa phương. Trong y tế, các ứng dụng khám chữa bệnh từ xa, hồ sơ sức khỏe điện tử giúp người nghèo tiếp cận dịch vụ tốt hơn, giảm chi phí đi lại. Trong lĩnh vực thông tin, việc phổ cập điện thoại thông minh, internet băng rộng tạo điều kiện để người dân tiếp cận chính sách, thị trường, việc làm.

Những tác động này hoàn toàn phù hợp với tinh thần tại Điểm c, Khoản 2, Điều 14 Thông tư 06/2022/TT-BTTTT, khi nhấn mạnh việc phổ biến, định hướng để người dân tham gia và thụ hưởng Chương trình, tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản một cách đầy đủ hơn.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy vẫn còn không ít người nghèo “đứng ngoài” chuyển đổi số. Theo ông, nguyên nhân là gì?

Đúng vậy, chuyển đổi số không tự động mang lại lợi ích cho tất cả mọi người nếu thiếu các điều kiện đi kèm. Theo tôi, nguyên nhân lớn nhất là khoảng cách số, bao gồm hạ tầng số, thiết bị và kỹ năng số.

Nhiều hộ nghèo vẫn chưa có thiết bị thông minh, hoặc có nhưng không đủ kỹ năng để sử dụng hiệu quả. Bên cạnh đó, nội dung số dành cho người nghèo còn hạn chế, chưa thực sự “dễ hiểu, dễ dùng, dễ tiếp cận”. Nếu chỉ đưa công nghệ về nông thôn mà không hướng dẫn, không đồng hành, thì công nghệ có thể trở thành rào cản mới thay vì công cụ hỗ trợ.

Chính vì vậy, Thông tư 06/2022/TT-BTTTT đã nhấn mạnh yêu cầu ưu tiên công tác thông tin, tuyên truyền đến khu vực có tỷ lệ hộ nghèo cao. Đây là một định hướng rất đúng, bởi truyền thông chính là “cầu nối” để chuyển đổi số đi vào cuộc sống của người nghèo.

Ông đánh giá như thế nào về vai trò của truyền thông trong giảm nghèo đa chiều gắn với khoa học công nghệ?

Tôi cho rằng, truyền thông đóng vai trò đặc biệt quan trọng, có thể coi là “chìa khóa mềm” của giảm nghèo bền vững. Truyền thông không chỉ để thông báo chính sách, mà còn để thay đổi nhận thức, khơi dậy ý chí vươn lên của người nghèo.

Như tinh thần của Thông tư 06/2022/TT-BTTTT đã xác định rất rõ nội dung này, từ việc tuyên truyền chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước, đến việc giới thiệu các mô hình, kinh nghiệm sản xuất hiệu quả, các gương điển hình thoát nghèo. Khi người nghèo thấy được những tấm gương cụ thể, gần gũi, họ sẽ có thêm niềm tin và động lực.

Trong kỷ nguyên số, truyền thông cần tận dụng mạnh mẽ các nền tảng số, mạng xã hội, báo điện tử, hệ thống truyền thanh cơ sở thông minh… để thông tin đến đúng đối tượng, đúng nhu cầu. Đặc biệt là kênh thông tin của báo chí sẽ giữ vai trò rất quan trọng trong việc lan tỏa những câu chuyện giảm nghèo nhờ ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số.

Theo ông, cần làm gì để chính sách giảm nghèo nhờ chuyển đổi số thực sự đi vào chiều sâu?

Tôi cho rằng cần tập trung vào ba nhóm giải pháp lớn. Thứ nhất, hoàn thiện hạ tầng số và phổ cập kỹ năng số cho người nghèo. Không thể nói đến chuyển đổi số nếu người dân không có internet, không có thiết bị, không có kỹ năng cơ bản.

Thứ hai, phát triển các mô hình sinh kế gắn với công nghệ, như nông nghiệp thông minh, thương mại điện tử nông sản, du lịch cộng đồng số… Đây là cách giúp người nghèo tăng thu nhập một cách bền vững, thay vì phụ thuộc vào trợ cấp.

Thứ ba, nâng cao chất lượng công tác thông tin, truyền thông theo đúng tinh thần Thông tư 06/2022/TT-BTTTT, coi truyền thông là một hợp phần quan trọng của Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững, chứ không phải hoạt động phụ trợ.

 Ông có kỳ vọng gì về mục tiêu giảm nghèo bền vững trong giai đoạn tới?

Tôi kỳ vọng rằng, với sự vào cuộc đồng bộ của các cấp, các ngành và sự hỗ trợ của khoa học công nghệ, chuyển đổi số, công tác giảm nghèo ở Việt Nam sẽ chuyển mạnh từ “giảm nghèo về thu nhập” sang “giảm nghèo đa chiều”, thực chất và bền vững hơn.

Quan trọng nhất là người nghèo được trao công cụ, được trang bị tri thức và kỹ năng để tự vươn lên. Khi đó, giảm nghèo không chỉ là mục tiêu an sinh xã hội, mà còn trở thành động lực cho phát triển bao trùm, không để ai bị bỏ lại phía sau trong tiến trình chuyển đổi số quốc gia.

Trân trọng cảm ơn ông!

×