Giảm phát thải khí nhà kính: Thách thức và cơ hội nào mở ra cho doanh nghiệp?

Huy động nguồn lực cho chuyển đổi xanh còn nhiều rào cản

Ô nhiễm không khí là một trong những thách thức môi trường lớn hiện nay và đã được Chính phủ, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đặc biệt quan tâm.

Thời gian qua, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã tham mưu hoàn thiện hệ thống chính sách, pháp luật, trong đó Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 đã có bước chuyển quan trọng từ quản lý theo nguồn thải sang quản lý chất lượng môi trường không khí dựa trên mục tiêu, kết hợp cách tiếp cận liên ngành.

Bộ cũng đã phối hợp với các Bộ, ngành và địa phương triển khai điều tra, kiểm kê phát thải, qua đó xác định rõ các nguồn gây ô nhiễm chính để có giải pháp kiểm soát phù hợp. Nhiều biện pháp đã được thực hiện như siết chặt tiêu chuẩn khí thải trong công nghiệp và giao thông; ban hành lộ trình áp dụng tiêu chuẩn khí thải đối với ô tô, xe máy; thúc đẩy đầu tư công nghệ xử lý và giảm phát thải.

Đáng chú ý, Kế hoạch hành động quốc gia về khắc phục ô nhiễm và quản lý chất lượng môi trường không khí giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2045 đã được ban hành, đặt ra các mục tiêu cụ thể cho từng địa phương. Nhiều tỉnh, thành phố đã chủ động xây dựng và triển khai kế hoạch cải thiện chất lượng không khí, cho thấy sự vào cuộc đồng bộ từ Trung ương đến địa phương.

Theo PGS.TS Nguyễn Đình Thọ, Phó Viện trưởng Viện Chính sách và Chiến lược Nông nghiệp và Môi trường, dư địa giảm phát thải của doanh nghiệp Việt Nam hiện nay vẫn còn rất lớn, đặc biệt trong các lĩnh vực sản xuất, năng lượng, nông nghiệp và sử dụng tài nguyên.

Quá trình chuyển đổi xanh của doanh nghiệp thời gian qua đã bắt đầu hình thành rõ nét hơn dưới tác động của các cam kết quốc tế, yêu cầu từ thị trường xuất khẩu cũng như các tiêu chuẩn ESG ngày càng khắt khe. Tuy nhiên, mức độ chuyển đổi giữa các nhóm doanh nghiệp hiện vẫn còn chênh lệch lớn, nhất là giữa doanh nghiệp lớn với doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Ông Thọ nhận định cơ chế phát triển thị trường carbon và tín chỉ carbon sẽ mở ra cơ hội đáng kể cho doanh nghiệp Việt Nam trong thời gian tới. Đây không chỉ là công cụ tài chính cho quá trình chuyển đổi xanh mà còn tạo động lực để doanh nghiệp đổi mới công nghệ, cải thiện hiệu quả sử dụng tài nguyên và tham gia sâu hơn vào các chuỗi cung ứng phát thải thấp.

Tuy nhiên, rào cản lớn nhất hiện nay vẫn là khả năng huy động nguồn lực cho chuyển đổi xanh. Theo ông Thọ, nhiều doanh nghiệp đang gặp khó khăn trong tiếp cận tài chính xanh, công nghệ xanh và các tiêu chuẩn kỹ thuật liên quan đến phát thải thấp.

Ông cũng cho rằng trong thời gian tới, hệ sinh thái chính sách sẽ gắn ngày càng chặt với mô hình kinh tế carbon thấp, kinh tế tuần hoàn và tăng trưởng xanh. Khi các cơ chế về thị trường carbon, tín chỉ carbon và hệ thống đo đếm phát thải được hoàn thiện, doanh nghiệp Việt Nam sẽ có thêm cơ hội tham gia vào các chuỗi giá trị xanh toàn cầu.

Còn PGS.TS Lý Bích Thủy, Đại học Bách khoa Hà Nội cho rằng, để cải thiện chất lượng không khí, vai trò của cơ quan quản lý nhà nước mang tính quyết định, đặc biệt trong việc xây dựng và thực thi chính sách.

Trong khi đó, giới nghiên cứu khoa học có thể hỗ trợ thông qua việc cung cấp cơ sở khoa học, dữ liệu và các kết quả nghiên cứu phục vụ đánh giá hiện trạng ô nhiễm không khí cũng như xây dựng các giải pháp quản lý phù hợp.

Hiện nay, Việt Nam đã có bức tranh tương đối tổng quan về ô nhiễm không khí, tuy nhiên vẫn cần nghiên cứu sâu hơn về các nguồn phát thải cụ thể, quá trình hình thành bụi mịn PM2.5, cũng như cơ chế vận chuyển ô nhiễm giữa các vùng.

“Chúng ta đã có cái nhìn tổng quan theo từng ngành, nhưng để xác định cụ thể nguồn phát thải ở đâu, mức độ bao nhiêu thì vẫn cần thêm dữ liệu và các nghiên cứu chuyên sâu hơn”, bà Thủy nói.

PGS.TS Lý Bích Thủy phân tích, một trong những khoảng trống hiện nay là thiếu dữ liệu đánh giá hiệu quả thực thi các chính sách kiểm soát ô nhiễm không khí, đặc biệt là dữ liệu liên quan đến chi phí và tác động kinh tế - xã hội.

Bà cho rằng, việc kiểm soát ô nhiễm không khí cần tính toán mức độ phù hợp đối với từng lĩnh vực, từng ngành nghề, đi cùng với đánh giá chi phí mà xã hội và doanh nghiệp phải bỏ ra để thực hiện. Tuy nhiên, bà đánh giá cơ quan quản lý hiện đã có nhiều bước tiến trong kiểm soát chất lượng không khí, đặc biệt là việc đưa ra các mục tiêu cụ thể về giảm ô nhiễm tại các đô thị lớn.

"Mở ra cơ hội cho doanh nghiệp"

Dưới góc độ doanh nghiệp, ông Nguyễn Phú Dương, Phó Tổng Giám đốc Tổng công ty Thép Việt Nam (VNSTEEL) cho biết, ngành thép là một trong những lĩnh vực có mức phát thải khí nhà kính lớn, vì vậy doanh nghiệp nhận thức rõ trách nhiệm trong việc thực hiện các cam kết của Chính phủ về giảm phát thải. Tổng công ty đã chủ động triển khai nhiều giải pháp đồng bộ nhằm vừa giảm phát thải carbon, vừa duy trì năng lực cạnh tranh.

Trước hết, doanh nghiệp tập trung đổi mới công nghệ sản xuất theo hướng hiện đại, tiết kiệm năng lượng và giảm phát thải. Đây là giải pháp cốt lõi giúp giảm lượng khí nhà kính ngay từ quá trình sản xuất.

Bên cạnh đó, Tổng công ty đẩy mạnh sử dụng năng lượng hiệu quả, tối ưu hóa quy trình vận hành và tăng cường tái chế, tận dụng phế liệu trong sản xuất thép, qua đó góp phần thúc đẩy kinh tế tuần hoàn.

Ngoài ra, doanh nghiệp cũng từng bước chuyển đổi sang sử dụng các nguồn nguyên, nhiên liệu thân thiện hơn với môi trường, đồng thời tham gia các chương trình, lộ trình giảm phát thải theo định hướng của Nhà nước.

Theo ông Dương, việc giảm phát thải không chỉ là yêu cầu bắt buộc mà còn là cơ hội để doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh, đáp ứng các tiêu chuẩn xanh ngày càng khắt khe của thị trường trong nước và quốc tế.

Để đẩy nhanh và nâng cao hiệu quả công tác phòng ngừa, kiểm soát ô nhiễm không khí, ông Lê Hoài Nam - Phó Cục trưởng Cục Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, Bộ đang tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý về bảo vệ môi trường, trong đó, tập trung vào các văn bản hướng dẫn thi hành và hệ thống quy chuẩn, tiêu chuẩn môi trường.

Thêm vào đó là chuyển đổi quan điểm phát triển, thay đổi từ mô hình tăng trưởng cũ sang mô hình tăng trưởng xanh và kinh tế tuần hoàn. Đây là quan điểm then chốt để đáp ứng mục tiêu quản lý chất lượng môi trường song song với phát triển kinh tế.

Thứ hai, thúc đẩy quản lý môi trường không khí theo vùng và liên tỉnh trong đó xây dựng cơ chế quản lý liên vùng vì ô nhiễm không khí mang tính chất liên vùng, không theo địa giới hành chính, Bộ sẽ xây dựng các cơ chế để quản lý vấn đề này.

Xây dựng quy chế ứng phó khẩn cấp để trình Chính phủ ban hành quy chế về ứng phó trong trường hợp môi trường không khí bị ô nhiễm nghiêm trọng. Thúc đẩy hợp tác địa phương trong kiểm soát chất lượng không khí.

"Ngày 4/6 vừa qua, Hà Nội và các tỉnh vùng Thủ đô vừa ký kết quy chế phối hợp về quản lý môi trường, bao gồm cả quản lý chất lượng không khí", ông Nam thông tin thêm.

Phó Cục trưởng Cục Môi trường cho biết, ngoài công nghiệp và giao thông, Bộ sẽ chú trọng vào các lĩnh vực có đóng góp phát thải lớn là xây dựng và nông nghiệp. Ngành nông nghiệp hiện đang phát sinh khoảng 100 triệu tấn phụ phẩm nông nghiệp mỗi năm. Thay vì coi đây là chất thải gây ô nhiễm, Bộ sẽ xây dựng chính sách để đưa lượng phụ phẩm này trở lại vòng lặp kinh tế tuần hoàn, coi đó là nguồn tài nguyên quan trọng.

Ngoài ra, nâng cao năng lực cảnh báo và dự báo, ứng dụng công nghệ số, nâng cao năng lực cảnh báo, dự báo chất lượng không khí để phục vụ xã hội. Hiện tại, công tác dự báo đang thực hiện được trong khoảng 3 ngày; mục tiêu sắp tới là nâng lên từ 5-7 ngày để người dân và cơ quan chức năng có thêm thời gian chủ động ứng phó, bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

×