"Giáo viên THPT Chuyên Tuyên Quang vào tận phòng thi để nhắc bài" đặt ra tình huống pháp lý nào?

Khởi tố Trưởng Điểm thi tại Trường THPT Chuyên Tuyên Quang

Chiều 9/7, Ban Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy Tuyên Quang tổ chức họp báo nhằm cung cấp thông tin liên quan đến vụ việc hơn 140 điểm 10 Toán cao bất thường tại điểm thi Trường THPT Chuyên Tuyên Quang.

Theo Đại tá Trần Anh Tuấn, Trưởng phòng Tham mưu Công an tỉnh Tuyên Quang cho biết, Công an tỉnh này đã khởi tố vụ án, khởi tố 4 bị can để điều tra tội Lợi dụng chức vụ quyền hạn trong khi thi hành công vụ, trong vụ việc liên quan tới điểm thi toán cao bất thường tại điểm thi Trường THPT Chuyên Tuyên Quang.

Quá trình điều tra, cơ quan công an xác định, bà Trần Thị Thu Hằng, Hiệu phó Trường THPT Nguyễn Văn Huyên, Trưởng điểm thi THPT Chuyên Tuyên Quang, đã chỉ đạo giám thị cho thí sinh chép bài. Bị can Nguyễn Hà Duy, thư ký tại hội đồng thi đã trực tiếp vào phòng thi hướng dẫn các thí sinh làm bài môn toán.

Đại tá Trần Anh Tuấn cho biết, hành vi của các bị can đã vi phạm nghiêm trọng Quy chế thi tốt nghiệp THPT, làm ảnh hưởng đến tính khách quan, công bằng, minh bạch của kỳ thi, gây dư luận xấu trong xã hội.

Đến ngày 7/7, Cơ quan An ninh điều tra đã ra quyết định khởi tố vụ án hình sự, khởi tố 4 bị can về tội "Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ" theo Điều 356 Bộ luật Hình sự và đã áp dụng các biện pháp ngăn chặn theo quy định của pháp luật.

Trong đó có Trưởng điểm thi Trần Thị Thu Hằng và Thư ký điểm thi Nguyễn Hà Duy. Còn hai trường hợp còn lại chưa công bố danh tính để phục vụ công tác điều tra.

"Do vụ án đang trong quá trình điều tra và còn nhiều nội dung cần phải tập trung làm rõ, chỉ khi có kết quả mới có thể thông tin đầy đủ cho báo chí, nên chúng tôi xin phép chưa công bố các nội dung, tình tiết liên quan đến hoạt động điều tra tại buổi họp báo ngày hôm nay", Đại tá Tuấn nhấn mạnh.

Thí sinh cố tình vi phạm có thể bị xử lý thế nào?

Trao đổi với PV Dân Việt, luật sư Hoàng Hà – Đoàn luật sư TP.HCM cho biết, dựa trên thông tin tại cuộc họp báo, thấy rằng việc cơ quan điều tra lựa chọn Điều 356 Bộ luật Hình sự để xử lý vụ việc là có cơ sở. Tội này đặt ra với người có chức vụ, quyền hạn, lợi dụng vị trí được giao để làm trái công vụ, gây thiệt hại về tài sản hoặc gây thiệt hại khác đến lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

Tội này cũng không nhất thiết phải chứng minh có nhận tiền mới xử lý được, chỉ cần có động cơ cá nhân khác, chẳng hạn vì thành tích, vì quan hệ, vì lợi ích nhóm hoặc vì mục đích không trong sáng mà cơ quan điều tra chứng minh được là đã cấu thành tội phạm.

Điểm mấu chốt của vụ này là quyền hạn được giao trong kỳ thi đã bị biến thành phương tiện để làm sai quy chế. Trưởng điểm thi có trách nhiệm điều hành toàn bộ hoạt động tại điểm thi, bảo đảm phòng thi, đề thi, bài thi và con người thực hiện đúng quy trình; giám thị, giám sát phòng thi cũng có nghĩa vụ kiểm soát, lập biên bản và báo cáo tình huống bất thường.

Quy chế thi quy định rõ, Trưởng điểm thi chịu trách nhiệm trước Trưởng ban Coi thi, Chủ tịch Hội đồng thi về kết quả thực hiện nhiệm vụ tại điểm thi.

Việc giáo viên vào phòng thi hướng dẫn, nhắc bài cho thí sinh là hành vi vi phạm rất nghiêm trọng. Điều 56 Quy chế thi ban hành kèm Thông tư 24/2024/TT-BGDĐT nêu rõ người tham gia tổ chức thi có hành vi “trực tiếp giải bài thi hoặc hướng dẫn cho thí sinh lúc đang thi” có thể bị hạ bậc lương, hạ ngạch, cách chức hoặc chuyển công tác; với các hành vi nặng hơn như đưa bài giải từ ngoài vào phòng thi, sửa chữa bài làm, đánh tráo bài thi, chữa điểm, làm lộ đề thi thì có thể bị buộc thôi việc hoặc đề nghị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Theo luật sư Hoàng Hà, về trách nhiệm của thí sinh, chưa thể suy luận rằng cứ thí sinh đạt điểm 10 là gian lận. Thí sinh chỉ bị xử lý khi chứng minh được có vi phạm cụ thể, như nhận bài giải từ ngoài vào phòng thi, chép bài, dùng bài người khác, để người khác làm bài thay hoặc có hành vi gian lận khác.

Quy chế thi quy định, thí sinh bị đình chỉ thi thì bị hủy kết quả toàn bộ các bài thi trong kỳ thi năm đó; một số trường hợp khác có thể bị điểm 0 hoặc hủy kết quả tùy hành vi được chứng minh.

Vì vậy, cần tiến hành 2 hướng xử lý song song. Thứ nhất là xử lý hình sự, kỷ luật đối với người tổ chức thi nếu đã lợi dụng nhiệm vụ để can thiệp vào phòng thi. Thứ hai là rà soát kết quả thi nhưng phải bảo vệ thí sinh không có lỗi. Công bằng không chỉ là xử lý người gian lận mà còn là không làm mất quyền lợi của những em thật sự làm bài bằng năng lực của mình.

Trọng tâm điều tra tiếp theo sẽ là ai chỉ đạo, ai thực hiện, phòng thi nào bị tác động, bao nhiêu thí sinh được hưởng lợi, động cơ là gì và hậu quả đối với kỳ thi được lượng hóa ra sao. Đây cũng là điểm quyết định để phân hóa trách nhiệm hình sự, trách nhiệm kỷ luật và phương án xử lý kết quả thi.

Bởi vậy, chưa thể kết luận chung rằng các thí sinh đạt điểm 10 môn Toán là đồng phạm trong vụ án này. Về nguyên tắc, đồng phạm theo Điều 17 Bộ luật Hình sự là trường hợp có từ 2 người trở lên cố ý cùng thực hiện một tội phạm. Người đồng phạm có thể là người tổ chức, người thực hành, người xúi giục hoặc người giúp sức.

Như vậy, muốn xem một thí sinh là đồng phạm phải chứng minh được thí sinh đó không chỉ được hưởng lợi từ việc nhắc bài, mà còn có sự bàn bạc, thỏa thuận, nhờ vả, hứa hẹn lợi ích, đưa tiền, chuẩn bị ám hiệu, phối hợp hoặc giúp sức cho cán bộ coi thi thực hiện hành vi sai phạm.

Trong vụ này, tội danh đang được khởi tố là Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ theo Điều 356 Bộ luật Hình sự. Chủ thể trực tiếp của tội này là người có chức vụ, quyền hạn, lợi dụng nhiệm vụ được giao để làm trái công vụ vì vụ lợi hoặc động cơ cá nhân khác, gây thiệt hại hoặc gây thiệt hại khác đến lợi ích của Nhà nước, tổ chức, cá nhân. Thí sinh thông thường không phải là người có chức vụ, quyền hạn tại điểm thi, nên không thể mặc nhiên coi là người thực hành tội này.

Tuy nhiên, theo vị luật sư, thí sinh vẫn có thể bị xem xét trách nhiệm với vai trò đồng phạm nếu cơ quan điều tra chứng minh được các em đã chủ động tham gia vào việc làm sai.

Ví dụ có thỏa thuận trước với giáo viên, nhờ người can thiệp, đưa tiền hoặc lợi ích vật chất, nhận tín hiệu đã thống nhất sẵn hoặc có hành vi tạo điều kiện để người có chức vụ làm trái quy chế. Khi đó vai trò pháp lý của thí sinh thường không phải là người thực hành, mà có thể là người xúi giục hoặc giúp sức.

Ngược lại nếu thí sinh chỉ ngồi trong phòng thi, bị động nghe lời nhắc, không biết trước, không thỏa thuận, không đưa lợi ích, không có sự thống nhất ý chí với cán bộ coi thi thì chưa đủ căn cứ coi là đồng phạm.

Trường hợp này vấn đề chính sẽ là xử lý kết quả thi theo Quy chế thi, tùy mức độ vi phạm được chứng minh. Quy chế thi tốt nghiệp THPT yêu cầu kỳ thi phải an toàn, nghiêm túc, trung thực, khách quan, công bằng; đồng thời có cơ chế xử lý riêng đối với thí sinh và người tham gia tổ chức thi vi phạm.

×