Giữ hồn làng nghề, xanh hóa sinh kế ở Phú Trạch: Khi rác thải nhựa là mối đe dọa sinh kế

Báo động tình trạng rác thải nhựa ở Phú Trạch

Phong trào giảm rác thải nhựa đã được phát động từ lâu ở xã Quảng Phú, huyện Quảng Trạch, tỉnh Quảng Bình cũ (nay thuộc xã Phú Trạch, tỉnh Quảng Trị), góp phần tận dụng phụ phẩm nông nghiệp, giảm thiểu ô nhiễm môi trường, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, tiêu dùng xanh, từ đó cải thiện chất lượng môi trường, đời sống và thu nhập của người dân nơi đây ngày càng nâng lên. Trong sự đổi thay của Phú Trạch hôm nay, có sự đóng góp rất lớn của chị em phụ nữ.

Phú Trạch được thiên nhiên ban tặng có bờ biển dài với nguồn lợi thủy hải sản phong phú và cánh đồng muối bao la. Phần lớn cuộc sống của chị em nơi đây chủ yếu phụ thuộc vào các ngành nghề truyền thống gắn với biển như nghề làm nước mắm, chế biến thủy hải sản; làm muối.

Tuy nhiên, trong những năm gần đây, các ngành nghề truyền thống ở địa phương gắn với biển đang dần bị mai một do tác động của biến đổi khí hậu, môi trường biển bị ô nhiễm.

Theo thống kê, hàng ngày có hàng nghìn chiếc túi, cốc nhựa được người dân sử dụng cộng với hoạt động của chợ dân sinh địa phương nằm ngay ở cửa biển khiến cho lượng rác thải nhựa thải trực tiếp ra biển là vô cùng lớn.

Quan sát ở khu vực các cổng trường cho thấy, chỉ tính riêng bình quân một em học sinh trong nhà trường hàng ngày thải ra môi trường khoảng 2 - 3 túi nylon, 1 chai nước hoặc 1 cốc nước nhựa dùng một lần, như vậy bình quân trong 1 ngày 845 em học sinh của Trường THCS Quảng Phú thải ra môi trường khoảng 1.690 túi nylon và 845 cốc nhựa hoặc chai nhựa dùng một lần.

Đây là tình trạng đáng báo động bởi rác thải nhựa có thời gian phân hủy tới hàng trăm năm trong môi trường tự nhiên, gây hại đến động, thực vật, thậm chí làm thay đổi cả hệ sinh thái biển.

Phương pháp xử lý rác thải nhựa của cư dân nơi đây thường theo phương pháp chôn lấp, gây nên tình trạng ô nhiễm môi trường đất, đốt lộ thiên thì gây ô nhiễm không khí. Cách xử lý rác thông thường nhất, nhanh nhất, tiện nhất của người dân nơi đây là thải ra biển, không chỉ rác thải nhựa trong sinh hoạt mà còn có rác thải nhựa ở khắp nơi đổ về bị sóng đánh dạt vào bờ, tạo nên các bãi rác thải khổng lồ trên cạn và dưới biển, khiến cho việc đánh bắt thủy hải sản của ngư dân gặp nhiều khó khăn.

Chị Nguyễn Thị Hợi, người có gần 20 năm bám biển bằng nghề đánh bắt, chế biến thủy hải sản cho biết: “Việc đánh bắt, chế biến thủy hải sản đang gặp nhiều khó khăn, nhiều người phải bán thuyền, bỏ nghề đánh bắt, nghề làm nước mắm truyền thống của gia đình lên thành phố làm thuê bởi nguồn lợi thủy hải sản ngày càng suy giảm do môi trường biển ô nhiễm, cá, tôm thì ít, rác thải nhựa dính lưới thì nhiều”.

Không chỉ tác động đến môi trường biển, sinh kế của cư dân ven biển, rác thải nhựa còn ảnh hưởng đến sức khỏe con người. Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng, nguồn nước sinh hoạt đều có chứa các hạt nhựa kích cỡ cực nhỏ, hạt vi nhựa đã được tìm thấy trong máu của con người và các loài động vật. Việc tiếp xúc hàng ngày với các sản phẩm chứa nhựa có thể dẫn đến tiềm ẩn các vấn đề về sức khỏe, bao gồm cả tác động của các hợp chất hóa học có trong nhựa đối với sức khỏe con người.

Những sáng kiến bảo vệ môi trường biển

Rõ ràng - nếu không được sử dụng hợp lý và rác thải nhựa không được xử lý đúng cách sẽ là mối nguy rất lớn đối với sức khỏe con người, môi trường và khí hậu. Tuy nhiên, trước khi có hoạt động bảo vệ môi trường diễn ra rộng khắp ở đây, qua kết quả khảo sát ngẫu nhiên cho thấy nhận thức của các em học sinh Trường THCS Quảng Phú về rác thải nhựa còn rất hạn chế.

Khảo sát cho thấy, có tới 84% học sinh trong nhà trường chưa có nhiều hiểu biết về tác hại của rác thải nhựa, vì vậy chưa thúc đẩy các em học sinh và phụ huynh, đặc biệt là chị em phụ nữ sử dụng các sản phẩm thân thiện với môi trường, hướng đến tiêu dùng xanh, giảm ô nhiễm nhựa gắn với phát triển kinh tế biển truyền thống bền vững.

Từ thực tế này cho thấy, công tác tuyên truyền, giáo dục ý thức trách nhiệm bảo vệ môi trường biển cho các em học sinh, phụ huynh, đặc biệt là chị em phụ nữ cần phải được đặt lên hàng đầu.

Tuy nhiên, ở Phú Trạch, nhà trường lại chưa có nhiều hoạt động, chương trình hành động để bảo vệ môi trường biển, đặc biệt là các hoạt động tuyên truyền, nâng cao nhận thức của học sinh, phụ huynh về tác hại của rác thải nhựa đối với sức khỏe, môi trường, khí hậu, sinh kế của người dân nói chung và chị em phụ nữ cư dân ven biển nói riêng.

Các hoạt động phân loại rác thải tại nguồn, hay các chương trình, sáng kiến về phát triển các ngành nghề truyền thống của kinh tế biển gắn với thực hành bảo vệ môi trường biển của địa phương còn rất hạn chế.

Từ thực tế đó, hội viên Hội Phụ nữ xã Phú Trạch phối hợp với các giáo viên Trường THCS Quảng Phú đưa ra các sáng kiến xanh trong việc giảm thiểu rác thải nhựa như, tận dụng rơm, rạ phụ phẩm nông nghiệp; tận dụng lá chuối, lá bàng, mo cau biến thành các hộp đựng đồ thay cho các hộp xốp nhựa hay phổ biến phương pháp cải tiến bề mặt sân bê tông từ than rơm, rạ đốt trong môi trường yếm khí vừa giúp tăng năng suất muối so với phương pháp sản xuất truyền thống vừa tăng thu nhập, cải thiện cuộc sống cho các diêm dân, cung cấp tại chỗ nguồn muối sạch phục vụ cho việc chế biến thủy hải sản của chị em phụ nữ.

Đặc biệt phương pháp làm này khá đơn giản, không đòi hỏi cao về kỹ thuật, phù hợp với đặc tính lao động chăm chỉ, cần cù của chị em.

Những sáng kiến trên đã góp phần giữ gìn, bảo tồn, phát triển các nghành nghề kinh tế truyền thống, tạo nên vùng sản xuất liên hoàn ven biển ở địa phương.

×