Góc nhìn mới nhất về vụ tịch thu 42 cây mai vàng ở Côn Đảo, cây cảnh vườn nhà khi mua bán có được coi là "lâm sản"?

Cây mai vàng, cây cảnh trồng trong vườn nhà có phải lâm sản, lập bảng kê khai lâm sản như thế nào?

Liệu cây mai vàng, cây cảnh các loại trồng trong vườn nhà, người dân có phải lập bảng kê lâm sản hay không?

Người dân có cần xác nhận của cơ quan nhà nước hay không? Và nếu có thì các bước mà người dân phải thực hiện như thế nào để lập bảng kê khai lâm sản?

Cây mai vàng, cây cảnh trồng trong vườn nhà không phải là “lâm sản” theo nghĩa gốc

Luật sư Nguyễn Ngô Quang Nhật, Giám đốc Chi nhánh Trung tâm Trọng tài Thương Mại Quốc Tế APEC VN) cho biết cần hiểu “lâm sản” xuất phát từ quy định nền tảng của pháp luật. Khoản 16 Điều 2 Luật Lâm nghiệp 2017 định nghĩa: Lâm sản là sản phẩm khai thác từ rừng bao gồm thực vật rừng, động vật rừng và các sinh vật rừng khác gồm cả gỗ, lâm sản ngoài gỗ, sản phẩm gỗ, song, mây, tre, nứa đã chế biến.

Từ đó, có thể hiểu rằng: Cây mai vàng, cây cảnh (cây kiểng) các loại trồng trong vườn nhà do người dân tự đầu tư, chăm sóc về nguyên tắc không phải là lâm sản theo nghĩa gốc của luật.

Tuy nhiên, trong một số trường hợp nhất định, pháp luật vẫn đặt ra cơ chế quản lý đối với các loại cây mai vàng, hay cây cảnh các loại này khi tham gia vào hoạt động giao dịch.

Cây cảnh, hay cây mai vàng làm kiểng-Không phải mọi trường hợp đều phải lập Bảng kê lâm sản

Theo Thông tư 26/2022/TT-BNNPTNT của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, pháp luật quy định theo hướng tự kê khai - hậu kiểm.

Khoản 3 Điều 15 của Thông tư này có nêu hồ sơ nguồn gốc lâm sản sau khai thác: Đối với cây vườn nhà do tổ chức, cá nhân, hộ gia đình, cộng đồng dân cư tự đầu tư, bản chính bảng kê lâm sản do chủ lâm sản lập, hoặc có xác nhận của cơ quan kiểm lâm trong trường hợp chủ lâm sản có nhu cầu.

Luật sư Nguyễn Ngô Quang Nhật phân tích: Người dân có thể tự lập bảng kê khai lâm sản và tự chịu trách nhiệm về nội dung kê khai. Quy định này không đặt ra thủ tục xin phép hay bắt buộc xác nhận trong mọi trường hợp.

Đối với cây cảnh, cụ thể là cây mai vàng chỉ trồng trong vườn và để trong vườn chăm sóc, nếu không có hoạt động mua bán, vận chuyển hay chuyển giao thì không phát sinh yêu cầu về hồ sơ lâm sản.

Khi đưa cây cảnh ra thị trường, người trồng nên chủ động kê khai bảng kê lâm sản.

Trong thực tế quản lý, khi cây cảnh, cây mai vàng được đưa ra mua bán hoặc vận chuyển, việc có bảng kê lâm sản do người chủ của cây lập, thường được sử dụng như một căn cứ để chứng minh nguồn gốc.

Luật sư Nguyễn Ngô Quang Nhật cho rằng, pháp luật không đặt ra nghĩa vụ hành chính đối với việc trồng cây cảnh trong vườn nhà. Tuy nhiên, khi phát sinh giao dịch, người dân nên chủ động lập bảng kê lâm sản và lưu giữ các giấy tờ liên quan để tránh rủi ro.

Bảng kê lâm sản đối với cây cảnh nói chung, cây mai vàng nói riêng lập theo mẫu nào?

Một vấn đề thực tế là nhiều người dân không biết phải lập bảng kê lâm sản ra sao, lập theo mẫu nào?

Theo Thông tư 26/2022/TT-BNNPTNT, bảng kê lâm sản được lập theo các mẫu ban hành kèm theo Thông tư, trong đó mẫu số 01 – bảng kê lâm sản là mẫu có thể áp dụng trong đa số trường hợp đối với cá nhân, hộ gia đình.

Người dân cần ghi đầy đủ các thông tin theo mẫu bảng kê lâm sản; tự ký và tự chịu trách nhiệm về nội dung kê khai.

Một băn khoăn thực tế là nếu cần xác nhận thì người dân phải đến đâu, nhất là tại đô thị hoặc vùng đồng bằng - nơi không có lực lượng kiểm lâm thường trực?

Luật sư Nguyễn Ngô Quang Nhật cho rằng pháp luật không yêu cầu người dân phải đi xin xác nhận của cơ quan kiểm lâm trong mọi trường hợp. Đối với cây cảnh, cây mai vàng trồng trong vườn nhà, bảng kê do chủ tự lập đã là căn cứ hợp lệ trong đa số tình huống.

Thực tế, lực lượng kiểm lâm chủ yếu bố trí tại các khu vực có rừng. Ở đô thị, đồng bằng, việc không có đơn vị kiểm lâm tại chỗ là bình thường, và cũng là lý do pháp luật thiết kế cơ chế tự kê khai - hậu kiểm.

Từ vụ 42 cây mai vàng, nhiều ý kiến lo ngại rằng việc không có bảng kê có thể dẫn đến bị xử phạt hoặc tịch thu.

Tuy nhiên, luật sư Nguyễn Ngô Quang Nhật cho rằng cần nhìn nhận thận trọng, bảng kê lâm sản là một loại hồ sơ quan trọng, nhưng không phải là căn cứ duy nhất để xác định tính hợp pháp của tài sản.

Theo phân tích, việc xử lý vi phạm, đặc biệt là áp dụng hình thức tịch thu lâm sản, cần dựa trên hành vi cụ thể.

Điều kiện áp dụng chế tài theo pháp luật xử lý vi phạm hành chính. Luật sư nhận định: Nếu việc xử phạt hoặc tịch thu chỉ dựa vào yếu tố “không có bảng kê lâm sản”, trong khi chưa xem xét đầy đủ bản chất tài sản và các chứng cứ liên quan, thì sẽ dễ gây băn khoăn trong dư luận và khó tạo được sự đồng thuận từ người dân.

Thực tế, nhiều trường hợp cây cảnh, cây mai vàng được người dân tự trồng, mua bán theo tập quán lâu nay mà không có đầy đủ hồ sơ ngay từ đầu. Vì vậy, nếu áp dụng chế tài cứng nhắc chỉ dựa trên một loại giấy tờ thì không chỉ phát sinh tranh luận pháp lý mà còn khó thuyết phục trong thực tiễn.

Một điểm đáng lưu ý là hồ sơ chứng minh nguồn gốc hợp pháp lâm sản không chỉ giới hạn ở bảng kê lâm sản.

Người dân có thể sử dụng nhiều loại tài liệu khác như: Hóa đơn, chứng từ mua bán hợp lệ, hợp đồng chuyển nhượng hợp pháp, giấy tờ giao dịch dân sự có thật, tài liệu về quá trình trồng, chăm sóc, xác nhận từ nhà vườn hoặc các tài liệu liên quan, phù hợp khác…

Việc đánh giá cần dựa trên tổng thể chứng cứ, không thể chỉ căn cứ vào một loại giấy tờ duy nhất, ví dụ chỉ căn cứ vào bảng kê lâm sản.

Cơ quan chức năng cần hướng dẫn rõ để tránh hiểu sai. Từ thực tế, nhiều ý kiến cho rằng thiếu truyền thông chính sách rõ ràng, người dân hiểu chưa đầy đủ. Cách áp dụng giữa các địa phương chưa thống nhất.

Luật sư Nguyễn Ngô Quang Nhật nhận định: Thông tư 26/2022/TT-BNNPTNTđược xây dựng theo hướng thông thoáng, nhưng cần có hướng dẫn cụ thể hơn nữa trong từng trường hợp để tránh cách hiểu khác nhau.

Việc đơn giản hóa thủ tục hành chính cần đi cùng với sự thống nhất trong nhận thức và cách thực thi, để người dân yên tâm sản xuất, kinh doanh, thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội.

Qua vụ kiểm lâm tịch thu 42 cây mai vàng ở Côn Đảo, TPHCM cho thấy một thực tế: Cây cảnh trồng trong vườn nhà không phải là lâm sản theo nghĩa gốc của luật, nhưng khi tham gia vào các hoạt động như mua bán, vận chuyển, giao dịch (tặng, trao đổi) người dân nên chủ động tự kê khai và lưu giữ các chứng cứ, tài liệu liên quan đến nguồn gốc cây cảnh.

Việc người dân cần chuẩn bị hồ sơ, tài liệu, bảng kê chứng minh nguồn gốc hợp pháp cây cảnh, cây mai vàng trước khi phát sinh việc kiểm tra hoặc giao dịch sẽ giúp hạn chế rủi ro và tránh những vướng mắc pháp lý không đáng có.

×