Góc nhìn pháp lý vụ 500 sào dưa hấu ở Gia Lai chết khô: Đặt cọc 7,5 tỷ đồng, ai chịu rủi ro khi "lật kèo" đổi cách mua?

Phương thức mua bán từ “mua theo sào” sang “mua theo kilogam” phải được bên bán chấp thuận mới thay đổi

Liên quan vụ đặt cọc 7,5 tỷ đồng đặt cọc mua ruộng dưa hấu 500 sào tại xã Ia Mơ, tỉnh Gia Lai nhưng không thống nhất thỏa thuận giữa nhà vườn và bên bán, khiến hàng trăm tấn dưa bị vứt bỏ đầy đồng, luật sư Phan Đức Huỳnh (Công ty Luật FDVN, Đoàn luật sư TP.Đà Nẵng) cho rằng, trong vụ việc nêu trên, thỏa thuận mua bán giữa nhóm nông dân và thương lái, dù chỉ được lập bằng giấy viết tay, vẫn có thể được coi là hợp đồng mua bán hợp pháp và chịu sự điều chỉnh của pháp luật nếu đáp ứng các điều kiện có hiệu lực của giao dịch dân sự theo Điều 117 Bộ luật Dân sự 2015.

Bao gồm: chủ thể có năng lực pháp luật và năng lực hành vi dân sự phù hợp; các bên hoàn toàn tự nguyện; mục đích, nội dung giao dịch không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội. Đồng thời, theo Điều 119 Bộ luật Dân sự 2015, giao dịch dân sự có thể được xác lập bằng lời nói, bằng văn bản hoặc bằng hành vi cụ thể.

Hợp đồng mua bán nông sản không phải là loại hợp đồng pháp luật bắt buộc phải tuân thủ về mặt hình thức một cách chặt chẽ. 

Giấy viết tay giữa các bên vẫn có giá trị pháp lý như một hợp đồng nếu thể hiện được nội dung thỏa thuận về đối tượng, giá cả, phương thức mua bán, thậm chí trong trường hợp không có văn bản mà các bên đã có thỏa thuận miệng kèm theo hành vi thực hiện như giao nhận tiền, chuẩn bị hàng hóa thì quan hệ hợp đồng vẫn có thể được xác lập trên thực tế. Do đó, nếu trong vụ việc có tồn tại giấy thỏa thuận và việc bên mua đã giao tiền cho bên bán thì về nguyên tắc quan hệ mua bán đã hình thành và các bên phải thực hiện quyền, nghĩa vụ của mình theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015. 

Tuy nhiên, trên thực tế nếu ngoài nội dung viết tay của các bên, nếu có các thỏa thuận khác qua tin nhắn, qua phụ lục hợp đồng khác hoặc các trao đổi khác phù hợp với quá trình, diễn biến giao dịch hợp đồng thì cũng có thể xem là những nội dung khác của hợp đồng, vấn đề này nếu có tranh chấp các bên phải chứng minh sự tồn tại bằng sự thật khách quan của các nội dung đó. 

Theo luật sư Phan Đức Huỳnh, việc bên mua đơn phương yêu cầu thay đổi điều kiện, phương thức mua bán từ “mua theo sào” sang “mua theo kilogam” sau khi các bên đã xác lập thỏa thuận giao dịch, về nguyên tắc yêu cầu đó của bên mua phải được bên bán chấp thuận mới thay đổi được.

Theo khoản 1 Điều 433 Bộ luật Dân sự 2015, vấn đề giá, phương thức thanh toán do các bên thỏa thuận hoặc do người thứ ba xác định theo yêu cầu của các bên. 

Như vậy, phương thức thanh toán trong hợp đồng mua bán là do các bên tự thoả thuận trừ trường hợp pháp luật quy định về giá. Bên cạnh đó theo quy định tại Điều 398 Bộ luật Dân sự 2015 thì nội dung trong hợp đồng được các bên tự thoả thuận và được pháp luật công nhận. 

Và việc sửa đổi hợp đồng chỉ được thực hiện khi có sự thỏa thuận của các bên theo quy định tại Điều 420 Bộ luật Dân sự 2015.

“Do đó, khi giao dịch dân sự đã được xác lập thì việc thay đổi nội dung thoả thuận phải được thực hiện trên nguyên tắc thoả thuận giữa các bên. Nếu quá trình trao đổi, thỏa thuận có nội dung bên bán đồng ý thay đổi thỏa thuận, chấp nhận điều chỉnh giá hợp đồng thì mới được xem là hợp đồng được điều chỉnh. Còn nếu không có sự đồng ý nào khác, việc bên mua không đồng ý nhận hàng nông sản vì bên bán không chấp nhận việc thay đổi cách xác định giá bán được xem là hành vi vi phạm hợp đồng từ phía bên mua”, luật sư Phan Đức Huỳnh cho hay.

Vẫn theo luật sư Phan Đức Huỳnh, theo quy định của pháp luật dân sự, thương mại thì rủi ro về mất mát hoặc hư hỏng hàng hoá được chuyển cho bên mua, kể từ thời điểm hàng hóa thuộc quyền định đoạt của bên mua và bên mua vi phạm hợp đồng do không nhận hàng.

Trong trường hợp này, nếu bên bán đã thông báo về việc dưa hấu đã đủ điều kiện thu hoạch và giao hàng nhưng bên mua đã không nhận hàng, bên mua từ chối thực hiện hợp đồng, do vậy bên mua phải chịu rủi ro do hư hỏng của hàng hoá do không nhận hàng. 

Nông dân cần làm gì để bảo vệ mình?

Luật sư Phan Đức Huỳnh cho rằng, trong thực tiễn mua bán hàng hóa, việc không có sự đồng thuận, xảy ra mâu thuẫn trong quá trình thực hiện hợp đồng thường gây thiệt hại cho cả hai bên chứ không riêng một bên. Nếu hợp đồng được thực hiện bình thường theo thỏa thuận sẽ mang lại lợi ích cho cả hai, gặp phải tranh chấp thường cả hai bên đề chịu những thiệt hại nhất định. 

Trong trường hợp này, bên bán có thể chưa thu được đủ tiền, hàng hóa giao cho bên mua không được bên mua nhận gây ra hư hỏng, ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, các vấn đề tranh chấp cũng tạo nên những ảnh hưởng về uy tín kinh doanh. Bên mua cũng thiệt hại nếu vì lý do không thay đổi được nội dung hợp đồng mà từ chối thực hiện hợp đồng, bỏ mặc chứ không nhận hàng hóa thì vừa chịu rủi ro khi hàng hóa bị hư hỏng, vừa bị mất tiền mua hàng. 

Luật sư Phan Đức Huỳnh cho hay, để tránh thiệt hại trong hoạt động mua bán hàng hóa, các bên cần cẩn trọng xác lập hợp đồng với nội dung rõ ràng, nêu rõ vấn đề giá cả, khối lượng, chất lượng hàng hóa, rồi phải dự trù được các tình huống phát sinh do thay đổi hoàn cảnh, thay đổi sản lượng nông sản.

Phải xác định cân bằng trách nhiệm và nghĩa vụ của các bên kia bên kia vi phạm, phải nêu rõ trách nhiệm do các thiệt hại phát sinh để bảo vệ quyền lợi của mình. 

Thế nhưng, nếu hợp đồng chỉ có mấy dòng đơn giản như vụ việc này thì rõ ràng rất khó có giải pháp để bảo vệ quyền lợi cho cả hai bên. Trường hợp này, nếu bên mua không có các chứng cứ khác, không thể chứng minh các vấn đề khác thì rất khó bảo vệ quyền lợi của mình nếu có tranh chấp.

Trong giao dịch mua bán nông sản, rủi ro lớn nhất của người nông dân thường nằm ở việc thoả thuận miệng hoặc giấy viết tay rất sơ sài, thiếu chứng cứ và điều khoản rõ ràng, nên khi thị trường biến động rất dễ bị ép giá hoặc từ chối nhận hàng. 

Có trường hợp có thể vớt vát được trước một khoản thanh toán, nhưng có trường hợp bị thương lái rủ bỏ trách nhiệm. Để đảm bảo quyền lợi ngay từ đầu, người nông dân cần phải thoả thuận mua bán bằng văn bản với những điều khoản cơ bản như thông tin nông sản, số lượng, chất lượng, giá bán, cách xác định giá, thời điểm giao hàng/thu hàng, phương thức thanh toán, trách nhiệm khi một bên không thực hiện được. 

Các loại hợp đồng này cần được tư vấn, hỗ trợ pháp lý từ luật sư, có thể xây dựng các mẫu hợp đồng để sử dụng cho nhiều lần, làm sao đảm bảo cân bằng lợi ích các bên trong các giao dịch. Sự chủ quan, lỏng lẻo trong việc giao kết hợp đồng thường dẫn đến những tranh chấp, lật kèo giữa các bên, đồng thời không có cơ sở để xử lý trách nhiệm pháp lý khi một trong các bên vi phạm. 

“Nếu để bảo vệ cho người nông dân, thường hợp đồng sẽ phải có nội dung giá bán và phương pháp xác định giá bán theo phương thức rõ ràng và phương thức đó không đổi, quy định ràng buộc nghĩa vụ của bên mua phải thực hiện thu mua nông sản trong thời gian cụ thể.

Nếu quá thời hạn này mà bên mua không đến thu nông sản thì được xem là từ bỏ quyền thu nông sản, bên bán có quyền bán cho người khác và không hoàn trả tiền cọc, tiền thanh toán đã nhận. Ngoài ra, người nông dân khi giao dịch nông sản cần lưu lại chứng cứ trong quá trình trao đổi với bên mua như tin nhắn, biên bản, hình ảnh, video…Đồng thời cần tìm hiểu uy tín của thương lái trước khi quyết định giao dịch”, luật sư Phan Đức Huỳnh nhấn mạnh.

500 sào dưa hấu ở Gia Lai bị chết khô không thu hoạch, dù thương lái đã "cọc" 7,5 tỷ đồng

Đại diện chủ ruộng dưa là hộ ông Lê Văn Sáu (xã Tây Sơn, tỉnh Gia Lai) và đại diện nhóm mua dưa là bà Trần Thị Nhung (xã Hoài Nhơn, tỉnh Gia Lai). Giữa hai bên có quan hệ quen biết, mua bán dưa hấu từ nhiều năm trước.

Theo cam kết ban đầu bằng miệng giữa hai bên, ruộng dưa có diện tích 500 sào, năng suất trung bình 2,5 tấn/sào. Tổng giá trị ruộng dưa 8,5 tỷ đồng, bên mua sẽ đưa trước 7,5 tỷ đồng đặt cọc.

Ngày 13/12/2025, giữa hai bên thực hiện ký kết hợp đồng mua bán. Ban đầu, bên mua chuẩn bị hợp đồng bài bản, nhưng bên nhà vườn nhận thấy nội dung trong hợp đồng có nhiều điều bất lợi nên không đồng ý ký kết.

Sau đó, hai bên đã thống nhất ký mua - bán với nhau bằng giấy viết tay. Nội dung trong giấy viết tay nêu rõ: “17 triệu/sào 500 m2” và ghi rõ “giá 0 xin 0 bớt”. Đồng thời, bên mua đã chuyển khoản trước 4 tỷ đồng và hẹn hai ngày sau chuyển thêm 3,5 tỷ đồng, tổng số tiền đã chuyển thành công 7,5 tỷ đồng.

Theo bên mua, thời điểm hai bên ký kết ruộng dưa mới kết trái non. Nhưng do tin tưởng chủ vườn cam kết năng suất đạt 2,5 tấn/sào nên đồng ý.

Sau khoảng một tháng, bên mua phát hiện năng suất không đạt, ước khoảng 500 kg/sào nên đã đề nghị chủ vườn thay đổi hình thức mua bán từ “bao lô” sang mua theo kg và chấp nhận mua lỗ với giá 5.000 đồng/kg, trong khi các vườn khác thu mua giá 4.000 đồng/kg.

Tuy nhiên, phía nhà vườn không đồng ý thay đổi ký kết trên giấy viết tay, giữ nguyên phương án bán 17 triệu đồng/sào. Sau đó, bên mua nhiều lần liên lạc với bên bán để tìm hướng thỏa thuận, giải quyết nhưng không được.

Theo bên mua, bên bán đã không trung thực, nói không đúng về năng suất; diện tích cam kết ban đầu 500 sào nhưng đo thực tế chỉ có 465 sào. Sự việc đã được lập vi bằng.

Liên quan vụ việc này, chính quyền địa phương đã nhiều lần tổ chức mời hai bên lên làm việc nhưng bất thành, do bên chủ vườn vắng mặt.

Đại diện nhà vườn, cho rằng giữa hai bên đã trao đổi với nhau nhiều lần nhưng vẫn không có tiếng nói chung. Do vậy, không có lý do gì gặp gỡ thêm. Trường hợp nếu bên mua khởi kiện thì nhà vườn sẽ theo vụ kiện.

×