Góp ý dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa: "Sản phẩm mới có thể xuất hiện nhanh hơn pháp luật"

Ngày 10/8, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức hội thảo lấy ý kiến góp ý dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa khu vực phía Nam tại Trường ĐH Văn hóa TP.HCM.

Theo ông Nguyễn Huy Dũng, Thứ trưởng Bộ VH-TT&DL, đây là sự kiện đầu tiên trong chuỗi tham vấn nhằm hoàn thiện dự thảo luật. Sau TP.HCM, Bộ sẽ tiếp tục lấy ý kiến tại miền Bắc, miền Trung, chuyên gia độc lập và tham khảo kinh nghiệm quốc tế.

Ông Nguyễn Mạnh Cường, Phó Chủ tịch UBND TP.HCM, kỳ vọng luật sẽ tạo hành lang pháp lý phù hợp, đưa công nghiệp văn hóa trở thành động lực tăng trưởng mới của thành phố và cả nước.

Văn hóa phải tạo được một chuỗi giá trị

Góp ý tại hội thảo, ông Võ Anh Tài, Phó Tổng Giám đốc Saigontourist Group, đề nghị xây dựng chính sách riêng cho du lịch văn hóa theo chuỗi giá trị, kết nối di sản với ẩm thực, nghề thủ công, thiết kế, điện ảnh, lễ hội, biểu diễn và các sản phẩm sáng tạo.

Theo ông, chuỗi này phải đi từ tài nguyên văn hóa, sáng tạo sản phẩm, doanh nghiệp vận hành, phân phối đến tiêu dùng, tạo doanh thu và tái đầu tư cho bảo tồn, phát huy giá trị.

Ông Tài đề xuất thiết lập cơ chế Nhà nước - doanh nghiệp cùng phát triển sản phẩm thông qua đặt hàng, PPP, giao nhiệm vụ hoặc hợp tác khai thác; đồng thời có chính sách cho kinh tế ban đêm, không gian công cộng và các tổ hợp văn hóa - giải trí. Không gian văn hóa phải được vận hành thường xuyên, có sản phẩm, khách hàng và doanh thu để hình thành thị trường và tạo nguồn lực tái đầu tư.

Ông cũng đề nghị xem du lịch văn hóa như một hình thức “xuất khẩu văn hóa tại chỗ”, trong đó du khách quốc tế không chỉ mua tour mà còn tiêu dùng sản phẩm, dịch vụ và trải nghiệm văn hóa Việt Nam.

“Du lịch văn hóa không chỉ đưa khách đến xem văn hóa mà phải biến văn hóa thành một chuỗi giá trị có khả năng tạo doanh thu và tái đầu tư”, ông Tài nhấn mạnh.

Bà Huỳnh Phan Phương Hoàng, Phó Tổng giám đốc Vietravel, cho rằng công nghiệp văn hóa muốn phát triển phải có thị trường, vốn, nhân lực, dữ liệu và cơ chế thử nghiệm.

Theo bà, Nhà nước cần chuyển từ hỗ trợ trực tiếp sang kiến tạo thị trường và xây dựng cơ chế sandbox để thử nghiệm các mô hình mới.

“Sản phẩm mới có thể xuất hiện nhanh hơn tốc độ hoàn thiện của pháp luật”, bà Hoàng nói. Vì vậy, cần cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, chia sẻ rủi ro giữa Nhà nước và doanh nghiệp, đồng thời bảo vệ người quyết định đúng thẩm quyền, đúng quy trình và không vụ lợi.

Bà Hoàng cũng đề xuất sử dụng vốn Nhà nước như “vốn mồi”, chuyển từ ưu đãi đầu vào sang ưu đãi gắn với kết quả, có chỉ số đo lường và giải ngân theo tiến độ.

Dữ liệu và AI cũng cần được xem như hạ tầng mới của công nghiệp văn hóa, với yêu cầu chuẩn hóa, liên thông, bảo mật và xác định rõ quyền khai thác, quyền từ chối và trách nhiệm của các bên.

Từ góc độ giải trí và truyền thông số, bà Bùi Việt Hà, Giám đốc Đối ngoại và Quan hệ công chúng Yeah1, đánh giá cao ý tưởng Thẻ Văn hóa quốc gia trong dự thảo luật.

Bà Hà cũng đề xuất mở rộng vai trò của Thẻ Văn hóa quốc gia, không chỉ dừng ở giảm giá vé mà có thể trở thành cơ chế khuyến khích người dân sáng tạo, lan tỏa nội dung văn hóa và nhận điểm thưởng để đổi lấy vé, ưu đãi hoặc dịch vụ văn hóa. Qua đó, người dân trở thành cả người tiêu dùng, sáng tạo và quảng bá văn hóa.

Đồng thời, bà Hà đề nghị có chính sách khuyến khích doanh nghiệp phối hợp với các trường đại học trong đào tạo và phát triển nguồn nhân lực. Các khoản chi cho chuyên gia tham gia xây dựng giáo trình, giảng dạy, hướng dẫn sinh viên, tổ chức thực tập… cần được nghiên cứu để có cơ chế ghi nhận phù hợp khi xác định nghĩa vụ thuế của doanh nghiệp.

Đại diện Yeah1 cũng đề nghị cụ thể hóa cơ chế Nhà nước đồng đầu tư với doanh nghiệp tại Điều 41, đồng thời có chính sách khuyến khích doanh nghiệp phối hợp với trường đại học đào tạo nhân lực.

Đạo diễn Châu Lê (Bamboo Artists Agency) đề xuất thành lập Quỹ Phát triển công nghiệp văn hóa theo mô hình quỹ đầu tư mạo hiểm, huy động nguồn lực công và tư, chấp nhận rủi ro để đầu tư cho các dự án sáng tạo mới.

Phải có “đầu tàu” và không gian để sáng tạo

Ông Đoàn Đức Dương, Giám đốc pháp lý DatViet VAC, cho rằng dự thảo cần mạnh hơn trong việc hình thành những doanh nghiệp, thương hiệu có khả năng dẫn dắt ngành.

Ông cho rằng “thương hiệu công nghiệp văn hóa”, có thể áp dụng với doanh nghiệp, sản phẩm, dịch vụ, sự kiện, nền tảng phân phối hoặc hệ sinh thái tiêu biểu.

Đây phải là những chủ thể có năng lực sáng tạo, thành tựu thị trường, khả năng sở hữu và khai thác tài sản trí tuệ, xuất khẩu sản phẩm văn hóa và góp phần nâng cao sức mạnh mềm quốc gia. Từ đó có thể hình thành chuỗi “nhận diện - công nhận - ưu tiên - hỗ trợ”.

Ông Dương cũng đề nghị bảo đảm môi trường cạnh tranh bình đẳng cho doanh nghiệp công nghiệp văn hóa trong nước với doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài trong tiếp cận đất đai, thuế, tín dụng, hạ tầng, dữ liệu, chuyển đổi số và xúc tiến xuất khẩu. Theo ông, muốn đưa văn hóa Việt Nam ra thế giới cần có những doanh nghiệp đủ lớn, đủ năng lực sở hữu và khai thác tài sản trí tuệ.Nhưng bên cạnh những “đầu tàu”, ngành cũng cần những không gian nhỏ để thử nghiệm.

Bà Huỳnh Ngọc Vân, Giám đốc Bảo tàng Áo dài, cho rằng bảo tàng không nên chỉ được nhìn nhận là nơi lưu giữ hiện vật. Bảo tàng có thể tổ chức triển lãm, trình diễn di sản, bán sản phẩm lưu niệm, phát triển ẩm thực và các chương trình trải nghiệm. Tuy nhiên, kinh tế không thể đi trước văn hóa mà phải là Văn hóa trước, kinh tế sau.

“Trình tự phải là bảo tồn, kế thừa, phát huy, sáng tạo, hình thành sản phẩm rồi mới tạo ra giá trị kinh tế”, bà Vân nói.

Bà cũng lưu ý kế thừa phải đi trước sáng tạo. Nếu chỉ chạy theo cái mới và thương mại mà thiếu nền tảng văn hóa, sản phẩm có thể đánh mất bản sắc.

Ông Vương Duy Biên, đại diện Hiệp hội Phát triển công nghiệp văn hóa, nhấn mạnh sáng tạo là nền tảng của công nghiệp văn hóa. Ông đề nghị chính sách thuế đủ cụ thể để khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào văn hóa, có thể nghiên cứu cơ chế giảm nghĩa vụ thuế tương ứng với nguồn lực doanh nghiệp dành cho hoạt động văn hóa, trên cơ sở điều kiện và mức ưu đãi được lượng hóa rõ ràng.

Ông Biên cũng kiến nghị mở rộng không gian sáng tạo cho nghệ sĩ, tránh quản lý, kiểm duyệt quá chặt làm hạn chế khả năng thử nghiệm. Luật cần có cách tiếp cận mở, không loại bỏ những lĩnh vực công nghiệp văn hóa mới có thể xuất hiện trong 5-10 năm tới chỉ vì hiện chưa dự báo được.

Đồng thời, cần hạn chế thủ tục hành chính không cần thiết, trong đó cân nhắc kỹ đề xuất thẻ hành nghề nghệ thuật đối với những người đã được đào tạo và có bằng chuyên ngành.

×