Greenland "thử lửa" NATO: Châu Âu cho rằng quan hệ với Mỹ "đã chết"

"Cơn lốc phi lý"

Một nhà ngoại giao châu Âu, đề nghị giấu tên, mô tả tuần vừa qua là “một cơn lốc phi lý gây tổn hại quan hệ xuyên Đại Tây Dương, làm xao nhãng vấn đề Ukraine và khiến Trung Quốc cùng Nga rất hài lòng”.

Căng thẳng giữa Mỹ và các đồng minh châu Âu, vốn gắn kết với nhau dưới chiếc ô an ninh tập thể của NATO, đã lên đến đỉnh điểm vào cuối tuần trước, khi ông Trump đe dọa áp thuế đối với những quốc gia phản đối tham vọng sáp nhập Greenland của ông - một hòn đảo Bắc Cực rộng lớn, có tầm quan trọng chiến lược và thuộc về Đan Mạch suốt nhiều thế kỷ.

Đan Mạch và các đồng minh châu Âu từ chối nhượng bộ trước yêu sách của ông Trump và cân nhắc triển khai các “vũ khí thương mại” của riêng mình để trả đũa, tạo nên bầu không khí căng thẳng tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới ở Davos trong tuần này.

Trong bài phát biểu quan trọng tại Davos hôm thứ Tư 21/1, ông Trump loại trừ khả năng sử dụng vũ lực để sáp nhập Greenland, đồng thời rút lại các đe dọa áp thuế và công bố “khuôn khổ của một thỏa thuận trong tương lai” liên quan đến hòn đảo này, sau cuộc gặp với Tổng Thư ký NATO Mark Rutte.

Tuy nhiên, sự hỗn loạn ngoại giao mà ông tạo ra trong 2 tuần qua vẫn còn dư chấn, với những hệ quả sâu sắc đối với quan hệ kinh tế và ngoại giao Mỹ - châu Âu. Một nhóm nghị sĩ chủ chốt của Nghị viện châu Âu đã chặn cuộc bỏ phiếu phê chuẩn một thỏa thuận thương mại Mỹ - châu Âu vào hôm thứ Tư, qua đó làm nổi bật mức độ căng thẳng giữa các đồng minh xuyên Đại Tây Dương.

“Niềm tin thực sự đã bị tổn hại, và sẽ cần thời gian để hàn gắn” - Phó Thủ tướng Thụy Điển Ebba Busch nói với CNN.

“Những tuần gần đây, ngoài một năm đầu tiên vốn đã rất biến động, đã gây tổn hại nghiêm trọng cho mối quan hệ giữa Liên minh châu Âu, châu Âu và Mỹ”.

Khôi phục niềm tin

Dù vậy, phản ánh thế tiến thoái lưỡng nan về ngoại giao mà châu Âu đang phải đi, một số nhà lãnh đạo châu Âu vẫn nhấn mạnh tầm quan trọng của liên minh xuyên Đại Tây Dương, ngay cả trong trạng thái sứt mẻ hiện nay.

Thủ tướng Đức Friedrich Merz kêu gọi châu Âu khôi phục niềm tin vào NATO, coi liên minh này là then chốt để lục địa - và cả Mỹ - có thể thích ứng với một trật tự thế giới mới ngày càng bị chi phối bởi sức mạnh.

“Trật tự thế giới cũ đang tan rã với tốc độ chóng mặt” - ông nói trong bài phát biểu hôm thứ Năm tại Davos.

“Chúng ta phải đầu tư mạnh mẽ vào năng lực tự vệ của mình. Chúng ta phải nhanh chóng nâng cao sức cạnh tranh của các nền kinh tế. Chúng ta phải xích lại gần nhau hơn, giữa các quốc gia châu Âu và giữa những đối tác cùng chí hướng”.

Ông tái khẳng định sự ủng hộ của Đức đối với Đan Mạch và Greenland, đồng thời nhấn mạnh rằng Berlin sẽ bảo vệ “những nguyên tắc làm nền tảng cho quan hệ đối tác xuyên Đại Tây Dương - đó là chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ”.

Châu Âu chưa sẵn sàng đứng một mình

Một quan chức châu Âu khác tỏ ra lạc quan hơn đôi chút khi nói với CNN rằng, dù “mọi thứ đều mang tính giao dịch và khó chịu… chúng ta vẫn có thể đạt được những kết quả tốt”.

Thủ tướng Na Uy Jonas Gahr Støre cũng nhấn mạnh rằng “các nước NATO đang hợp tác với nhau rất chặt chẽ từng ngày”.

“Châu Âu có những thách thức của mình. Mỹ cũng có những thách thức của mình” - ông nói với CNN. “Nhưng tất cả đều là những nền dân chủ vững mạnh, và họ là đồng minh trong NATO. … Chúng ta có một nền an ninh vững chắc để dựa vào và một lịch sử hợp tác rất đáng tự hào”.

Liên minh NATO đã tồn tại 77 năm, trong thời gian đó các cấu trúc an ninh của Mỹ và châu Âu ngày càng đan xen chặt chẽ. Dovilė Šakalienė, nghị sĩ Litva và cựu bộ trưởng quốc phòng, cho rằng mức độ gắn kết hiện nay lớn đến mức bất kỳ sự chia rẽ nào cũng sẽ “giống như tách cặp song sinh dính liền, với khả năng rất cao là cả hai cùng tử vong”.

“Châu Âu vẫn chưa sẵn sàng để đứng một mình” - bà nói với CNN. “Phải mất ít nhất từ 5 đến 10 năm nữa chúng tôi mới có thể đạt đến một mức độ nào đó tương đương với lực lượng vũ trang của Mỹ".

Tổng thống Phần Lan Alexander Stubb cho rằng “việc Mỹ ở lại NATO là lợi ích cốt lõi của chính nước Mỹ”, dù ông thừa nhận Mỹ đang gánh “phần trách nhiệm lớn nhất trong phòng thủ của NATO”.

Trong cuộc phỏng vấn với Christiane Amanpour của CNN, ông nói ông tin rằng căng thẳng bắt nguồn từ sự khác biệt trong cách tiếp cận các vấn đề toàn cầu. Châu Âu ưu tiên “chủ nghĩa đa phương … trật tự thế giới tự do, các thể chế quốc tế”, trong khi Mỹ thiên về “tính đa cực … các thỏa thuận, giao dịch và các vùng lợi ích”, theo cách ông mô tả.

"Chư hầu bị làm nhục"

Tuy nhiên, với cựu Chủ tịch Hội đồng châu Âu Charles Michel, hai tuần vừa qua cho thấy mối quan hệ xuyên Đại Tây Dương “như chúng ta đã biết suốt nhiều thập kỷ qua là đã chết”.

Ông nói với CNN, trước thềm hội nghị thượng đỉnh khẩn cấp của các lãnh đạo EU được triệu tập để thảo luận về các đe dọa của ông Trump liên quan đến Greenland, rằng châu Âu sẽ phải bước vào một giai đoạn “đối đầu chính trị” với Mỹ khi khẳng định lại vị thế của mình.

“Chúng ta muốn trở thành một chư hầu, một chư hầu bị làm nhục, mãi mãi, hay chúng ta muốn làm chủ vận mệnh của chính mình?” ông nói.

Ông Michel, người giữ cương vị Chủ tịch Hội đồng châu Âu từ năm 2019 đến tháng 11/2024, trùng với nhiệm kỳ tổng thống đầu tiên của ông Trump, cho biết ông tin rằng các nhà lãnh đạo châu Âu giờ đây cần một cách tiếp cận mới đối với tổng thống Mỹ.

“Trong những tháng gần đây, những gì chúng ta đã làm, theo tôi, là một sai lầm” - ông nói. “Chúng ta đã lựa chọn … ngoại giao nịnh bợ. Chúng ta quyết định xoa dịu Nhà Trắng. Và kết quả là gì? Kết quả duy nhất là nó tiếp thêm tham vọng và làm leo thang ngôn từ ngày càng nhiều hơn. … Cách đó không hiệu quả”.

×