Hạ lãi suất diện rộng: Xung lực tích cực đầu nhiệm kỳ và những biến số chờ đợi tân Thống đốc

Phát biểu bế mạc Hội nghị Trung ương 2 khóa XIV, Tổng Bí thư Tô Lâm đã đặt ra yêu cầu có tính bước ngoặt đối với nền kinh tế Việt Nam: Hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số, nhưng phải dựa trên những nguyên tắc phát triển thực chất, bền vững và vì con người. Đây được xem là định hướng lớn, không chỉ cho giai đoạn trước mắt mà còn mang tính chiến lược dài hạn đối với nền kinh tế.

Tuy nhiên, đi kèm với khát vọng đó là áp lực tài chính khổng lồ. Theo đó, để duy trì tăng trưởng hai con số trong giai đoạn 2026-2030, tổng vốn đầu tư thực hiện toàn xã hội cần đạt khoảng 38,5 triệu tỷ đồng, gấp hơn hai lần so với giai đoạn 2021-2025. Trong đó, ngân sách Nhà nước chỉ đáp ứng khoảng 20%, 80% còn lại phải dựa vào nguồn lực xã hội hóa.

Điều này đồng nghĩa với việc hệ thống ngân hàng sẽ tiếp tục đóng vai trò trung tâm trong cung ứng vốn, khi thị trường vốn của Việt Nam hiện nay vẫn còn tồn tại những hạn chế nhất định. Chính tại đây, một bài toán "cân não" đối với Ngân hàng Nhà nước, và đứng đầu là tân Thống đốc Phạm Đức Ấn.

Bài toán "cân não" của Ngân hàng Nhà nước

Bài toán Ngân hàng Nhà nước cần giải đó là làm sao điều hành chính sách tiền tệ và tỷ giá linh hoạt, vừa bảo đảm ổn định vĩ mô, kiểm soát lạm phát, vừa hỗ trợ tăng trưởng nhanh và bền vững. Thế nhưng, trên thực tế có nhiều "gọng kìm" đang bóp nghẹt dư địa điều chính chính sách tiền tệ.

Đầu tiên có thể kể đến đó là rủi ro hệ thống từ tỷ lệ tín dụng/GDP. Tính đến hết năm 2025, tỷ lệ tín dụng/GDP của Việt Nam hiện ở mức cao trên 140%. Ngân hàng Thế giới từng cảnh báo tỷ lệ này ở mức cao, còn giới phân tích cho rằng nếu tỷ lệ này tiếp tục tăng sẽ tiềm ẩn rủi ro cho hệ thống ngân hàng và gây hệ lụy cho nền kinh tế.

Chưa kể, nếu dòng vốn tín dụng liên tục tăng mạnh nhưng không được hấp thụ tốt ở khu vực sản xuất, ắt sẽ chạy vào các kênh đầu tư như chứng khoán hay bất động sản, đẩy giá các tài sản này vượt xa giá trị nội tại, tiềm ẩn rủi ro bong bóng tài sản. Chỉ cần lãi suất tăng nhanh, các kênh đầu tư này sẽ chịu ảnh hưởng đầu tiên và có thể sụp đổ, kéo theo rủi ro vỡ nợ và đẩy nền kinh tế chung vào khó khăn.

Hai là căng thẳng thanh khoản hệ thống khi huy động không theo kịp cho vay. ​Theo số liệu của NHNN, đến hết quý I/2026, tăng trưởng tín dụng toàn hệ thống đạt khoảng 3,18%, trong khi huy động vốn chỉ tăng khoảng 0,55%. Khoảng cách giữa tăng trưởng tín dụng và huy động vì thế ngày càng nới rộng.

Hệ quả, cuộc chạy đua lãi suất "nóng lên từng ngày", cao nhất ghi nhận tại một số ngân hàng thương mại cổ phần có thể đạt trên 9%/năm (thường áp dụng cho các gói đặc biệt hoặc khoản gửi lớn). Thống kê trước khi tân Thống đốc nhậm chức, có đến 20 ngân hàng tăng lãi suất huy động trong tháng 3. Thậm chí, có nhiều ngân hàng như VPBank, MB, Sacombank,... điều chỉnh 2-4 lần tăng lãi tiền gửi trong tháng 3.

Điều đáng nói, để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế hai con số, điều mà nền kinh tế cần chính là nguồn vốn rẻ hơn.

Tại thời điểm đầu tháng 4/2026, chia sẻ với PV Dân Việt, chuyên gia kinh tế Lê Xuân Nghĩa nhận định, "nút thắt" khó gỡ nhất đối với nền kinh tế hiện nay nói chung và Ngân hàng Nhà nước nói riêng chính là bài toán lãi suất.

“Nếu mặt bằng lãi suất tiếp tục neo ở ngưỡng cao, dòng vốn đầu tư từ khu vực tư nhân đối mặt với nguy cơ "đóng băng", kéo theo sự đình trệ của động cơ tăng trưởng chính”, ông Nghĩa nói.

Lãnh đạo Ngân hàng Nhà nước cũng từng thừa nhận, sự biến động của giá dầu thế giới gây áp lực lên lạm phát làm cho việc giảm lãi suất trở thành một "bài toán lớn" và thách thức. Trong khi đó, việc giảm lãi suất là công cụ quan trọng để giảm lãi suất cho vay, hỗ trợ doanh nghiệp trong sản xuất kinh doanh, góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số mà Chính phủ đã đề ra.

Đứng trước "nút thắt" lãi suất mà chuyên gia Lê Xuân Nghĩa ví như nguy cơ làm "đóng băng" động cơ tăng trưởng của khu vực tư nhân, Thống đốc Phạm Đức Ấn đã chọn cách đối mặt trực diện với "điểm nóng".

Chỉ 24 giờ sau khi nhậm chức, một cuộc họp khẩn với 46 ngân hàng thương mại đã được triệu tập. Kết thúc cuộc họp, 46 ngân hàng thương mại thống nhất đồng thuận cao trong việc thực hiện chủ trương của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và NHNN trong việc nỗ lực giảm mặt bằng lãi suất thị trường để hỗ trợ doanh nghiệp và người dân.

Tại họp báo thông tin kết quả hoạt động ngân hàng quý I/2026, đại diện NHNN cho biết, các ngân hàng đã giảm lãi suất tiền gửi khoảng 0,1-0,5%/năm, chủ yếu ở các kỳ hạn từ 6 tháng trở lên, qua đó góp phần giảm chi phí đầu vào và tạo dư địa hạ lãi suất cho vay. Tính đến nay, gần 30 ngân hàng đã công bố giảm lãi suất huy động kể từ saucuộc họp với Thống đốc Phạm Đức Ấn.

Động thái này được các chuyên gia như TS. Trần Xuân Lượng, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu và Đánh giá thị trường bất động sản Việt Nam đánh giá là "phanh gấp" kịp thời để tránh kịch bản đóng băng kinh tế như giai đoạn 2011-2013, khi lãi suất cho vay từng có lúc nhảy vọt lên 20%.

Cùng bàn luận, TS. Đỗ Thu Hằng, Học viện Ngân hàng cho biết, động thái triệu tập hội nghị hệ thống ngân hàng để triển khai giảm lãi suất ngay sau thời điểm bổ nhiệm thể hiện tư duy điều hành quyết liệt và khả năng phản ứng chính sách linh hoạt của tân Thống đốc Phạm Đức Ấn. Việc chủ động dẫn dắt thị trường trong chưa đầy 24 giờ sau khi nhậm chức đã triệt tiêu đáng kể độ trễ truyền dẫn của chính sách tiền tệ, đồng thời thực hiện hiệu quả chức năng quản trị kỳ vọng và ổn định tâm lý nhà đầu tư trước các biến động vĩ mô.

Bằng cách vận dụng nhuần nhuyễn cơ chế thuyết phục bằng uy tín kết hợp với các công cụ điều tiết thanh khoản thực tiễn, người đứng đầu Ngân hàng Nhà nước đã thúc đẩy quá trình hạ nhiệt chi phí vốn mà vẫn đảm bảo tính nghiêm ngặt của các chuẩn mực an toàn vĩ mô. "Sự quyết đoán này khẳng định định hướng điều hành chủ động nhằm khơi thông nguồn lực tài chính cho nền kinh tế, đồng thời bảo đảm sự phát triển bền vững của hệ thống tín dụng quốc gia", bà Hằng cho biết.

Song song với việc vận động hạ lãi suất thị trường, NHNN dưới thời Thống đốc mới vẫn giữ sự thận trọng cần thiết trong điều hành thanh khoản.

Nếu như trong tuần 23-27/3, NHNN bơm ròng khoảng 1,6 nghìn tỷ đồng ra hệ thống và tăng lên 110,2 nghìn tỷ trong tuần 30/3-3/4, thì ngay trong tuần từ 13-17/4/2026, nhà điều hành đã thực hiện hút ròng hơn 72.000 tỷ đồng qua kênh thị trường mở (OMO). Giá trị hút ròng tuần qua cao hơn mức hút ròng khoảng 66.000 tỷ đồng của tuần 6-10/4, cho thấy xu hướng thắt chặt vẫn được duy trì, góp phần giảm áp lực lên tỷ giá và ổn định mặt bằng lãi suất trong bối cảnh các yếu tố bên ngoài còn nhiều biến động.

Đặt nền móng chính sách cho giai đoạn tăng trưởng mới

Không chỉ dừng ở các động thái ngắn hạn, ngày 14/4/2026, Ngân hàng Nhà nước đã ban hành Quyết định số 701/QĐ-NHNN về Kế hoạch hành động của ngành Ngân hàng nhằm triển khai thực hiện Kết luận số 18-KL/TW ngày 02 tháng 4 năm 2026 Hội nghị lần thứ hai Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, tài chính quốc gia và vay, trả nợ công, đầu tư công trung hạn 5 năm 2026 - 2030 gắn với thực hiện mục tiêu phấn đấu tăng trưởng hai con số.

Tại phụ lục kèm theo Kế hoạch, NHNN đã đề ra hàng loạt nhiệm vụ cụ thể. Trong đó, một số nội dung đáng chú ý gồm: Rà soát, hoàn thiện khuôn khổ pháp lý trong lĩnh vực tiền tệ, ngân hàng, bảo đảm đồng bộ, thống nhất với các quy định pháp luật liên quan. Điều hành chính sách tiền tệ chủ động, linh hoạt, phối hợp chặt chẽ với chính sách tài khóa và các chính sách kinh tế vĩ mô khác nhằm ổn định kinh tế vĩ mô. Điều hành tăng trưởng tín dụng hợp lý, hiệu quả, hướng vốn vào các lĩnh vực sản xuất kinh doanh, lĩnh vực ưu tiên. Bên cạnh đó, tăng cường công tác thanh tra, giám sát ngân hàng, bảo đảm an toàn hệ thống các tổ chức tín dụng. Đẩy mạnh chuyển đổi số trong hoạt động ngân hàng, phát triển thanh toán không dùng tiền mặt và ứng dụng công nghệ mới...

Trong giai đoạn 2026–2030, Kế hoạch đặt ra yêu cầu triển khai đồng bộ các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống ngân hàng, tăng cường khả năng cung ứng vốn cho nền kinh tế, đồng thời bảo đảm an toàn, lành mạnh hệ thống.

Các đơn vị trong ngành Ngân hàng được yêu cầu thực hiện chế độ báo cáo định kỳ, đánh giá kết quả theo quý và hằng năm; chủ động đề xuất giải pháp điều hành kinh tế vĩ mô, tăng trưởng tín dụng và xử lý các vấn đề phát sinh trong quá trình triển khai.

Bên cạnh đó, NHNN nhấn mạnh việc tăng cường công tác chỉ đạo, điều hành; kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc; bảo đảm hoàn thành các mục tiêu đề ra, góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế “2 con số” trong giai đoạn tới.

Khởi đầu của một hành trình nhiều áp lực

Những tín hiệu ban đầu cho thấy một hướng điều hành rõ ràng: Chủ động, linh hoạt nhưng thận trọng. Tuy nhiên, giới quan sát cũng cho rằng đây mới chỉ là bước khởi đầu. Bài toán điều hành tiền tệ trong giai đoạn tới sẽ còn phức tạp hơn, khi các áp lực nội tại và bên ngoài tiếp tục đan xen.

Tại họp báo hoạt động ngân hàng quý I/2026, Phó Thống đốc NHNN Phạm Thanh Hà nhận định, trong thời gian tới, tình hình thế giới tiếp tục diễn biến phức tạp, khó lường, đối mặt với nhiều thách thức về địa chính trị và lạm phát. Căng thẳng tại khu vực Trung Đông vẫn được dự báo là "biến số" khó lường, có khả năng làm chệch hướng đà phục hồi của kinh tế toàn cầu. Chi phí năng lượng cao sẽ đẩy lạm phát toàn cầu (đặc biệt tại Mỹ và EU) tăng trở lại, buộc các ngân hàng trung ương phải thận trọng trong điều hành lãi suất.

Trong nước, lạm phát tiềm ẩn áp lực tăng trong bối cảnh độ mở nền kinh tế Việt Nam rất lớn, giá cả hàng hóa thế giới biến động do tác động của diễn biến địa chính trị phức tạp, xu hướng gia tăng về bảo hộ thương mại, an ninh lương thực tại các quốc gia, lộ trình điều chỉnh giá các mặt hàng, dịch vụ Nhà nước quản lý, biến đổi khí hậu và các hiện tượng thời tiết cực đoan; nhu cầu vốn tín dụng cho sản xuất kinh doanh, tiêu dùng dự kiến gia tăng, trong khi đó huy động vốn toàn hệ thống tổ chức tín dụng có thể bị ảnh hưởng và cạnh tranh từ các kênh đầu tư khác (như bất động sản, thị trường chứng khoán); sức ép cung ứng vốn cho nền kinh tế của hệ thống ngân hàng vẫn lớn trong bối cảnh thị trường tài chính phát triển chưa cân xứng...

Một trong những nội dung được thị trường quan tâm nữa là bình ổn thị trường vàng, thu hẹp khoảng cách chênh lệch giá vàng trong nước và thế giới. Sau hơn một thập kỷ duy trì quyền kiểm soát thị trường chủ yếu bằng các biện pháp hành chính nghiêm ngặt, chính sách quản lý vàng của Việt Nam đang đứng trước bước ngoặt điều chỉnh mang tính lịch sử.

Sự ra đời của Nghị định 232/2025/NĐ-CP (sửa đổi Nghị định 24/2012/NĐ-CP) đã chính thức khép lại kỷ nguyên Nhà nước độc quyền sản xuất vàng miếng. Đây không chỉ là một thay đổi về mặt quy định, mà còn là tín hiệu mở đường cho một cách tiếp cận mới, thay thế tư duy quản lý áp đặt bằng các thể chế và vận hành theo quy luật thị trường khách quan.

Tinh thần đổi mới này tiếp tục được cụ thể hóa tại Nghị quyết số 23/NQ-CP phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 1/2026, với yêu cầu khẩn trương đưa các thị trường giao dịch tập trung vào hoạt động.

Trong đó, tâm điểm chính là việc hình thành sàn giao dịch vàng – một định chế được kỳ vọng sẽ đảm bảo tính công khai, minh bạch và lành mạnh hóa các giao dịch dân sự. Tuy nhiên, việc chuyển đổi từ một thị trường "đóng" sang mô hình sàn giao dịch hiện đại, an toàn đang đặt ra những bài toán hóc búa về hạ tầng kỹ thuật và hành lang pháp lý.

Bước vào một nhiệm kỳ đầy sóng gió, để hóa giải những biến số bất định từ nền kinh tế, thị trường tài chính kỳ vọng người đứng đầu NHNN sẽ thể hiện bản lĩnh điều hành sắc bén, bởi các thách thức nội tại và khách quan vẫn đang đặt cơ quan quản lý tiền tệ vào một thế trận cần sự can thiệp linh hoạt và quyết đoán hơn bao giờ hết.

×