Hà Nội chuẩn bị cấm xe máy xăng trong vành đai 1, kiểm soát theo chuẩn khí thải từ 1/7 như thế nào?

Hà Nội đang đi một con đường khác so với Chỉ thị số 20 ngày 12/7/2025 của Thủ tướng Chính phủ: không “cấm trắng” xe xăng, mà kiểm soát phát thải theo chuẩn kỹ thuật, không gian và thời gian.

Không cấm tuyệt đối, mà kiểm soát theo thiết kế chính sách

Chỉ còn hơn hai tháng trước mốc 1/7/2026 – thời điểm Hà Nội bắt đầu thí điểm vùng phát thải thấp (LEZ) theo Nghị quyết 57/2025 của HĐND TP Hà Nội - một thông điệp quan trọng được làm rõ: không có chuyện “đóng cửa nội đô” với xe xăng.

Theo Phó Giám đốc Sở Xây dựng Hà Nội Đào Việt Long, việc áp dụng vùng phát thải thấp từ ngày 1/7/2026 tại Hà Nội là thí điểm theo vùng, kiểm soát khí thải ô tô, mô tô, xe gắn máy có lộ trình, có phạm vi, thời gian và đối tượng phù hợp, không triển khai đồng loạt trên toàn Vành đai 1, theo đúng lộ trình tại Nghị quyết 57 của HĐND TP.

Lộ trình được thiết kế theo ba giai đoạn. Giai đoạn từ 1/7//206 – 31/12/2027, Hà Nội thực hiện vùng phát thải thấp thí điểm tại một số khu vực trong Vành đai 1. Từ năm 2028 đến hết năm 2029, mở rộng ra Vành đai 2. Và từ năm 2030, phạm vi sẽ bao phủ đến Vành đai 3. Sau năm 2031, bất kỳ khu vực nào có ô nhiễm cao, ùn tắc nghiêm trọng hoặc thuộc vùng bảo vệ môi trường đều có thể trở thành LEZ.

Vành đai 1 bao gồm có 9 phường, gồm: Hai Bà Trưng, Cửa Nam, Hoàn Kiếm, Ô Chợ Dừa, Văn Miếu – Quốc Tử Giám, Ba Đình, Giảng Võ, Ngọc Hà, Tây Hồ.

Vành đai 2 gồm 14 phường: 9 phường thuộc khu vực đường vành đai 1 và các phường: Láng, Đống Đa, Kim Liên, Bạch Mai, Vĩnh Tuy.

Vành đai 3, gồm 36 phường, xã: 14 phường thuộc khu vực đường Vành đai 2 và các xã, phường: Phú Thượng, Xuân Đỉnh, Nghĩa Đô, Cầu Giấy, Yên Hòa, Thanh Xuân, Khương Đình, Định Công, Phương Liệt, Tương Mai, Hoàng Mai, Vĩnh Hưng, Long Biên, Phúc Lợi, Việt Hưng, Bồ Đề, Phù Đổng, Đông Anh, Thư Lâm, Phúc Thịnh, Vĩnh Thanh, Nội Bài.

Đáng chú ý, trong LEZ, không phải mọi phương tiện đều bị đối xử như nhau. Thành phố áp dụng cơ chế “lọc theo chuẩn khí thải” thay vì “cấm theo loại nhiên liệu” đơn thuần.

Ông Nguyễn Quang Huy - Phó Trưởng phòng Quản lý vận tải (Sở Xây dựng Hà Nội) cho biết, các phương tiện sử dụng năng lượng xanh – xe điện hoặc không phát thải sẽ được ưu tiên lưu thông trong vùng phát thải thấp. Ngược lại, phương tiện sử dụng nhiên liệu hóa thạch (xe chạy bằng xăng, dầu) sẽ bị hạn chế, tiến tới loại bỏ theo lộ trình.

Cùng với đó, TP Hà Nội không khuyến khích đăng ký mới phương tiện sử dụng nhiên liệu hóa thạch; cấm xe tải trên 3.500kg sử dụng nhiên liệu hóa thạch vào khu vực; hạn chế xe máy cá nhân theo khung giờ nếu không đáp ứng tiêu chuẩn khí thải; cấm ôtô không đạt tiêu chuẩn khí thải mức 4 (Euro 4) theo quy định. Xe máy công nghệ sử dụng nhiên liệu hóa thạch cũng sẽ bị hạn chế hoạt động trong khu vực.

TP Hà Nội đang xây dựng hệ thống giám sát hiện đại dựa trên công nghệ số nhằm bảo đảm hiệu quả triển khai. Các giải pháp gồm hệ thống camera tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI), trạm kiểm định khí thải, nhận diện phương tiện qua biển số và mã QR, cùng hệ thống thu phí không dừng. Dữ liệu sẽ được kết nối với lực lượng công an để xử lý vi phạm.

Các trạm quan trắc và cảm biến theo dõi chất lượng không khí sẽ được lắp đặt trong khu vực thí điểm. TP Hà Nội cũng thiết lập kênh tiếp nhận phản ánh của người dân qua ứng dụng VNeID và tăng cường tuần tra, kiểm tra. Đồng thời đẩy mạnh “xanh hóa” giao thông bằng loạt chính sách hỗ trợ người dân và doanh nghiệp chuyển đổi phương tiện. Theo dự kiến, Hà Nội sẽ hỗ trợ người dân chuyển đổi từ xe xăng, dầu sang phương tiện xanh, đồng thời cung cấp các gói vay ưu đãi với thời hạn tối đa 5 năm.

Theo TP Hà Nội, vùng phát thải thấp là khu vực được xác định để hạn chế các phương tiện giao thông gây ô nhiễm môi trường nhằm cải thiện chất lượng không khí.

Đẩy mạnh phát triển hạ tầng năng lượng sạch, TP yêu cầu tối thiểu 10% chỗ đỗ xe hiện hữu và 30% tại các dự án mới có trụ sạc; hỗ trợ tới 70% lãi vay cho dự án trạm sạc, ưu đãi giải phóng mặt bằng và tiền thuê đất. Khuyến khích đầu tư theo hình thức PPP, bảo đảm kết nối hạ tầng và cung ứng năng lượng.

Hạ tầng đi trước một bước

Thông tin thêm về quá trình triển khai, Phó Giám đốc Sở Xây dựng Hà Nội Đào Việt Long cho biết, hiện nay khu vực Vành đai 1 đã có 2 tuyến đường sắt đô thị (tuyến 2A và tuyến 3.1) với tổng công suất khoảng 462.000 lượt hành khách/ngày và 45 tuyến xe buýt trợ giá, năng lực cung ứng trên 903.000 lượt hành khách/ngày.

Thành phố đang tăng tốc “xanh hóa” xe buýt trong Vành đai 1, đồng thời bổ sung các tuyến buýt điện cỡ nhỏ để tiếp cận các khu phố hẹp. Dự kiến trong quý II, thành phố sẽ bổ sung thêm nhiều trạm xe đạp công cộng để giải quyết khoảng trống kết nối chặng cuối, đồng thời nghiên cứu mở thêm một số tuyến buýt điện cỡ nhỏ phù hợp với ngõ, phố hẹp trong vành đai.

Về điểm gửi xe trung chuyển, lãnh đạo Sở Xây dựng Hà Nội cho biết, sở đang lập phương án bố trí các bãi đỗ tại các vị trí cửa ngõ giáp ranh vùng thí điểm để người dân gửi xe cá nhân rồi chuyển sang phương tiện công cộng. Bước đầu đã rà soát được hơn 210 vị trí tại các địa bàn thuộc Vành đai 1, quá trình rà soát đang được tiếp tục để có số liệu đầy đủ.

Ở chiều ngược lại, hạ tầng cho phương tiện xanh cũng được thúc đẩy. Mô hình tủ đổi pin nhỏ gọn, thời gian thay pin chỉ 2–3 phút, đang được nghiên cứu triển khai rộng rãi tại các không gian công cộng, giải quyết đồng thời bài toán an toàn phòng cháy và hạn chế diện tích tại khu dân cư cũ.

Về hạ tầng trạm sạc và tủ đổi pin, hành lang pháp lý về phòng cháy chữa cháy cho trạm sạc dưới hầm chung cư cũ, lãnh đạo Sở Xây dựng Hà Nội cho hay vấn đề này đang được cấp có thẩm quyền hoàn thiện.

Cùng với đó, tổ công tác liên ngành theo Quyết định số 3763/QĐ-UBND ngày 14/7/2025 đã xây dựng phương án ưu tiên triển khai mạng lưới tủ đổi pin nhỏ gọn tại các không gian công cộng phù hợp, người dân chỉ mất 2-3 phút đổi pin, giải quyết đồng thời bài toán an toàn phòng cháy chữa cháy và bài toán không gian tại các khu tập thể cũ, phố cổ. “Phương án này đã được trình UBND TP Hà Nội và sẽ sớm triển khai, thời gian lắp đặt thực tế sau khi hoàn thiện thủ tục chỉ khoảng 1-3 ngày”, ông Long cho hay.

Lãnh đạo Sở Xây dựng Hà Nội nhấn mạnh vùng phát thải thấp không chỉ là một biện pháp hành chính, mà là bước chuyển dịch có lộ trình trong cơ cấu giao thông đô thị, trong đó lợi ích của người dân phải được bảo đảm trong từng bước triển khai.

"UBND Thành phố sẽ tiếp tục chỉ đạo các sở, ngành đánh giá định kỳ để điều chỉnh phù hợp thực tiễn, đảm bảo người dân có đủ thời gian chuẩn bị và thích nghi trước mỗi bước mở rộng tiếp theo", lãnh đạo Sở Xây dựng Hà Nội nói.

Vì sao phương án này khả thi hơn “cấm toàn bộ xe xăng”?

PGS.TS Bùi Thị An, Viện trưởng Viện Tài nguyên, Môi trường và Phát triển cộng đồng nhận định, so với đề xuất trước đây về việc cấm hoàn toàn xe xăng vào nội đô, phương án vùng phát thải thấp được đánh giá có tính khả thi cao hơn trên nhiều phương diện.

Thứ nhất, giảm tác động xã hội. Người dân có thời gian thích nghi, chuyển đổi phương tiện mà không bị gián đoạn đột ngột sinh kế. Thứ hai, phù hợp với điều kiện hạ tầng hiện nay. Giao thông công cộng của Hà Nội đang phát triển nhưng chưa đủ để thay thế hoàn toàn phương tiện cá nhân trong ngắn hạn.

Thứ ba, có bước đi trung gian hợp lý. Thí điểm - đánh giá – mở rộng giúp giảm rủi ro chính sách. Thứ tư, tiệm cận thông lệ quốc tế. Các đô thị lớn như London, Paris đều áp dụng LEZ theo chuẩn khí thải, thu phí và hạn chế theo giờ, thay vì cấm tuyệt đối ngay từ đầu.

“Việc không “cấm trắng” xe xăng từ 1/7/2026, mà triển khai vùng phát thải thấp theo lộ trình, cho thấy Hà Nội đang chuyển từ tư duy quản lý hành chính sang quản trị đô thị hiện đại, dựa trên tiêu chuẩn và dữ liệu. Đây không chỉ là câu chuyện giao thông, mà là bước đi quan trọng trong hành trình xây dựng một Thủ đô xanh, sạch, đáng sống và có năng lực cạnh tranh quốc tế”, PGS.TS Bùi Thị An nhận định.

×