Hà Nội: Người dân lo ngại vì giải tỏa quy mô lớn tại dự án trục không gian sông Hồng

UBND TP Hà Nội vừa trình HĐND TP xem xét thông qua Quy hoạch tổng thể Thủ đô với tầm nhìn 100 năm.

Điểm đáng chú ý không chỉ nằm ở quy mô, mà ở cách tiếp cận: lấy ý kiến rộng, đa tầng, với sự tham gia của cơ quan quản lý, chuyên gia và cộng đồng.

Tính đến ngày 24/3, Hà Nội đã tiếp nhận ý kiến từ 5 bộ, ngành; 4 tỉnh, thành; 10 sở, ngành và đơn vị trực thuộc; 74 phường, xã; 3 tổ chức nghề nghiệp; một nhóm chuyên gia kiều bào; 6 chuyên gia đầu ngành và đặc biệt là 8.303 ý kiến từ cộng đồng dân cư, trong đó gần 7.000 ý kiến được gửi qua nền tảng điện tử.

Lo ngại "giải tỏa trắng" ven sông Hồng

Một trong những nội dung nhận được nhiều phản hồi nhất là định hướng phát triển không gian trục sông Hồng. Phần lớn ý kiến đề xuất phương án xây dựng đại lộ bám mép sông kết hợp cải tạo, chỉnh trang khu dân cư hiện hữu, thay vì giải tỏa quy mô lớn (phương án 1).

Đa số ý kiến cộng đồng dân cư “kịch liệt phản đối” phương án 2 - giải tỏa trắng (dự kiến giải tỏa khoảng 2.100 ha, di dời hàng trăm nghìn dân). Người dân cho rằng việc phá bỏ khu dân cư hiện hữu để xây tổ hợp thương mại, chung cư là tước đoạt môi trường sống và sinh kế.

“Cộng đồng bày tỏ sự quan ngại sâu sắc đối với phương án giải tỏa quy mô lớn, cho rằng việc di dời mật độ dân cư cao sẽ gây bất ổn về an sinh xã hội và đứt gãy sinh kế bền vững của người dân bản địa”, tờ trình nêu rõ.

Cũng theo tờ trình, tại các địa bàn trọng điểm như Hồng Hà, Tứ Liên, Nhật Tân, Bồ Đề, Hải Bối, Bắc Cầu…, người dân kiến nghị công nhận tính hợp pháp của các công trình xây dựng kiên cố hiện hữu và ưu tiên giải pháp chỉnh trang đô thị thay vì tái định cư tập trung.

Ở khu vực nội đô lịch sử, giới chuyên gia và cộng đồng dân cư nhấn mạnh cách tiếp cận bảo tồn động, giữ lại chức năng sử dụng gắn với các công trình có giá trị. Ví dụ, đối với các công trình có giá trị lịch sử như Trường Đại học Dược Hà Nội, giới trí thức và sinh viên kiến nghị bảo tồn gắn liền với chức năng đào tạo (bảo tồn động). Việc chuyển đổi thuần túy sang không gian bảo tàng được cho là sẽ làm lãng phí nguồn lực tri thức và giảm tính sống động của di sản.

Phụ lục tờ trình cho biết, đây là “tâm điểm phản đối vô cùng lớn từ giới trí thức và sinh viên. Các ý kiến cho rằng biến nơi đây thành bảo tàng sẽ biến ‘không gian sống thành không gian chết’. Trường được xem là ‘Thánh đường khoa học Đông Dương’, cần bảo tồn gắn với khai thác sử dụng đào tạo để duy trì hệ sinh thái tri thức, thay vì chỉ làm nơi trưng bày vô hồn”.

Đối với triết lý “làng trong phố” được nhắc lại như một bản sắc cần bảo vệ. Các làng nghề ven sông như Quất Tứ Liên, Đào Nhật Tân hay các di tích cách mạng (Đình Cả, Đình Nhị, ATK) được cử tri đề xuất giữ nguyên hiện trạng, kết hợp tôn tạo, nhằm duy trì mạch nguồn văn hóa làng xã ven sông trong quá trình đô thị hóa nhanh.

Phản đối việc xây sân bay ở Ứng Hòa do lãng phí nguồn lực

Một xu hướng rõ rệt trong các góp ý là tái phân bổ nguồn lực đầu tư hạ tầng. Nhiều ý kiến cho rằng việc mở rộng đường nội đô hiện nay không chỉ tốn kém chi phí giải phóng mặt bằng mà còn gây ô nhiễm cục bộ. Thay vào đó, cần ưu tiên phát triển hạ tầng khung ở khu vực ngoại ô để thúc đẩy giãn dân tự nhiên.

Các đề xuất cũng hướng đến mô hình giao thông sinh thái, tăng cường phương tiện điện, giao thông chậm tại các khu vực nhạy cảm về cảnh quan.

Đáng chú ý, vị trí sân bay thứ hai tại Ứng Hòa được đề nghị xem xét lại, với phương án mở rộng liên kết vùng, thậm chí nghiên cứu đặt tại khu vực lân cận như Hà Nam (nay là Ninh Bình) để tối ưu hiệu quả mạng lưới giao thông vùng. Cộng đồng dân cư phản đối việc xây sân bay ở Ứng Hòa do lãng phí nguồn lực.

Bên cạnh hạ tầng, vấn đề công bằng xã hội được đặt ra như một “lằn ranh đỏ” trong quy hoạch. Người dân đề nghị cơ chế đền bù tiệm cận giá thị trường, đồng thời ưu tiên tái định cư tại chỗ để giữ ổn định đời sống. Tại phần phụ lục cho biết, cộng đồng dân cư “phẫn nộ trước việc thu hồi đất giá rẻ của người dân để doanh nghiệp tư nhân phân lô, xây chung cư cao cấp thu lợi chênh lệch”.

Các ý kiến cũng yêu cầu thực hiện đánh giá tác động xã hội đối với các dự án quy mô lớn, nhằm nhận diện sớm rủi ro như mất việc làm, gián đoạn học tập hay gia tăng phân hóa xã hội, những yếu tố có thể làm suy giảm tính bền vững của quy hoạch.

Một nhóm vấn đề khác được đặc biệt lưu ý là an toàn thủy văn và thích ứng biến đổi khí hậu. Các chuyên gia và cử tri cảnh báo việc xây dựng mật độ cao ngoài đê có thể làm thu hẹp dòng chảy, khiến mực nước lũ tăng thêm 20-40 cm.

Giải pháp được đề xuất là phát triển “kè mềm sinh thái”, công viên ngập nước tại các bãi bồi và giữ các hành lang thoát lũ. Đồng thời, quy hoạch cần bảo đảm các trục thông gió tự nhiên từ sông Hồng vào nội đô, tránh hình thành “bức tường bê tông” cản trở hướng gió tự nhiên vào nội đô, gây hiệu ứng đảo nhiệt và gia tăng ô nhiễm không khí.

Các chuyên gia cũng cho ý kiến về Đánh giá hiện trạng, Dữ liệu và Quy hoạch Nông thôn. Theo đó, chuyên gia cho rằng hiện trạng hời hợt, đứt gãy với đề xuất: Phần đánh giá hiện trạng dài hơn 550 trang nhưng lại không được sử dụng làm nền tảng khoa học cho các đề xuất quy hoạch. Đánh giá về hiện trạng hệ thống đô thị và tác động của mô hình chính quyền 2 cấp là quá sơ sài; Dữ liệu sử dụng đất lấy từ năm 2020 là đã lỗi thời, cần cập nhật số liệu mới nhất. Thiếu định lượng quỹ đất cụ thể cho các khu vực mở rộng đô thị và các mô hình TOD.

Đáng chú ý, các chuyên gia còn cho rằng đồ án bỏ ngỏ khu vực nông thôn. “Nông thôn chiếm hơn 50% dân số và là một hệ sinh thái quan trọng với nhiều di tích, làng nghề, nhưng phần hiện trạng chỉ được viết nửa trang và thiếu định hướng mô hình chuyển đổi không gian nông thôn trong tương lai”.

×