Hai "động mạch" dầu mỏ xuyên sa mạc khắc nghiệt của Ả rập Xê út và UAE, giúp thế giới giảm phụ thuộc vào eo biển Hormuz

Eo biển Hormuz nằm giữa Iran và Oman, nối Vịnh Ba Tư với vịnh Oman và biển Ả Rập. Đây là một trong những tuyến vận tải dầu mỏ quan trọng nhất thế giới.

Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), trung bình khoảng 20 triệu thùng dầu và các sản phẩm dầu mỏ mỗi ngày được vận chuyển qua eo biển Hormuz, tương đương gần 20% nguồn cung dầu toàn cầu. Phần lớn lượng dầu này đến từ các quốc gia vùng Vịnh như Ả rập Xê út, Iraq, Kuwait, UAE, Iran và Qatar. Ngoài dầu thô, một lượng lớn khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) từ Qatar cũng phải đi qua tuyến đường này.

Chính vì vậy, bất kỳ sự gián đoạn nào tại Hormuz, từ xung đột quân sự, tấn công tàu chở dầu cho tới phong tỏa hàng hải, đều có thể gây chấn động thị trường năng lượng toàn cầu.

Trong bối cảnh đó, các quốc gia sản xuất dầu lớn ở Trung Đông đã đầu tư xây dựng những tuyến vận chuyển thay thế nhằm giảm phụ thuộc vào tuyến đường biển chiến lược này.

Petroline – “Động mạch dầu mỏ” xuyên bán đảo Ả Rập

Tuyến đường ống lớn nhất giúp tránh eo biển Hormuz hiện nay là East-West Crude Oil Pipeline, thường được gọi là Petroline của Ả rập Xê út.

Hệ thống này dài khoảng 1.200 km, vận chuyển dầu từ trung tâm xử lý dầu Abqaiq ở bờ vịnh phía đông Ả râp Xê út sang cảng Yanbu trên Biển Đỏ. Tuyến đường ống băng qua những vùng sa mạc khắc nghiệt nhất bán đảo Ả Rập.

Petroline gồm hai đường ống song song với đường kính 48 inch và 56 inch, được lắp đặt cách nhau nhiều năm. Theo CNBC, đường ống 56 inch chủ yếu dùng để vận chuyển dầu thô, trong khi đường ống 48 inch có thể vận chuyển khí tự nhiên và cung cấp năng lượng cho hệ thống hàng chục tuabin đặt dọc tuyến đường.

Theo các ước tính gần đây, công suất thiết kế của Petroline hiện đạt khoảng 7 triệu thùng dầu mỗi ngày sau nhiều đợt mở rộng và nâng cấp.

Theo S&P Global, ông Amin Nasser, Giám đốc điều hành tập đoàn dầu khí quốc gia Saudi Aramco cho biết trong tổng công suất 7 triệu thùng/ngày này, khoảng 2 triệu thùng được dùng cho các nhà máy lọc dầu trong nước, trong khi khoảng 5 triệu thùng có thể xuất khẩu ra thị trường toàn cầu.

Con số này tương đương phần lớn lượng dầu mà Ả rập Xê út thường xuất khẩu qua eo biển Hormuz trước khi xảy ra các căng thẳng địa chính trị trong khu vực.

Petroline được xây dựng từ thập niên 1980, trong thời kỳ chiến tranh Iran – Iraq. Theo nhiều tài liệu lịch sử năng lượng, dự án được triển khai nhằm đối phó với cuộc “chiến tranh tàu dầu” khi các tàu chở dầu trong Vịnh Ba Tư liên tục bị tấn công.

Chi phí đầu tư ban đầu của dự án vào năm 1981 khoảng 1,6 tỷ USD, nhưng Ả râp Xê út đã tiếp tục đầu tư hàng tỷ USD trong nhiều thập kỷ để mở rộng và hiện đại hóa hệ thống. Theo các ước tính của giới phân tích năng lượng, tổng giá trị cơ sở hạ tầng của đường ống này hiện lên tới hơn 20 tỷ USD.

Toàn bộ hệ thống thuộc sở hữu và vận hành bởi Saudi Aramco, tập đoàn dầu khí lớn nhất thế giới.

Đường ống Habshan – Fujairah: “Lối thoát” chiến lược của dầu UAE

Bên cạnh Ả rập Xê út, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) cũng xây dựng một tuyến đường ống chiến lược nhằm giảm phụ thuộc vào eo biển Hormuz.

Theo CNBC, tuyến Abu Dhabi Crude Oil Pipeline (ADCOP), còn gọi là đường ống Habshan – Fujairah, nối các mỏ dầu tại Habshan với cảng Fujairah nằm bên ngoài eo biển Hormuz, trên bờ vịnh Oman. Tuyến đường ống này dài khoảng 400 km, có công suất vận chuyển khoảng 1,5 triệu thùng dầu mỗi ngày, với khả năng nâng lên gần 1,8 triệu thùng/ngày.

Nhờ kết nối trực tiếp ra vịnh Oman, dầu của UAE có thể được xuất khẩu ra thị trường toàn cầu mà không cần đi qua tuyến hàng hải có nguy cơ xung đột cao trong Vịnh Ba Tư.

Theo Wikipedia, dự án đường ống này được Công ty Đầu tư Dầu khí Quốc tế (IPIC) đặt hàng xây dựng nhằm tăng cường an ninh năng lượng và giảm sự phụ thuộc vào tuyến vận chuyển dầu qua eo biển Hormuz. Ý tưởng thiết kế ban đầu của dự án do công ty kỹ thuật Tebodin hoàn thiện vào năm 2006.

Công trình chính thức khởi công vào tháng 3/2008 và hoàn thành vào tháng 3/2011. Tuy nhiên, việc đưa đường ống vào vận hành thương mại đã nhiều lần bị trì hoãn trước khi chính thức đi vào hoạt động từ tháng 6/2012.

Các thông số kỹ thuật được công bố thì tuyến đường ống có đường kính 48 inch (khoảng 1,2 m) và chiều dài khoảng 360 km, trong đó có khoảng 14 km nằm ngoài khơi. Hệ thống này cho phép vận chuyển dầu thô từ các mỏ dầu ở Abu Dhabi tới cảng Fujairah – một trong những trung tâm xuất khẩu và lưu trữ dầu lớn của khu vực, theo Wikipedia.

Dữ liệu của Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA) cho thấy trong năm 2024, lượng dầu thô và condensate của UAE đi qua eo biển Hormuz đã giảm khoảng 400.000 thùng/ngày so với năm 2022. Nguyên nhân là các nhà máy lọc dầu trong nước được nâng cấp, cho phép xử lý nhiều dầu thô nặng hơn, đồng thời việc sử dụng tuyến đường ống tới cảng Fujairah cũng tăng lên.

Trong khi đó, công ty phân tích dữ liệu năng lượng Kpler cho biết đường ống ADCOP hiện đang hoạt động khoảng 71% công suất, vẫn còn dư địa khoảng 440.000 thùng/ngày có thể tăng thêm nếu cần thiết. Điều này giúp UAE có thêm khả năng linh hoạt trong việc xuất khẩu dầu ra thị trường toàn cầu khi tuyến vận tải qua eo biển Hormuz gặp rủi ro.

Hai tuyến đường ống có thể thay thế Hormuz đến mức nào?

Khi kết hợp Petroline của Ả rập Xê út và ADCOP của UAE có thể giúp bù đắp một phần đáng kể lượng dầu khổng lồ thường đi qua eo biển Hormuz. Tuy nhiên, tổng công suất của hai tuyến đường ống này vẫn chỉ đạt khoảng 8–9 triệu thùng/ngày, thấp hơn nhiều so với 20 triệu thùng/ngày đi qua Hormuz theo ước tính của EIA.gov.

Tính toán sơ bộ cho thấy ngay cả khi có dòng dầu chảy qua hai đường ống trên, vẫn còn khoảng 10 triệu thùng dầu bị kẹt lại tại Vịnh Ba Tư, theo công ty phân tích Sparta Commodities.

Điều đó có nghĩa là ngay cả khi được vận hành tối đa, các tuyến đường ống này không thể hoàn toàn thay thế vai trò của Hormuz, mà chỉ giúp giảm bớt cú sốc nguồn cung trong trường hợp xảy ra khủng hoảng. Ngoài ra, các yếu tố hậu cần như công suất cảng xuất khẩu, khả năng lưu trữ dầu và chi phí vận chuyển đường biển cũng ảnh hưởng đến hiệu quả của các tuyến đường thay thế này.

Các chuyên gia năng lượng thế giới cũng cảnh báo rằng cơ sở hạ tầng dầu khí tại Trung Đông vẫn có thể trở thành mục tiêu trong các cuộc xung đột khu vực. Và sự ổn định của nguồn cung dầu thế giới vẫn phụ thuộc lớn vào tình hình an ninh tại khu vực Vùng Vịnh.

×