Hạm đội 5 của Mỹ có sức mạnh và tầm ảnh hưởng thế nào tại Trung Đông?

Hạm đội 5 của Mỹ được thành lập năm nào?

Theo Wikipedia, Hạm đội 5 của Mỹ là một trong các hạm đội chủ lực của Hải quân Mỹ, trực thuộc Bộ Tư lệnh Trung tâm Hoa Kỳ (CENTCOM) thông qua Bộ Tư lệnh Hải quân Trung tâm (NAVCENT).

Bộ chỉ huy của Hạm đội 5 đặt tại Căn cứ Hải quân Bahrain và chịu trách nhiệm bảo đảm an ninh hàng hải tại khu vực Trung Đông.

Theo Hải quân Mỹ, Hạm đội 5 chịu trách nhiệm bảo đảm an ninh trên vùng biển rộng khoảng 2,5 triệu dặm vuông (tương đương 6,47 triệu km²), trải dài từ Vịnh Ba Tư, Vịnh Oman, Biển Đỏ, Biển Arab đến một phần Ấn Độ Dương.

Đây được xem là một trong những khu vực hàng hải có ý nghĩa chiến lược nhất thế giới, nơi tập trung nhiều tuyến vận tải quốc tế quan trọng. Đặc biệt, eo biển Hormuz thuộc phạm vi hoạt động của Hạm đội 5 là "yết hầu" của thị trường năng lượng toàn cầu, với khoảng 20 - 30% lượng dầu mỏ vận chuyển bằng đường biển trên thế giới đi qua mỗi ngày.

Giới phân tích quân sự đánh giá Hạm đội 5 là một trong những lực lượng triển khai tiền phương quan trọng nhất của Hải quân Mỹ bởi khu vực phụ trách nằm trên các tuyến hàng hải huyết mạch của thế giới.

Mọi biến động tại eo biển Hormuz hay Biển Đỏ đều có thể tác động trực tiếp đến chuỗi cung ứng toàn cầu và giá dầu quốc tế. Vì vậy, sự hiện diện của Hạm đội 5 không chỉ mang ý nghĩa quân sự mà còn có vai trò chiến lược trong việc bảo vệ an ninh năng lượng và thương mại hàng hải quốc tế.

Hạm đội 5 ban đầu được thành lập trong Thế chiến II vào ngày 26/4/1944 từ Lực lượng Trung Thái Bình Dương dưới sự chỉ huy của Đô đốc Raymond Spruance. Dưới sự chỉ huy của vị Đô đốc này, đến tháng 6/1944, đây là hạm đội chiến đấu lớn nhất thế giới, với 535 tàu chiến.

Năm 1947, hai năm sau chiến thắng của quân Đồng minh, hạm đội này được giải thể. Sau 48 năm không hoạt động, Hạm đội 5 được tái lập vào năm 1995 và hoạt động từ đó đến nay.

Sức mạnh của Hạm đội 5

Trước Chiến tranh Vùng Vịnh năm 1990 - 1991, các hoạt động hải quân của Mỹ tại khu vực Vịnh Ba Tư do Bộ Tư lệnh Lực lượng Trung Đông phụ trách. Tuy nhiên, khi chiến sự bùng phát với quy mô lớn, cơ cấu này được đánh giá không đủ năng lực chỉ huy. Vì vậy, Hạm đội 7 của Mỹ, vốn hoạt động chủ yếu tại Tây Thái Bình Dương và Ấn Độ Dương, đã tạm thời tiếp quản nhiệm vụ điều hành lực lượng hải quân trong khu vực.

Đến năm 1995, Mỹ quyết định tái lập Hạm đội 5 sau 48 năm gián đoạn, đồng thời thay thế Bộ Tư lệnh Lực lượng Trung Đông trước đó. Hạm đội mới đặt sở chỉ huy tại Căn cứ Hải quân Mỹ ở Manama, Bahrain và chịu trách nhiệm chỉ huy các hoạt động tại Vịnh Ba Tư, Biển Đỏ và Biển Arab.

Trong những năm đầu, Hạm đội 5 thường bao gồm một nhóm tác chiến tàu sân bay, một nhóm đổ bộ, các tàu chiến mặt nước, tàu ngầm, máy bay tuần tra biển và tàu hậu cần. Sau vụ khủng bố ngày 11/9/2001 và khi Mỹ phát động Chiến dịch "Enduring Freedom", cơ cấu triển khai của hạm đội được điều chỉnh linh hoạt hơn.

Lực lượng chủ lực của Hạm đội 5 thường gồm nhóm tác chiến tàu sân bay, nhóm sẵn sàng đổ bộ hoặc nhóm tác chiến viễn chinh, cùng nhiều tàu chiến và máy bay hỗ trợ. Quy mô nhân sự có thể lên tới gần 15.000 người làm nhiệm vụ trên biển và khoảng 1.000 nhân viên hỗ trợ trên bờ.

Hiện nay, Hạm đội 5 của Hải quân Mỹ không có quân số và số lượng tàu chiến cố định, bởi quy mô lực lượng được điều chỉnh tùy theo tình hình an ninh tại Trung Đông.

Trong khi đó, theo số liệu tham khảo từ Cổng thông tin Quốc hội Mỹ, khoảng 8.000 quân nhân, nhân viên dân sự và thân nhân đang hiện diện tại Căn cứ Hải quân Bahrain, nơi đặt sở chỉ huy của hạm đội.

Trên biển, Hạm đội 5 thường duy trì khoảng 20 - 30 tàu chiến, gồm tàu khu trục Aegis, tàu tuần dương, tàu ngầm, tàu đổ bộ, tàu quét mìn và tàu hậu cần. Tàu sân bay không thường trực tại đây mà chỉ được điều động khi cần thiết.

Trong trường hợp căng thẳng hoặc xung đột leo thang, Mỹ có thể nhanh chóng tăng cường thêm nhóm tác chiến tàu sân bay, nhóm tàu đổ bộ, tàu ngầm và máy bay chiến đấu từ các khu vực khác.

Ngoài lực lượng trên biển, Hạm đội 5 còn chỉ huy các đơn vị chuyên trách về khu trục hạm, tuần tra - trinh sát hàng hải, rà phá bom mìn, tác chiến đặc biệt và vận tải quân sự. Hạm đội cũng phối hợp với lực lượng hàng hải đa quốc gia gồm hơn 30 nước để tuần tra, chống cướp biển, ngăn chặn buôn lậu và bảo vệ các tuyến hàng hải trọng yếu tại Vịnh Ba Tư, Biển Đỏ và eo biển Hormuz.

Vì vậy, sức mạnh của Hạm đội 5 không chỉ nằm ở số quân hay số tàu thường trực, mà còn ở khả năng nhanh chóng mở rộng lực lượng khi tình hình Trung Đông trở nên căng thẳng.

Các hoạt động gần đây, theo CENTCOM, hạm đội đã tham gia chiến dịch quân sự quy mô lớn nhằm vào các mục tiêu quân sự của Iran. Lực lượng hải quân phối hợp với không quân tiến hành các đợt tấn công nhằm phá hủy hệ thống phòng không, radar, kho tên lửa, kho máy bay không người lái và các năng lực đe dọa hoạt động hàng hải của Iran.

Sau các vụ tấn công nhằm vào tàu thương mại, Hạm đội 5 tăng cường triển khai tàu chiến tuần tra, hộ tống tàu dân sự và duy trì hiện diện quân sự tại eo biển Hormuz, Vịnh Oman và Vịnh Ba Tư nhằm bảo đảm lưu thông hàng hải và an ninh năng lượng toàn cầu.

Đặc biệt, trong tháng 6/2026, CENTCOM nhiều lần thông báo lực lượng thuộc Hạm đội 5 đã chặn và vô hiệu hóa các tàu bị cho là vi phạm lệnh phong tỏa hoặc không tuân thủ chỉ dẫn của lực lượng Mỹ tại Vịnh Oman và Vịnh Ba Tư.

Bên cạnh nhiệm vụ tác chiến, Hạm đội 5 thường xuyên tổ chức các cuộc diễn tập đa phương nhằm nâng cao khả năng phối hợp trên biển.

Đầu năm 2026, NAVCENT cùng Hải quân Hoàng gia Saudi Arabia hoàn thành cuộc diễn tập Indigo Defender 2026, tập trung vào phòng thủ hàng hải, tác chiến mặt nước và bảo vệ các tuyến vận tải chiến lược.

Mới đây, trụ sở Hạm đội 5 tại Bahrain đã bị trúng tên lửa. Sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố chấm dứt lệnh ngừng bắn, CENTCOM liên tiếp tập kích các mục tiêu tại Iran trong ba ngày 11 - 13/7/2026. Hiện có hơn 50.000 binh sĩ Mỹ đang được triển khai trên khắp Trung Đông, CENTCOM cho biết.

Iran cũng đã đáp trả bằng các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở quân sự Mỹ tại Jordan, Bahrain và Kuwait. Đặc biệt, trong ngày 13/7, IRGC tuyên bố đã đánh vào kho vũ khí, trung tâm liên lạc vệ tinh và một tòa nhà dành cho nhân viên Mỹ tại căn cứ NSA Bahrain - nơi đặt Bộ Chỉ huy Hạm đội 5 của Hải quân Mỹ.

Giao tranh tái diễn sau khi Mỹ và Iran bất đồng về quyền kiểm soát hoạt động hàng hải tại eo biển Hormuz, tuyến vận chuyển dầu mỏ chiến lược của thế giới. Washington yêu cầu Tehran mở hoàn toàn eo biển, đồng thời tổ chức hộ tống tàu thương mại theo hành lang gần bờ biển Oman. Iran phản đối, cho rằng động thái của Mỹ là “bất hợp pháp”.

Nguồn: congress.gov, Wikipedia, Military Times, Financial Times, Reuters

.

×