Hàng hóa qua đường hàng không lập kỷ lục, vì sao hơn 80% thị phần vẫn thuộc hãng ngoại?

Logistics hàng không tăng tốc nhưng "miếng bánh" vẫn thuộc về doanh nghiệp ngoại

Sau nhiều năm chịu tác động bởi đại dịch Covid-19 và những biến động của chuỗi cung ứng toàn cầu, logistics hàng không Việt Nam đang bước vào chu kỳ tăng trưởng mới.

Theo Cục Hàng không Việt Nam, sản lượng hàng hóa thông qua hệ thống cảng hàng không đã tăng từ khoảng 1,5 triệu tấn năm 2024 lên gần 1,8 triệu tấn trong năm 2025 - mức cao nhất từ trước đến nay.

Chỉ trong 6 tháng đầu năm 2026, các cảng hàng không trên cả nước đã xử lý hơn 920.900 tấn hàng hóa, trong đó riêng Nội Bài chiếm gần 60% tổng sản lượng và khoảng 65% lượng hàng hóa quốc tế.

Động lực tăng trưởng đến từ sự mở rộng của các ngành điện tử, công nghệ cao, sản xuất chế tạo và thương mại điện tử xuyên biên giới. Trong bối cảnh Việt Nam tiếp tục thu hút các tập đoàn công nghệ lớn và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu, nhu cầu vận chuyển các mặt hàng có giá trị cao bằng đường hàng không ngày càng gia tăng.

Xu hướng này cũng diễn ra tại nhiều quốc gia châu Á khi làn sóng đầu tư vào AI và bán dẫn đang tạo động lực mới cho thị trường vận tải hàng hóa bằng đường hàng không.

Tuy nhiên, tăng trưởng về sản lượng chưa đồng nghĩa với việc doanh nghiệp Việt Nam nắm giữ được giá trị của thị trường.

Theo Cục Hàng không Việt Nam, hiện trên 80% thị phần vận chuyển hàng hóa quốc tế đang do các hãng hàng không nước ngoài đảm nhiệm. Điều này đồng nghĩa phần lớn doanh thu từ hoạt động vận tải quốc tế vẫn chảy vào doanh nghiệp ngoại, trong khi các doanh nghiệp Việt chủ yếu tham gia ở các khâu giao nhận, kho bãi hoặc dịch vụ hỗ trợ có giá trị gia tăng thấp hơn.

Đáng chú ý, Việt Nam hiện vẫn chưa có một hãng hàng không chuyên chở hàng hóa (cargo airline) quy mô lớn đủ sức cạnh tranh trên các tuyến quốc tế.

Trong khi nhiều quốc gia trong khu vực đã hình thành các đội bay vận tải hàng hóa chuyên dụng, doanh nghiệp Việt vẫn phụ thuộc đáng kể vào năng lực vận chuyển của các hãng nước ngoài.

Muốn giữ giá trị logistics, cần phát triển đội bay cargo và hạ tầng đa trung tâm

Các chuyên gia hàng không cho rằng, chi phí logistics không chỉ nằm ở khâu vận chuyển mà còn phụ thuộc vào năng lực làm chủ chuỗi cung ứng.

Nếu doanh nghiệp trong nước không tham gia được các mắt xích có giá trị cao như vận tải hàng không quốc tế, kho hàng hiện đại hay dịch vụ logistics tích hợp thì phần giá trị gia tăng sẽ tiếp tục rơi vào tay doanh nghiệp nước ngoài.

Ngoài việc thiếu đội bay chuyên chở hàng hóa, hệ thống logistics hàng không của Việt Nam vẫn đối mặt với nhiều điểm nghẽn.

Hịện nay, sân bay Nội Bài và Tân Sơn Nhất đang chịu áp lực lớn về hạ tầng mặt đất vào các giai đoạn cao điểm.

Trong khi đó, kết nối giữa sân bay với cảng biển, đường sắt và hệ thống logistics phía sau vẫn chưa đồng bộ, khiến chi phí vận chuyển và thời gian giao nhận hàng hóa còn cao.

Trong bối cảnh thị trường logistics toàn cầu tiếp tục chịu tác động từ bất ổn địa chính trị, giá nhiên liệu và tình trạng thiếu tàu bay, việc chủ động năng lực vận tải càng trở nên cấp thiết.

Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế (IATA) cũng cảnh báo tình trạng chậm bàn giao máy bay mới đang khiến năng lực vận chuyển hàng hóa toàn cầu tiếp tục chịu áp lực.

Theo quy hoạch đến năm 2030, Việt Nam sẽ có 36 cảng hàng không, trong đó 19 cảng quốc tế. Cùng với Long Thành ở phía Nam, Cảng Hàng không quốc tế Gia Bình được định hướng trở thành trung tâm logistics và bảo dưỡng tàu bay của khu vực phía Bắc, góp phần giảm tải cho Nội Bài và hình thành mạng lưới logistics hàng không đa trung tâm.

Giới chuyên gia nhận định, hạ tầng mới sẽ tạo dư địa tăng trưởng quan trọng, nhưng để tận dụng cơ hội, Việt Nam cần song song phát triển các hãng cargo mang thương hiệu Việt, mở rộng hệ thống kho hàng hiện đại, đẩy mạnh chuyển đổi số và kết nối hiệu quả giữa hàng không với đường bộ, đường sắt và cảng biển.

Khi đó, logistics hàng không sẽ không chỉ là "đường băng" cho hoạt động xuất nhập khẩu mà còn trở thành mắt xích giúp doanh nghiệp Việt tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu, giữ lại nhiều hơn giá trị gia tăng từ thị trường đang tăng trưởng rất nhanh này.

×