“Hằng Marin”: Hơn 20 năm lặng lẽ “trả lại tên” cho các anh hùng liệt sĩ

Điện thoại của chị Ngô Thị Thúy Hằng - người vẫn được gọi bằng cái tên thân thương "Hằng Marin” - gần như không lúc nào lặng tiếng. Từ Nghệ An, Quảng Trị… cho tới tận Cà Mau, những cuộc gọi nối đuôi nhau ngắt quãng đêm ngày, chỉ để gửi gắm cùng một nỗi mong mỏi: “Chị Hằng ơi, liệu còn hy vọng tìm được bố tôi không?”.

Hơn 20 năm qua, người phụ nữ nhỏ bé chỉ vỏn vẹn hơn 40kg ấy đã trở thành “điểm tựa cuối cùng”, lặng lẽ nâng đỡ niềm hy vọng cho hàng nghìn gia đình liệt sĩ trên hành trình tìm lại người thân sau chiến tranh.

Chúng tôi gặp chị Ngô Thị Thúy Hằng (thường gọi là "Hằng Marin") – Giám đốc Trung tâm Tư vấn pháp luật và Trợ giúp pháp lý cho gia đình liệt sĩ (Trung tâm MARIN) vào một ngày tháng 7. Đây là thời điểm "Chiến dịch 500 ngày đêm" tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ đang triển khai rộng khắp, hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ. Vừa về quê nhà Hải Phòng thăm cha mẹ già ngoài 80 tuổi, chị Hằng đã nhận liên tục những cuộc gọi nhờ hỗ trợ tìm liệt sĩ bất kể ngày đêm.

Dù vóc dáng nhỏ nhắn chỉ hơn 40kg, chị lại sở hữu chất giọng đầy nội lực và thẳng thắn đặc trưng của người phụ nữ đất Cảng. Chị tâm sự, ban đầu chỉ dự định dành 2 năm tìm kiếm người bác ruột, nhưng mối "duyên" tâm linh với các liệt sĩ đã cuốn chị vào hành trình suốt hơn 20 năm qua bằng tất cả sức lực, trí tuệ và tuổi thanh xuân.

Từ tháng 10/2014, Trung tâm MARIN đã ký hợp tác với Cục Người có công (theo Đề án 150 của Chính phủ) để xác định danh tính hài cốt liệt sĩ bằng phương pháp thực chứng. Tính riêng giai đoạn 2015-2024, hai đơn vị đã xác định được 1.070 trường hợp; nâng tổng số trường hợp Trung tâm hỗ trợ thực hiện lên 1.725 liệt sĩ.

Mỗi lần tiếp xúc với hồ sơ, đọc những cuốn nhật ký hay từng bức thư vội từ chiến trường còn ám mùi khói đạn, chị Hằng không khỏi xúc động. Chị nhớ tới câu chuyện người liệt sĩ vĩnh viễn ra đi mang theo kỷ vật là chiếc ống tay áo đã bạc màu của mẹ với vần thơ: “Ống tay áo thần kỳ của mẹ/ Là cái bao đựng biến lúc tòng quân/ Theo con đi khắp Trường Sơn đánh Mỹ/ Miền Nam ơi! Chiến trường vẫy gọi/ Niềm tin mẹ già vững bước con đi”. Hay những lá thư gửi cho người yêu ở phương xa. Có những tình yêu đẹp nhưng phải sinh ly từ biệt mãi mãi.

Chị trải lòng: "Khi đọc những dòng thư ấy, tôi thương vô cùng. Các chú, các bác đã gác lại mọi ước mơ làm kỹ sư, bác sĩ hay một mái ấm hạnh phúc để tận hiến cho độc lập dân tộc. Ai cũng có hoài bão riêng, nhưng họ đã hy sinh tất cả cho Tổ quốc"...

Xin chào chị Hằng, mọi người hay gọi chị với cái tên Hằng “Marin”. Vậy xuất phát từ đâu, cơ duyên nào đưa chị đến với công việc hơn 20 năm thầm lặng tìm thân nhân cho liệt sĩ?

- Ông bà ngoại tôi có 5 người con; bác cả Nguyễn Đình Thiếp (Sư đoàn 320) hy sinh tháng 5/1951 chống Pháp. 3 bác trai sau đều là cựu chiến binh (có người từng là tù Phú Quốc), mẹ tôi là con gái út. Đất nước hòa bình, gia đình tôi tìm kiếm khắp nơi, từ các nghĩa trang đến nhờ tâm linh nhưng đều bế tắc. Kế thừa tâm nguyện của mẹ, tôi luôn đau đáu tiếp tục hành trình này.

Năm 2004, khi làm báo tại TP.HCM, tôi biết đến trang web Nhantimdongdoi.org do nhóm cựu sinh viên ĐHQG Hà Nội thành lập. Tôi gửi thông tin của bác và ngỏ ý sẵn sàng hỗ trợ nhóm. Cuối năm, tôi ra Hà Nội gặp mặt và xúc động khi biết các bạn trẻ làm việc này hoàn toàn tự nguyện sau khi xem một phóng sự về cựu chiến binh ghi chép thông tin liệt sĩ.

Sau 2 năm gửi thông tin mà không có kết quả, tôi nhận ra gia đình mình quá thiếu dữ liệu.

Lúc đầu, tôi gửi thông tin về bác nhưng không ai cung cấp gì cả. Hai năm tiếp theo cũng vậy. Tôi hỏi mẹ thông tin về bác, nhưng khi bác hy sinh, mẹ tôi còn quá nhỏ, các em trai ruột kế bác lại cũng tham gia bộ đội, ông ngoại tôi mất sớm, bà ngoại năm 1976 cũng mất nên thông tin về bác rất ít. Tôi tự ngẫm, gia đình mình còn như vậy thì các gia đình liệt sĩ phải làm sao?

Tôi nghĩ trong đầu các cơ quan ban ngành đều nằm ở Hà Nội. Chính vì vậy năm 2006 quyết định nghỉ việc tại TP.HCM để ra Hà Nội. Tôi nghĩ phải bắt đầu câu chuyện tại nhà mình. Tôi đi tìm bác mình không có giấy tờ gì. Không biết làm thế nào, tôi quyết định về quê nhưng chỉ còn Bằng Tổ quốc ghi công. Lúc đó tôi liên hệ với Cục Người có công. Ở đó, họ cấp cho một trích lục thông tin ở đơn vị nào, mất trong trường hợp nào, tên bố mẹ là gì. Tôi mới ồ lên, hóa ra liệt sĩ có hết hồ sơ nhưng mình không biết giấy tờ đó nằm ở đâu. Bắt đầu từ việc đó tôi mới biết là mất giấy báo tử phải liên hệ với các Sở Lao động, Thương binh và Xã hội (giờ là Sở Nội vụ) sẽ có. Cơ duyên tìm thân nhân cho liệt sĩ của tôi cũng bắt đầu từ đó.

Một trong những nguyên nhân khiến cho gia đình liệt sĩ không tìm được mộ liệt sĩ, nằm ở việc thiếu thông tin so với giấy báo tử. Vậy chị đã làm gì để giúp các thân nhân tìm được đúng liệt sĩ?

- Như trường hợp của liệt sĩ Nguyễn Công Nam (quê huyện Nghĩa Đàn, tỉnh Nghệ An). Khi tôi rà soát dữ liệu ở Nghĩa trang xã Tịnh Minh, huyện Sơn Tịnh, tỉnh Quảng Ngãi thì có tên chú và đơn vị nhưng lại không ghi quê quán. Đó chính là nguyên nhân khiến cho gia đình liệt sĩ không tìm được hài cốt liệt sĩ. Trung tâm đã phải làm việc với Sư đoàn 2 (đơn vị chiến đấu của liệt sĩ), làm việc với Cục Người có công để thu thập các chứng cứ có liên quan đến liệt sĩ, trường hợp hy sinh và công tác quy tập để hoàn thiện chứng cứ, kiến nghị xác minh hài cốt liệt sĩ bằng phương pháp thực chứng.

Hay trường hợp liệt sĩ Nguyễn Hữu Quynh, nguyên quán xã Quang Minh, huyện Kiến Xương, tỉnh Thái Bình. Chúng tôi đã dành nhiều công sức thu thập, xác minh thông tin trong nhiều năm để có đủ cơ sở chứng minh ngôi mộ số 02, hàng 6B, lô 2B, khu B Nghĩa trang liệt sĩ huyện Lộc Ninh, tỉnh Bình Phước ghi tên liệt sĩ Vũ Đức Huynh, nguyên quán Kiến Xương, Thái Bình chính là mộ của liệt sĩ Nguyễn Hữu Quynh. Căn cứ được xác lập từ các tài liệu sau: Danh sách và sơ đồ chôn cất 89 liệt sĩ tại Viện K59 do Viện 175 lập năm 1981; Biên bản bàn giao quy tập giữa Sư đoàn bộ binh 5 và Phòng Thương binh – Xã hội huyện Lộc Ninh, ngày 20/9/1985; Giấy tờ có liên quan của cựu chiến binh Đặng Văn Miên, người chứng kiến trường hợp hy sinh của liệt sĩ Nguyễn Hữu Quynh. Giấy xác nhận nơi liệt sĩ Nguyễn Hữu Quynh hy sinh tại Viện K59 do Cục Chính sách - Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam cấp. Tuy nhiên đến nay việc trả lại tên cho liệt sĩ vẫn chưa đi đến hồi kết.

Thời điểm đó, nhiều gia đình chưa tìm được phần mộ liệt sĩ bởi thông tin về liệt sĩ và quân nhân hy sinh chưa đồng bộ; thông tin mộ liệt sĩ chưa được công khai. Giờ công nghệ thông tin có rồi, công khai là một chuyện nhưng thông tin phải chính xác. Tôi tập trung duy trì trang web, xây dựng nó thành một trung tâm với nguồn dữ liệu đầy đủ để gia đình liệt sĩ có căn cứ dựa vào đó mà đi tìm. Tôi cũng đã đi tới hầu hết các chiến trường xưa, Bộ chỉ huy Quân sự, Sở Lao động, Thương binh và Xã hội (nay là Sở Nội vụ) các tỉnh, thành phố… rồi sang cả nước bạn Lào, Campuchia để tìm kiếm thông tin cung cấp cho gia đình liệt sĩ. Tôi cũng tìm đọc, nghiên cứu rất nhiều tài liệu liên quan đến lịch sử của các đơn vị quân đội qua các thời kỳ, móc xích chúng với nhau, ghi nhớ một cách kỳ lạ mà chính tôi cũng không hiểu sao lại nhớ được đến thế. Càng nghiên cứu tôi càng bị cuốn sâu vào.

Như trường hợp vừa gọi điện nhờ tư vấn tôi trao đổi nên gia đình biết ngay vấn đề. Gia đình biết cách tìm và không đi tìm kiếm trong vô định nữa. Tôi giúp các gia đình chủ động trong tiếp cận thông tin có liên quan đến liệt sĩ.

Bên cạnh đó, tôi sẵn sàng cung cấp cho mọi người phương pháp tìm thông tin liệt sĩ. Họ bắt đầu từ đâu, cụ thể bắt đầu từ giấy báo tử. Giấy báo tử mất thì làm việc ở đâu, trích lục lấy ở đâu, làm việc với ai, chính sách của nhà nước thế nào? Quy tập hài cốt có được chi trả không? Làm giám định ADN có mất tiền không?...

Lý do nào khiến chị quyết định gắn bó với công việc thầm lặng này?

- Sau quá trình dài đi thực tế và nghiên cứu, tôi biết việc tìm liệt sĩ sẽ bắt đầu từ đâu, chỗ nào quản lý cái gì. Khi đi tìm bác tôi mới thấy mẹ mình và các bác khổ quá, các gia đình khác cũng vậy. Tôi mới nghĩ mình phải làm cái gì đó. Như vậy tôi cứ làm cứ làm.

Khi tiếp xúc hồ sơ liệt sĩ, đặc biệt khi đọc các cuốn nhật ký, những bức thư gửi vội từ chiến trường về gia đình, thậm chí có bức thư có ám khói bom đạn. Khi đọc những bức thư ấy tôi thấy thương các anh hùng liệt sĩ quá. Trong dữ liệu mới thấy rõ có quá nhiều anh hùng liệt sĩ đã đổ máu xương cho nền độc lập, hoà bình của đất nước ngày hôm nay. Các chú có rất nhiều ước mơ. Có chú liệt sĩ Ngô Chí Khoa, quê Nghệ An viết thư từ chiến trường gửi cho người cậu ngoài Hà Nội với nội dung: “Khi mô mà giải phóng thì cậu cho con ra Hà Nội để con được xem tàu điện ngầm và được xem toà nhà cao tầng như thế nào”. Chú ấy đi rồi hy sinh ở mặt trận Thừa Thiên Huế năm 1973. Di vật để lại để tìm được là ống tay áo của người mẹ. Chữ chú ấy đẹp lắm.

Theo lời kể người thân, trước mấy ngày lên đường nhập ngũ, mẹ liệt sĩ Khoa có rang biến (món ăn như cốm, còn gọi là nổ nếp) cho anh và 4 người bạn của anh Khoa ăn một bữa tình cảm trước lúc lên đường. Sau bữa ăn biến đó, mẹ vẫn còn để lại cho anh một ít. Nghĩ không biết lấy cái gì đựng để anh mang theo lên đường. Mẹ nhìn thấy cái ống tay áo của chiếc áo nâu cũ bạc đã rách treo trên cánh cửa ra vào, thế là mẹ lấy dao cắt một đoạn và may lại một đầu, đầu kia mẹ may khuông nhỏ để luồn dây tạo thành miệng của túi. Rồi mẹ đổ biến vào trong đó cho anh mang lên đường tòng quân. Sau này, lần lượt các anh vào bộ đội mẹ đều may cho các túi đựng như vậy

Theo lời kể của các đồng đội, ngày anh Khoa vào chiến trường và suốt quá trình quân ngũ, cái bao đó anh đã dùng nó làm cái bao gối nhỏ và luôn gối lên đầu để cảm giác như được mẹ sưởi ấm, che chở, yêu thương. Những vần thơ anh viết hiện vẫn được nhiều đồng đội của liệt sĩ Ngô Trí Khoa còn thuộc: “Ống tay áo thần kỳ của mẹ/ Là cái bao đựng biến lúc tòng quân/ Theo con đi khắp Trường Sơn đánh Mỹ/ Miền Nam ơi! Chiến trường vẫy gọi/ Niềm tin mẹ già vững bước con đi”.

Hoặc có chú liệt sĩ ở Bắc Ninh viết: “Con sắp được vào Thành đồng Tổ quốc, sắp được uống trái dừa xiêm và ăn quả măng cụt”. Có nghĩa chú hành quân từ Bắc vào Nam thì tử trận. Hay những lá thư gửi cho người yêu ở phương xa, những đôi trai gái thề non hẹn biển đợi nhau ngày hoà bình trở về nên duyên vợ chồng. Có những tình yêu đẹp nhưng phải sinh ly từ biệt mãi mãi…

Khi tiếp cận những lá thư như vậy tôi thấy thương vô cùng. Tôi nghĩ các chú đi chiến đấu tận hiến vì độc lập. Nếu không phải chiến tranh các chú có thể trở thành kỹ sư, bác sĩ, có gia đình rất hạnh phúc… Bác tôi cũng thế, chưa lập gia đình, chưa được tận hưởng điều gì… Ai cũng có ước mơ!

Từ câu chuyện gia đình đến khi tiếp xúc các hồ sơ tôi nghĩ không chỉ thương những thân nhân nữa mà thương các Anh hùng liệt sĩ đã hy sinh. Tôi nghĩ các chú đã tận hiến như vậy thì tại sao cứ suy nghĩ cho mình. Việc mình làm rất đơn giản thôi nhưng việc đó giúp và mang lại hy vọng cho gia đình, mang các liệt sĩ về với gia đình. Đó là điều mà tôi muốn tri ân, gửi lời cảm ơn các anh hùng liệt sĩ đã hy sinh vì độc lập, hoà bình để cho chúng ta được sống ngày hôm nay.

Có những lúc gần như chị dành toàn bộ thời gian để tìm thông tin thân nhân các liệt sĩ?

- Tôi là Giám đốc không có nhân viên. Tôi không có tiền để trả cho họ. Có một vài tình nguyện viên hỗ trợ tôi trong công việc. Tôi thường làm việc thông qua cán bộ chính sách các xã. Khi tìm được thân nhân nhân cho liệt sĩ chúng tôi thông báo về xã. Việc của các gia đình chỉ cần ký đơn yêu cầu trợ giúp pháp lý miễn phí và đơn ủy quyền cho bên trung tâm làm.

Tóm lại, rất nhiều gia đình chúng tôi giúp nhưng chưa bao giờ thấy mặt tôi. Có nhiều trường hợp gia đình muốn gặp cảm ơn nhưng tôi đều từ chối. Chính vì vậy tôi thấy được nhất đó là họ dành tình cảm rất đặc biệt cho mình. Đó mới là cái đáng quý và cái mình nhận được từ những công việc từ tâm này.

Hành trình tìm thân nhân liệt sĩ đầy gian truân, vậy có khi nào chị thấy mệt mỏi, muốn bỏ cuộc không?

- Lúc trước tôi thuê phòng làm việc cho Trung tâm tháng mất 10 triệu đồng, đó là một áp lực rất lớn. Có nhiều lần hết tiền tôi đã nghĩ muốn bỏ cuộc. Lúc đó, tôi lại đi làm kiếm tiền để tiếp tục công việc này. Chính vì vậy, mọi người hay nói vui: “Chị Hằng hay nhỉ, lúc hết tiền mới thấy chị đi làm”.

Có thời điểm khó khăn không có tiền tôi định đóng cửa văn phòng, có lúc định rút bảo hiểm xã hội của mình ra lấy tiền để duy trì hoạt động của trung tâm.

Tôi cũng từng tính đến bước về Hải Phòng làm việc, tiện chăm sóc bố mẹ. Tuy nhiên, nghĩ như vậy thì tội các gia đình lắm. Kể cả tìm thấy hay không nhưng đó là nguồn động viên, chia sẻ để họ thêm niềm tin, động lực trong công cuộc tìm kiếm đầy gian truân này.

Việc tìm kiếm thông tin, thậm chí đi khắp các nghĩa trang tìm kiếm mộ liệt sĩ chắc chắn kèm với đó sẽ tốn rất nhiều chi phí ăn ở, đi lại… Chị đã làm thế nào để duy trì công việc thầm lặng này?

- Năm 2006, sau khi từ TP.HCM ra Hà Nội, tôi làm phụ trách đối ngoại cho một tập đoàn tại Vĩnh Phúc (2006–2008) để có thu nhập. Mỗi ngày, tôi đi từ 5h30 sáng đến 19h tối mới về. Ăn vội bữa tối, tôi lại vùi đầu vào máy tính xử lý dữ liệu liệt sĩ đến mức ngủ quên, sáng ra lại cuống cuồng đi làm. Công việc xử lý dữ liệu thực sự trở thành một niềm đam mê cuốn hút tôi.

Xác định tìm hài cốt liệt sĩ rất phức tạp, đòi hỏi không chỉ dữ liệu mà cả kinh nghiệm tích lũy qua thời gian. Sau hơn 20 năm nghiên cứu, tôi và các cộng sự mới hệ thống hóa được cách giải mã các phiên hiệu đơn vị, mặt trận ghi trên giấy báo tử. Nếu không được giải mã, việc tìm kiếm của thân nhân sẽ rất tốn kém và bế tắc. Để hiểu được những ký hiệu ấy, có ngày tôi dành gần 20 tiếng chỉ để đọc và phân tích dữ liệu.

Về sau, khi công việc quá bận, tôi quyết định nghỉ việc ở tập đoàn để tập trung hoàn toàn vào việc hỗ trợ các gia đình, đồng thời làm thêm kinh doanh bên ngoài lấy chi phí trang trải cuộc sống và tiếp tục theo đuổi công việc đầy duyên nợ này.

Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ được xem là trách nhiệm chính trị thiêng liêng của Đảng, Nhà nước và nhân dân; là sự tri ân với những người đã hy sinh vì Tổ quốc. Đây còn là mệnh lệnh từ trái tim để đưa các liệt sĩ trở về với đất mẹ, gia đình, với tên tuổi của mình. Là người gắn bó với công việc này, chị đánh giá, bày tỏ gì trước hành động rất quyết tâm này của Đảng, nhà nước?

- Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ đã được lan toả tới nhiều người dân. Trong quá trình làm công tác này từ năm 2004 đến nay đã 22 năm, chưa bao giờ tôi thấy sự chỉ đạo quyết liệt và đồng bộ đến vậy. Đây không chỉ là chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước, mà còn được triển khai sát sao từ cấp lãnh đạo cao nhất đến các đơn vị trực tiếp thực hiện.

Tôi vô cùng xúc động khi thấy lãnh đạo Đảng, Nhà nước trực tiếp có mặt tại hiện trường để chỉ đạo, điển hình như đợt quy tập tại Công viên Lê Thị Riêng (TP.HCM) vừa qua. Từ trên xe buýt cho đến quán trà đá, đi đâu cũng nghe người dân bàn luận và chia sẻ về câu chuyện này. Làn sóng lan tỏa mạnh mẽ ấy đã thực sự khơi dậy tinh thần trách nhiệm và lòng biết ơn trong mỗi người.

Với tư cách là đại diện gia đình liệt sĩ, đồng thời là Giám đốc Trung tâm Tư vấn và Trợ giúp gia đình liệt sĩ, tôi tin rằng mọi gia đình đều sâu sắc cảm nhận và biết ơn những chủ trương hợp lòng dân của Đảng, Nhà nước.

Chiến dịch đã mang lại niềm động viên vô giá. Minh chứng rõ nhất là chỉ sau hai tuần khai quật rãnh chôn tập thể dài 30m tại Công viên Lê Thị Riêng, lực lượng chức năng đã tìm thấy 100 hài cốt liệt sĩ cùng nhiều di vật. Kết quả này là thành quả từ sự nỗ lực của cả hệ thống chính trị, là hành động tri ân thiết thực nhất để sự hy sinh của các anh hùng liệt sĩ mãi sống cùng dân tộc.

Để góp phần tìm được nhiều thân nhân liệt sĩ, theo chị các nhân chứng sống một thời nên có những hành động cụ thể nào?

- Sự tham gia của các nhân chứng sống có ý nghĩa vô cùng quan trọng. Dù gần đây Chính phủ mới triển khai đồng bộ và rộng khắp, nhưng thân nhân và các cựu chiến binh đã âm thầm tìm kiếm suốt nhiều năm qua. Mỗi cựu chiến binh, mỗi gia đình là một nguồn manh mối quý giá. Việc phát động toàn dân cung cấp dữ liệu chôn cất, quy tập sẽ tạo nên nguồn thông tin lớn, giúp phân tích và đưa ra những quyết định chính xác hơn. Tìm kiếm, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ không chỉ là nhiệm vụ của Nhà nước, mà là trách nhiệm của toàn xã hội.

Mỗi bức thư, nhật ký, kỷ vật, sơ đồ hay chỉ một dòng thông tin nhỏ đều có thể là chìa khóa đưa liệt sĩ trở về với tên tuổi và gia đình. Đó không chỉ là hành trình tìm lại hài cốt, mà còn là hành trình gìn giữ ký ức dân tộc, tri ân những người đã hy sinh và hoàn thành trách nhiệm của thế hệ hôm nay đối với lịch sử.

Hiện nay, cơ quan chức năng áp dụng việc tách chiết ADN để xác định thân nhân cho liệt sĩ, chị đánh giá thế nào từ hiệu quả mang lại?

- ADN là công nghệ, là nhân tố khoa học trong xác định hài cốt liệt sĩ. Tuy nhiên, việc tách chiết ADN cũng gặp không ít khó khăn. Tại Việt Nam, Mỹ đã dùng rất nhiều loại vũ khí mang tính sát thương rất lớn nên tỉ lệ liệt sỹ mất mà còn nguyên vẹn không có nhiều, hầu hết hy sinh trong trường hợp bị dính bom hay những trận đánh thân xác bị lẫn lộn.

Nhiều hài cốt nằm sâu trong lòng đất, bị ngấm hóa chất và phân hủy nặng khiến việc giám định, tách chiết ADN gặp rất nhiều khó khăn. Mặt khác, việc thu thập mẫu đối chứng cũng không dễ dàng khi nhiều thân nhân trực tiếp của các liệt sĩ đến nay đã qua đời.

Theo chị, người dân hiện nay cần có những hành động cụ thể nào, trách nhiệm của mình với đất nước ra sao để không phụ lòng cha ông, những anh hùng liệt sĩ đã hi sinh vì độc lập, tự do của dân tộc?

- Tôi luôn tâm niệm rằng đất nước và mỗi chúng ta đều nợ các anh hùng liệt sĩ. Các anh đã dâng hiến cả tuổi trẻ, gác lại mọi ước mơ, sẵn sàng ra đi dù biết có thể không trở về - tất cả vì niềm tin sắt son vào ngày độc lập, thống nhất.

Tri ân liệt sĩ là trách nhiệm suốt đời của mỗi cá nhân và tập thể. Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ chính là tiếng chuông khơi dậy lòng biết ơn, lan tỏa mạnh mẽ đến toàn dân. Chiến dịch không chỉ mở ra cơ hội đưa các anh trở về với quê hương, mà còn nhắc nhở thế hệ hôm nay sống sao cho xứng đáng với sự hy sinh ấy.

Trân trọng cảm ơn những chia sẻ của chị!

×