Hành Thiện – 4/12 vị tướng của làng mang áo blouse trắng và đều là Thầy thuốc nhân dân

Trong lĩnh vực y học, người Hành Thiện đã có đến trên 30 GS, PGS về y, dược học, trong đó có người đã từng giữ trọng trách Bộ trưởng Y tế như cố GS.TS Đặng Hồi Xuân (giai đoạn 1982-1988)... Nói một cách dễ hình dung hơn, cứ ba vị tướng Hành Thiện thì có một vị là thầy thuốc thực thụ.

Đó là một tỷ lệ rất đáng chú ý đối với một ngôi làng văn hiến. Nhưng điều đáng nói hơn nằm ở chỗ: những con người ấy không chỉ mang quân hàm tướng lĩnh. Họ còn là những giáo sư, phó giáo sư, tiến sĩ, Thầy thuốc nhân dân, những chuyên gia đầu ngành của nền y học Việt Nam.

Có người từng đi theo Chủ tịch Hồ Chí Minh để chăm sóc sức khoẻ Người rồi đi khắp các chiến trường trong chiến tranh và đã trở thành vị Cục trưởng Quân y dày dạn kinh nghiệm như GS.BS Nguyễn Sĩ Quốc; có người từng trực tiếp cứu chữa thương binh trên những chiến trường ác liệt như GS.BS Phạm Gia Triệu và trở thành vị bác sĩ quân y đầu tiên của nước nhà được vinh dự nhận danh hiệu Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân; có người trở thành những nhà khoa học đầu ngành đặt nền móng hoặc góp phần phát triển những kỹ thuật phẫu thuật hiện đại Giáo sư, tiến sĩ, TTND Nguyễn Việt Tiến chuyên về vi phẫu, như PGS.TS.TTND Phạm Hoà Bình chuyên về phẫu thuật thần kinh.

Nếu chỉ nhìn vào những con số thì đó đã là một điều đặc biệt. Nhưng nếu lần theo cuộc đời của họ, ta còn nhận ra phía sau những quân hàm tướng và học vị cao ấy là một mạch truyền thống sâu xa hơn của Hành Thiện: truyền thống học hành để làm người, học để phụng sự và dùng tri thức của mình để làm việc có ích cho đồng bào, đất nước.

Từ người thầy thuốc đến vị tướng

Trong ký ức của nhiều thế hệ người Hành Thiện, nghề thầy thuốc luôn có một vị trí đặc biệt. Bởi đó là nghề gắn với sự sống của con người. Một người thầy thuốc giỏi không chỉ cần kiến thức mà còn phải có lòng nhân ái, sự bình tĩnh, bản lĩnh và trách nhiệm rất lớn trước sinh mạng của người khác.

Những phẩm chất ấy, khi đi vào quân đội, lại càng được thử thách khắc nghiệt hơn. Người thầy thuốc quân y không chỉ đứng trong một bệnh viện đầy đủ trang thiết bị. Họ có thể phải làm việc giữa rừng núi, trong hầm hào, giữa tiếng bom đạn; có khi điều kiện cấp cứu thiếu thốn đến mức gần như không có gì trong tay. Người bệnh trước mặt họ có thể là một thương binh vừa được đưa từ trận địa về, mất máu, bị thương sọ não, gãy xương, hoặc mang những vết thương mà chỉ một quyết định chậm vài phút cũng có thể phải trả giá bằng mạng sống.

Bởi vậy, khi một người Hành Thiện trở thành tướng quân y, phía sau quân hàm ấy là cả một hành trình rất dài của học tập, nghiên cứu khoa học, chiến đấu và cống hiến.

Một trong những câu chuyện tiêu biểu nhất là cuộc đời của cố Giáo sư, bác sĩ, Thiếu tướng Phạm Gia Triệu. Ông sinh ra ở Hành Thiện, trong một ngôi làng vốn nổi tiếng về truyền thống học hành. Trước Cách mạng Tháng Tám, ông đã được đào tạo y khoa trong một môi trường y học tiên tiến của Hà Nội.

Năm 1943, ông trở thành sinh viên nội trú tại các bệnh viện lớn của Hà Nội, trong đó có Bệnh viện Yersin, tức Bệnh viện Phủ Doãn, nay là Bệnh viện Việt Đức, và Bệnh viện De Lanessan, tức Bệnh viện Đồn Thủy, tiền thân của Bệnh viện Trung ương Quân đội 108. Đó là thời kỳ mà những sinh viên, bác sĩ Việt Nam đã từng bước khẳng định năng lực chuyên môn của mình trong một môi trường y khoa do người Pháp quản lý.

Cách mạng Tháng Tám thành công. Chàng bác sĩ trẻ Phạm Gia Triệu đứng trước nhiều lựa chọn của cuộc đời. Tháng 11/1945, ông tình nguyện nhập ngũ. Từ một bác sĩ được đào tạo bài bản, ông trở thành người thầy thuốc khoác áo lính, trực tiếp đi vào những năm tháng gian khổ nhất của cuộc kháng chiến.

Ông từng làm Trưởng ban Quân y Đông Triều, sau đó đảm nhiệm nhiều vị trí quan trọng trong hệ thống quân y. Năm 1950, ông tham gia Chiến dịch Biên giới với cương vị đội trưởng đội điều trị. Ông được Bác Hồ gửi thư khen và tặng thưởng Huân chương.

Đến Chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954, ông được tăng cường cho Đội Điều trị 1, đội điều trị tiền duyên của mặt trận. Cùng với các đồng nghiệp, trong đó có bác sĩ, Bộ trưởng Bộ Thương binh Vũ Đình Tụng, ông tham gia chỉ đạo kỹ thuật cấp cứu, điều trị thương binh.

Nhưng có lẽ điều đáng nhớ nhất trong cuộc đời Phạm Gia Triệu không chỉ là những chức vụ ông từng giữ, mà là sự lựa chọn của ông trong những thời điểm khó khăn.

Phía bên kia, kẻ địch từng tìm cách chiêu hồi người bác sĩ trẻ, hứa hẹn một cuộc sống giàu sang, danh vọng và cả cơ hội tiếp tục học tập. Nhưng ông đã từ chối.

Sau này, khi các con hỏi vì sao không sang Pháp sống cho sung sướng, câu trả lời của ông giản dị đến mức trở thành một bài học về nhân cách: Ông theo cách mạng vì không chịu được cảnh người dân mình bị người khác làm nhục. Một câu nói không cầu kỳ nhưng đủ để giải thích vì sao một bác sĩ có thể từ bỏ con đường thuận lợi để đi vào chiến trường.

Sau hòa bình, Phạm Gia Triệu sang Liên Xô nghiên cứu, bảo vệ luận án tiến sĩ rồi trở về nước năm 1960. Ông được giao làm Viện phó Quân y viện 108, phụ trách ngoại khoa, đồng thời tham gia giảng dạy tại Trường Sĩ quan Quân y, nay là Học viện Quân y.

Ông trở thành một trong những chuyên gia đầu ngành của ngoại khoa quân y Việt Nam, tham gia nghiên cứu nhiều vấn đề liên quan đến dị dạng mạch máu não, vết thương sọ não, áp xe não do vết thương hỏa khí…

Những kinh nghiệm từ chiến trường được chuyển hóa thành tri thức khoa học, rồi lại trở về phục vụ người bệnh và đào tạo những thế hệ thầy thuốc sau này. Năm 2000, ông được trao Giải thưởng Nhà nước về khoa học và công nghệ.

Đặc biệt, từ tháng 1/1967, Phạm Gia Triệu trở thành bác sĩ đầu tiên trong Quân đội được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Đó là một dấu mốc rất đáng tự hào của ngành quân y Việt Nam.

Người cha và người con

Nhưng câu chuyện về cố GS.TS Phạm Gia Triệu còn trở nên đặc biệt bởi có một thế hệ khác đã tiếp nối ông. Con trai ông là Thiếu tướng Phó Giáo sư, Tiến sĩ, Thầy thuốc Nhân dân Phạm Hòa Bình. Ông cũng trở thành một chuyên gia nổi tiếng của ngành phẫu thuật thần kinh và từng là Phó giám đốc Bệnh viện Trung ương Quân đội 108.

Hai cha con cùng là những tướng lĩnh quân đội, cùng công tác tại Bệnh viện 108 và cùng gắn bó với một chuyên ngành đòi hỏi trình độ chuyên môn rất cao.

Đó thực sự là một câu chuyện “hổ phụ sinh hổ tử”. Thế nhưng, nếu chỉ dùng câu thành ngữ ấy thì có lẽ vẫn chưa nói hết được điều đáng quý giữa cặp cha con có" bàn tay vàng" ấy .

Bởi PGS.TS Phạm Hòa Bình không phải chỉ “đi theo nghiệp" của cha. Ông phải tự mình trải qua kinh nghiệm thực tiễn , học tập, nghiên cứu và khẳng định năng lực chuyên môn.

Năm 1978, sau khi tốt nghiệp Đại học Quân y, ông được điều về Viện Quân y 108 và công tác tại khoa Phẫu thuật Thần kinh. Trong những năm chiến tranh biên giới Tây Nam, thương binh bị vết thương sọ não, cột sống được chuyển từ chiến trường về Hà Nội. Trong điều kiện ấy, người cha đã trực tiếp truyền nghề cho người con.

Mỗi buổi sáng, ông dành thời gian hướng dẫn con đọc tài liệu chuyên môn bằng tiếng Nga hoặc tiếng Anh. Đọc, dịch rồi tự phân tích,rồi áp dụng ngay vào những ca bệnh cụ thể.

Khi có ca mổ, người cha đứng bên cạnh người con, chỉ dẫn từng bước, nhưng cũng để người con tự suy nghĩ, tự tìm phương án.

Điều đáng quý là ông không chỉ truyền kiến thức. Ông truyền cả phương pháp tư duy của người bác sĩ phẫu thuật: phải khách quan, khoa học, dũng cảm nhìn nhận thất bại và coi mỗi ca bệnh là một bài học.

Từ người cha đến người con, một nghề được truyền lại không phải bằng sự sắp đặt chức tước mà bằng tri thức, bằng lao động và bằng những năm tháng thực sự đứng bên người bệnh. Đó mới là ý nghĩa đẹp nhất của hai chữ “truyền thống”.

Một người Hành Thiện có “bàn tay vàng” vi phẫu

Nếu GS Phạm Gia Triệu và PGS Phạm Hòa Bình cho thấy sự tiếp nối của một gia đình thầy thuốc, thì Thiếu tướng, Giáo sư, Tiến sĩ, Thầy thuốc Nhân dân Nguyễn Việt Tiến lại là một câu chuyện khác về con đường từ Hành Thiện ra chiến trường, rồi từ chiến trường bước vào đỉnh cao của chuyên môn y học.

BS Nguyễn Việt Tiến sinh năm 1954 tại Hành Thiện, trong một gia đình nghèo làm ruộng và dệt cửi, có 9 anh em. Ông là con trưởng.

Tuổi trẻ của ông không bắt đầu bằng một phòng thí nghiệm hay bệnh viện hiện đại. Nó bắt đầu từ những năm tháng đất nước chiến tranh.

Năm 1971, khi đang học lớp 10, ông nhập ngũ. Sau đó được tuyển vào Đại học Quân y. Tốt nghiệp, ông không đi ngay vào một bệnh viện yên bình. Từ năm 1978, ông được đưa vào Quân khu 9, rồi làm Đại đội trưởng Quân y Trung đoàn 9, Sư đoàn 339. Đó là những năm tháng chiến tranh biên giới Tây Nam và làm nhiệm vụ quốc tế tại Campuchia.

Có những đơn vị phải chiến đấu trong rừng, xa khu dân cư, điều kiện sinh hoạt và cứu chữa thương binh hết sức khó khăn. Đại đội Quân y Trung đoàn 9 khi mới thành lập thậm chí chưa có bác sĩ. Nguyễn Việt Tiến là bác sĩ duy nhất trong một thời gian dài, đồng thời làm Đại đội trưởng và Bí thư chi bộ.

Trong những năm tháng ấy, ông cùng đồng đội trực tiếp cứu chữa thương binh, bệnh binh. Năm 1983, Đại đội Quân y Trung đoàn 9 được phong tặng danh hiệu Đơn vị Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Người bác sĩ trẻ Nguyễn Việt Tiến được tặng Huân chương Chiến công.

Chiến trường đã rèn cho ông một thứ mà sách vở không thể mang lại: bản lĩnh trước những tình huống sinh tử. Nhưng chiến tranh kết thúc không có nghĩa là hành trình của ông dừng lại. Năm 1986, ông về công tác tại Bệnh viện Trung ương Quân đội 108. Từ đây, cuộc đời ông chuyển sang một mặt trận khác: mặt trận khoa học và kỹ thuật y học.

Năm 1988, ông được chọn vào lớp kỹ thuật vi phẫu do Giáo sư, Tiến sĩ khoa học Nguyễn Huy Phan giảng dạy. Đây là một lĩnh vực cực kỳ tinh vi. Người phẫu thuật phải làm việc với những mạch máu, dây thần kinh nhỏ bé, đòi hỏi độ chính xác rất cao.

Nguyễn Việt Tiến đã đi sâu vào lĩnh vực này và từng bước trở thành một trong những chuyên gia hàng đầu của Việt Nam về vi phẫu trong chấn thương chỉnh hình.

Ông thực hiện nhiều kỹ thuật khó: nối lại chi thể bị đứt rời, chuyển ngón chân để tái tạo ngón tay cái, chuyển vạt tự do để cứu những chi thể đứng trước nguy cơ phải cắt bỏ… Có những trường hợp tưởng như không còn khả năng cứu chữa nhưng bằng kỹ thuật vi phẫu, người bệnh có thể giữ lại được một phần cơ thể và trở về với cuộc sống bình thường.

Năm 2011, bác sĩ Nguyễn Việt Tiến được công nhận chức danh Giáo sư. Trước đó, ông đã là Phó Giáo sư, Tiến sĩ; sau đó được phong tặng danh hiệu Thầy thuốc Nhân dân. Năm 2009, ông được thăng quân hàm Thiếu tướng và giữ cương vị Phó giám đốc Bệnh viện Trung ương Quân đội 108.

Một người con của Hành Thiện đã đi từ một gia đình nghèo, qua chiến trường Campuchia, rồi trở thành một trong những chuyên gia có “bàn tay vàng” của ngành ngoại khoa Việt Nam. Đó là một hành trình rất đẹp.

Bác sĩ quân y – người chiến sĩ đặc biệt bảo vệ sức khoẻ lãnh tụ Hồ Chí Minh

Có lẽ cũng không phải ngẫu nhiên mà những người thầy thuốc quân y thế hệ đầu tiên lại được Bác Hồ đặc biệt quan tâm.

Trong hồi ức của cố Giáo sư, bác sĩ, Thiếu tướng Nguyễn Sỹ Quốc có một câu chuyện rất cảm động. 

Năm 1946, khi nền quân y cách mạng còn trong những ngày đầu tiên, theo chỉ thị của Bác Hồ, Bộ Quốc phòng phối hợp với Bộ Y tế tổ chức một phân đội sinh viên quân y trong Trường Đại học Y Dược để làm nòng cốt xây dựng ngành quân y sau này. Trong buổi lễ khai mạc, Bác Hồ đến nói chuyện với những người thầy thuốc trẻ.

Bác căn dặn họ phải đoàn kết, tích cực, dũng cảm, nhân ái và hy sinh; đồng thời nhấn mạnh rằng họ phải luôn nhớ mình vừa là người thầy thuốc, vừa là người chiến sĩ cách mạng.

Có lẽ đó cũng chính là đặc điểm làm nên vẻ đẹp của những vị tướng quân y Hành Thiện.

Họ đứng giữa hai bổn phận: cứu người và bảo vệ Tổ quốc. Khi ở bệnh viện, họ là thầy thuốc. Khi bước ra chiến trường, họ là người lính. Khi nghiên cứu khoa học, họ là nhà khoa học. Và khi trở thành vị tướng lĩnh, quân hàm ấy không xóa đi chiếc áo blouse trắng trong con người họ.

"Một phần ba" – và một câu chuyện lớn hơn con số

4 vị tướng quân y trong số 12 vị tướng của làng Hành Thiện là một con số đáng để người đời sau phải suy ngẫm. Tất nhiên, không thể chỉ từ một tỷ lệ mà đưa ra những kết luận quá lớn. Nhưng nếu đặt con số ấy bên cạnh truyền thống khoa bảng lâu đời của Hành Thiện, bên cạnh số lượng đông đảo các giáo sư, phó giáo sư, tiến sĩ của làng, và đặc biệt là hàng chục người con Hành Thiện thành danh trong ngành y, ta có thể nhận ra một nét rất riêng.

Hành Thiện không chỉ sản sinh những người làm chính trị, quân sự, khoa học hay văn hóa. Hành Thiện còn có một truyền thống rất đẹp của những người học nghề để cứu người.

Và trong trường hợp những người thầy thuốc mặc áo lính, truyền thống ấy càng trở nên đặc biệt. Họ không bước vào quân đội để tìm một chức vụ. Họ đi vào chiến trường khi đất nước cần. Họ học tập để tìm cách cứu người. Họ nghiên cứu để có thể chữa thêm một căn bệnh. Họ đào tạo thế hệ sau để tri thức không dừng lại ở một đời người.

Từ GS, TS Phạm Gia Triệu đến PGS, TS Phạm Hòa Bình; từ những người quân y thế hệ đầu tiên như GS, BS Nguyễn Sỹ Quốc đến GS, TS Nguyễn Việt Tiến và những thế hệ thầy thuốc Hành Thiện sau này, có thể nhìn thấy một dòng chảy liên tục: tri thức được tiếp nhận, được tôi luyện trong thực tiễn, rồi được trao lại cho cộng đồng.

Đó chính là điều làm nên giá trị lâu bền của truyền thống. Và có lẽ, vì thế mà khi nhắc đến Hành Thiện, người ta không chỉ nhớ một ngôi làng có nhiều người học giỏi, nhiều giáo sư, nhiều tướng lĩnh. Người ta còn có quyền tự hào về một điều rất đẹp:

Trong số những người con Hành Thiện mang quân hàm tướng lĩnh, có tới khoảng một phần ba là những người thầy thuốc.

Họ từng cầm dao mổ giữa chiến trường, từng cúi xuống bên những thương binh trong những giờ phút sinh tử, từng nghiên cứu những kỹ thuật y học mới trong phòng thí nghiệm và bệnh viện, rồi lại đứng trên bục giảng truyền nghề cho lớp người sau.

Quân hàm của họ là dấu ấn của sự nghiệp quân đội. Học hàm của họ là kết quả của trí tuệ. Danh hiệu thầy thuốc là sự ghi nhận của xã hội.

Nhưng điều đáng quý nhất có lẽ vẫn là hình ảnh một con người dùng tri thức của mình để cứu người và dùng cuộc đời mình để phụng sự đất nước. Đó cũng là một cách rất đẹp để Hành Thiện nối dài truyền thống của mình từ quá khứ đến hiện tại và mai sau.

×