Hành trình "con tôm ôm cây lúa VD20 hữu cơ" và nỗi lo "bão giá" phân bón của doanh nghiệp

Hiện, trong khi nông dân vùng ngọt hóa Gò Công (địa phận tỉnh Tiền Giang cũ, nay là Đồng Tháp) đang tất bật gọi máy gặt, đẩy nhanh tiến độ thu hoạch lúa để né hạn mặn, thì ông Châu Minh Hải (Giám đốc Công ty TNHH Thương mại HK, Đồng Tháp) vẫn thản nhiên với vùng lúa đặc sản VD20.

"Mặn thì bên tôi có lo gì mặn, tôi làm giống lúa dưới 3‰ mặn lâu rồi", ông Hải chia sẻ.

Nhiều năm nay, ông Hải liên kết nông dân trong vùng trồng lúa né hạn mặn bằng giống lúa đặc sản VD20 trồng theo hướng hữu cơ theo mô hình “con tôm ôm cây lúa”. Với cách làm này, nông dân vùng Gò Công (Tiền Giang) trúng lớn, gạo đạt chuẩn xuất sang châu Âu. Nhưng đằng sau bức tranh tươi sáng ấy, doanh nghiệp đầu kéo lại đang lao đao vì bão giá vật tư, nghẽn dòng vốn ngân hàng và nỗi niềm "gánh nợ" gối đầu cho bà con.

Đặc sản hạt gạo VD20 sang châu Âu

Vùng đất Gò Công Tây và Gò Công Đông từ lâu vốn là "rốn mặn" của tỉnh Tiền Giang cũ (nay là Đồng Tháp). Để thích ứng với biến đổi khí hậu và bù đắp cho những vụ mùa phải cắt giảm, chính quyền địa phương cùng nông dân đã chủ động chuyển sang canh tác giống lúa đặc sản VD20 theo hướng hữu cơ.

Tại xã Phú Tân (Gò Công Đông), mô hình “con tôm ôm cây lúa” bỗng trở thành điểm sáng sinh thái. Bà Nguyễn Thị Nhành (ấp Phú Hữu) canh tác 1,5 ha lúa VD20 hữu cơ ngay trong lòng ao tôm vui mừng bộc bạch:

“Hồi trước trồng lúa thường trong ao tôm, xịt thuốc bảo vệ thực vật dữ lắm, sợ ảnh hưởng tới con tôm hoài. Từ ngày được Công ty HK hỗ trợ giống và quy trình hữu cơ, tôi không xài miếng thuốc hóa học nào. Chi phí phân, thuốc, công lao động giảm đáng kể mà lúa đạt chất lượng cao. Chỉ làm 1 vụ lúa/năm trong ao tôm, gia đình tôi đã có thêm khoản thu nhập 'bỏ túi' 40 - 50 triệu đồng!”

Không riêng bà Nhành, ông Cao Hồng Tiết (xã Đồng Thạnh, Gò Công Tây) với 2 ha lúa VD20 cũng phấn khởi cho biết, trồng lúa hữu cơ không chỉ giúp phục hồi hệ sinh thái đồng ruộng, bảo vệ sức khỏe mà còn được Công ty TNHH HK bao tiêu trọn gói với giá cao hơn thị trường 100 – 200 đồng/kg, chẳng còn lo rớt giá.

Theo ông Mai Đức Tấn, nguyên Giám đốc Trung tâm Dịch vụ nông nghiệp huyện Gò Công Tây (địa phận Tiền Giang cũ), năng suất lúa VD20 hướng hữu cơ đạt tới 7,2 tấn/ha, giá bán 8.000 - 9.000 đồng/kg. Sản phẩm lúa VD20 xứ Gò không chỉ đủ sức cạnh tranh trong nước mà đã vươn tới thị trường khắt khe như châu Âu. Địa phương định hướng mở rộng diện tích vùng trồng lúa VD20 đặc sản lên tới 2.500 ha.

Tiếng thở dài của người gánh "cuộc chơi" và rào cản dòng vốn

Thế nhưng, trái ngược với niềm vui trúng mùa được giá của bà con nông dân, đằng sau "sân chơi" lúa hữu cơ lại là nỗi niềm trăn trở khôn nguôi của doanh nghiệp liên kết bao tiêu. Ông Châu Minh Hải không giấu được sự mệt mỏi khi nói về bài toán tài chính và áp lực nợ nần.

“Đóng tiền lãi ngân hàng không nổi luôn! Giờ đất đai bán không được, mấy năm nay phân bón thì đắt đỏ mà đầu tư cho dân gối đầu thì không kham nổi”, ông Hải bộc bạch chân thật.

Theo ông Hải, để vận hành mô hình lúa hữu cơ bền vững, doanh nghiệp phải đứng ra hỗ trợ giống, quy trình và ứng trước phân bón cho nông dân nợ đến cuối vụ mới thu hồi. Quy trình được làm rất bài bản, chặt chẽ, có sự xác nhận của các bên gồm nông dân, Hợp tác xã, Tổ hợp tác, Hội Nông dân và Ủy ban nhân dân xã.

Thế nhưng, "bão giá" vật tư đầu vào khiến doanh nghiệp tiến lui đều khó. “Lúc hội thảo chốt giá phân một đằng, tới chừng giao phân cho dân thì giá nó vọt lên. Nhưng đã nói với dân rồi thì làm sao nói hai lời được, mình phải gánh hết!”, ông Hải trầm ngâm.

Nỗi lo chồng chất nỗi lo khi các phân bón phức hợp NPK, DAP, Kali phụ thuộc nguồn nhập khẩu tăng giá ào ào, trong khi phân đạm nội địa dù giảm đôi chút nhưng thị trường vẫn trồi sụt bất an. Muốn mở rộng diện tích liên kết lên hàng ngàn hecta, doanh nghiệp cần nguồn vốn rất lớn, nhưng "cánh cửa" tín dụng ngân hàng lại siết chặt.

“Bây giờ doanh nghiệp vay ngân hàng đâu có dễ. Tài sản thế chấp của mình có hạn. Tôi chỉ ước sao cơ quan chức năng và ngân hàng có cơ chế cho vay tín chấp – dựa trên chính hồ sơ liên kết, văn bản xác nhận nợ thực tế giữa doanh nghiệp với nông dân và hợp tác xã. Chỉ cần cho vay tín chấp 50% trên tổng số vốn doanh nghiệp đầu tư cho dân mua phân bón thôi, là chúng tôi đã thở được rồi!”, ông Hải kiến nghị.

Mô hình trồng lúa VD20 hướng hữu cơ né hạn mặn ở Gò Công là hướng đi vô cùng đúng đắn, mở ra triển vọng phát triển bền vững cho hạt gạo Việt. Thế nhưng, để chuỗi liên kết không bị "gãy đổ" giữa chừng, rất cần những chính sách tháo gỡ dòng vốn thực chất và linh hoạt từ phía ngân hàng cũng như chính quyền địa phương, tiếp sức cho các doanh nghiệp đầu kéo như Công ty HK vững vàng đồng hành cùng người nông dân.

×