Hành trình tác nghiệp hai tác phẩm giải A giải Báo chí Quốc gia lần thứ XX: Dấu ấn báo chí giải pháp

Khát vọng bảo vệ “lá phổi xanh”

Giữa trung tuần tháng 11/2024, phóng viên Báo NTNN/Dân Việt nhận được thông tin phản ánh của người dân địa phương về một đường dây phá rừng tự nhiên quy mô lớn ở tỉnh Lạng Sơn, rừng tự nhiên bị tàn phá nghiêm trọng.

Nhóm Phóng viên Báo NTNN/Dân Việt đã dành nhiều tháng đến các vùng sâu vùng xa tại tỉnh Lạng Sơn, Bắc Kạn (cũ), Thái Nguyên tìm hiểu và ghi lại tư liệu xác thực về việc khai thác vận chuyển, chế biến, hợp thức hóa nguồn gốc, buôn bán, gỗ rừng tự nhiên trái phép.

Giữa khu rừng của xã Gia Bình, tỉnh Lạng Sơn, tiếng cưa máy gầm rú gieo rắc nỗi kinh hoàng cho những cánh rừng tự nhiên.

Suốt thời gian dài, đường dây phá rừng quy mô lớn đã ngang nhiên hoạt động, băm nát các mảng xanh. Những người nông dân sống dựa vào rừng, chứng kiến nguồn sống bị bức tử, chỉ biết ôm niềm uất nghẹn gửi gắm niềm tin vào công lý thông qua những lá đơn phản ánh, kiến nghị.

Quá trình thu thập thông tin, để qua mắt các ông chủ xưởng gỗ và những tay lâm tặc, nhóm phóng viên phải nhập vai thành những thương lái đi thu mua gỗ, mua cát vàng, thậm chí cải trang thành thợ đi đào dúi, bẫy chim...

“Với chúng tôi cái khó nhất không nằm ở việc dành thời gian hơn một năm hay vài tháng mà nằm ở sự đeo bám đề tài, đặc biệt là việc cải trang, đóng nhiều vai khác nhau như doanh nghiệp thu mua gỗ, thợ đào dúi... Tất cả các vai diễn này chúng tôi phải tìm hiểu, nắm được các thông tin cơ bản trước để khi vào vai tránh bị lộ, ảnh hưởng tới loạt bài đang theo đuổi, thậm chí là tránh gây nguy hiểm tới tính mạng của nhóm thực hiện đề tài”, phóng viên Sỹ Công, người tham gia loạt bài chia sẻ.

Trong nhiều tháng thu thập thông tin, chúng tôi càng ngỡ ngàng khi biết được rằng, gỗ tự nhiên sau khi bị đốn hạ trái phép nơi rừng sâu sẽ trải qua một quy trình "khai tử" rồi "rửa nguồn" cực kỳ tinh vi. Chúng được cưa cắt thành từng khúc, bốc xếp lên xe tải rồi tập kết về các xưởng bóc gỗ quy mô lớn trên địa bàn các xã Hồng Phong, Bình Gia, Thiện Hòa... thuộc tỉnh Lạng Sơn. Tại đây, thân gỗ đại ngàn bị xẻ thịt, bóc thành ván, phơi khô và chờ đem đi tiêu thụ.

Không dừng lại việc ghi nhận các cánh rừng tự nhiên bị chặt hạ ở Lạng Sơn, nhóm phóng viên tiếp tục bám đuổi các cung đường huyết mạch, từ quốc lộ đến cao tốc, để ghi nhận hành trình vận chuyển ván gỗ lậu về các nhà máy chế biến tại Phú Thọ, Hà Nội, Bắc Ninh, Thái Nguyên.

Tại đây, những bộ hồ sơ giả mạo được lập ra nhằm hợp thức hóa nguồn gốc, biến gỗ lậu thành sản phẩm hợp pháp tuồn ra thị trường trong và ngoài nước. Một quy trình khép kín, một "luật ngầm" đáng sợ đã phơi bày những lỗ hổng quản lý nghiêm trọng trong hoạt động bảo vệ rừng cần phải bịt lại ngay lập tức.

Khi đã thu thập đầy đủ chứng cứ độc lập, Báo Nông thôn Ngày nay/Dân Việt đã chủ động cung cấp tài liệu và phối hợp chặt chẽ với Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm để đưa những kẻ chặt phá rừng ra “ánh sáng”.

Sau nhiều ngày đêm mật phục, các cuộc kiểm tra đột xuất đã đồng loạt diễn ra tại các điểm nóng phá rừng và xưởng bóc lậu, thu giữ vô số tang vật liên quan.

Ngay sau khi loạt bài đăng tải, UBND tỉnh Lạng Sơn đã lập tức ra văn bản chỉ đạo hỏa tốc. Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cũng ban hành văn bản đề nghị Chi cục Kiểm lâm và Sở NN&MT tỉnh Lạng Sơn khẩn trương phối hợp làm rõ.

Ngày 21/10/2025, Hạt Kiểm lâm Khu vực Văn Lãng, tỉnh Lạng Sơn đã khởi tố vụ án “Vi phạm quy định về khai thác, bảo vệ rừng và lâm sản” xảy ra tại thôn Khuổi Toọc, xã Hội Hoan, tỉnh Lạng Sơn theo Điều 232 Bộ luật hình sự và chuyển hồ sơ đến Cơ quan Công an điều tra theo quy định. Đây là một trong những địa điểm xảy ra tình trạng phá rừng, san gạt đất lâm nghiệp trái phép đã được Báo NTNN/Điện tử Dân Việt phản ánh.

Kết quả, lực lượng chức năng tỉnh Lạng Sơn đã khởi tố vụ án hình sự, đồng thời kiểm điểm trách nhiệm 4 tập thế, hơn 30 cá nhân thuộc 6 xã của tỉnh Lạng Sơn liên quan.

Đáng chú ý, loạt bài sau khi đăng tải trên Báo NTNN đã được các chuyên gia hàng đầu trong lĩnh vực Lâm nghiệp, Đại biểu Quốc hội quan tâm, lên tiếng làm nóng nghị trường Quốc hội về vấn đề bảo vệ, bảo tồn rừng tự nhiên.

Những kiến nghị của các nhà hoạch định chính sách nhằm bịt lại những lỗ hổng để công tác bảo vệ phát triển rừng được tốt hơn, đồng thời người dân sống được nhờ rừng. Loạt bài đã đạt nhận Giải A Giải Báo Quốc gia lần thứ XX năm 2025 ở hạng mục Phóng sự, Phóng sự điều tra Báo in.

“Bí ẩn” sau những bó rau được dán mác an toàn

Những bó rau được giới thiệu là rau an toàn có mặt trong siêu thị và xuất hiện trong những bữa ăn học đường lại chứa đựng những “bí ẩn” về vệ sinh an toàn thực phẩm.

Từ những dấu hiệu bất thường tưởng chừng rất nhỏ, các phóng viên báo Nông thôn Ngày nay/Dân Việt đã bắt đầu hành trình lần theo từng mắt xích của chuỗi cung ứng. Càng đi sâu điều tra, những khuất tất phía sau những bó rau mang danh “an toàn” càng hiện rõ.

Những gì chúng tôi phát hiện không chỉ là hành vi gian dối của một doanh nghiệp, đó còn là nguy cơ đối với sức khỏe cộng đồng và làm lung lay niềm tin vào hệ thống kiểm soát an toàn thực phẩm.

Nhóm phóng viên đã theo đuổi đề tài để trả lời cho những câu hỏi: Vì sao sai phạm ấy có thể xảy ra? Vì sao những bó rau không rõ nguồn gốc có thể vượt qua nhiều tầng kiểm soát để xuất hiện trong bữa ăn của học sinh? Những khoảng trống nào trong cơ chế quản lý đã tạo điều kiện cho sự gian dối tồn tại?

Từ những bó rau không rõ nguồn gốc, không đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm, câu chuyện được mở rộng thành vấn đề về trách nhiệm cơ quan quản lý về tính minh bạch trong chuỗi cung ứng thực phẩm, về cơ chế kiểm tra, giám sát và truy xuất nguồn gốc. Từ vi phạm của một doanh nghiệp, tác phẩm báo chí của Báo Nông thôn Ngày nay/Điện tử Dân Việt nêu vấn đề cần làm rõ, chấn chỉnh của cả chuỗi cơ sở cung cấp bữa ăn học đường ở Hà Nội.

Để thực hiện loạt bài “Thủ đoạn “phù phép” rau trôi nổi vào bữa ăn học đường” các tác giả không ngần ngại đi vào những “vùng tối nhất” với mục tiêu thúc đẩy hành động và góp phần tìm kiếm giải pháp cho vấn đề vệ sinh an toàn thực phẩm đang rất nhức nhối.

Sau khi loạt bài được đăng tải, cơ quan chức năng của Hà Nội đã vào cuộc kiểm tra, xác minh và xử lý vi phạm. Đơn vị cung cấp rau “trôi nổi” cũng bị xử phạt. Các trường học đã rà lại quy trình nhập hàng, làm rõ nguồn gốc của các đối tác cung cấp, nhằm hướng đến bữa ăn an toàn, đảm bảo cho các em học sinh.

Loạt phóng sự điều tra “Thủ đoạn “phù phép” rau trôi nổi vào bữa ăn học đường” đã vinh dự nhận Giải A Giải Báo chí Quốc gia lần thứ XX năm 2025 ở hạng mục Phóng sự, Phóng sự điều tra Báo Điện tử.

Nhìn từ hai loạt phóng sự điều tra kể trên, có thể thấy rõ tinh thần báo chí giải pháp, báo chí kiến tạo trong cách làm báo của Báo Nông thôn Ngày nay/Điện tử Dân Việt.

Những người làm báo luôn kiên trì theo đuổi vấn đề đến cùng, tiếp cận từ hiện tượng để đi tới bản chất; hành trình từ phát hiện sai phạm đến thúc đẩy giải pháp.

Và trên hết, đó là khát vọng để mỗi tác phẩm báo chí không chỉ mang đến thông tin cho bạn đọc mà còn góp phần làm cho xã hội trở nên minh bạch hơn, an toàn hơn và tốt đẹp hơn. Đó cũng chính là tinh thần của báo chí giải pháp, báo chí kiến tạo mà báo Nông thôn Ngày nay đang theo đuổi trên hành trình phụng sự bạn đọc và lợi ích cộng đồng.

Tại Lễ trao giải Báo chí Quốc gia lần thứ XX năm 2025 sẽ tổ chức tại Hải Phòng vào tối nay (21/6/2026). Báo Nông thôn Ngày nay/Điện tử Dân Việt sẽ vinh dự nhận hai Giải A, một giải B; một loạt bài lọt vào Chung khảo. Đây là năm thứ ba liên tiếp, Báo Nông thôn Ngày nay/Điện tử Dân Việt đạt hai Giải A Giải Báo chí Quốc gia trong cùng một mùa giải.

×