Hồ nước ngọt sâu nhất thế giới, chứa 1/5 nước ngọt của Trái Đất và kho báu 1.600 tấn vàng dưới đáy hồ

Hồ nước ngọt sâu nhất thế giới, chứa 1/5 lượng nước ngọt của Trái Đất

Hồ Baikal nằm ở phía nam vùng Đông Siberia, trải dài trên địa phận Cộng hòa Buryatia và tỉnh Irkutsk của Nga. Đây được xem là hồ nước ngọt cổ xưa nhất còn tồn tại trên Trái Đất, với niên đại khoảng 20-25 triệu năm. Baikal cũng là hồ nước ngọt sâu nhất thế giới, có nơi đạt tới khoảng 1.642 m, gần gấp đôi chiều cao của toà nhà cao nhất thế giới tại Dubai (cao 828 m, Burj Khalifa ở Dubai hiện là tòa nhà cao nhất thế giới).

Theo Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên Hợp Quốc (UNESCO), hồ này chứa khoảng 1/5 ​​lượng nước ngọt không đóng băng của Trái đất, tương đương khoảng 23.000 km³ nước. Hồ Baikal là một Di sản Thế giới được UNESCO công nhận.

Hồ có diện tích khoảng 31.500 km², dài 636 km và rộng trung bình 48 km. Hơn 330 sông suối đổ nước vào hồ, trong đó lớn nhất là các sông Selenga, Barguzin, Thượng Angara, Chikoy và Uda.

Hồ Baikal nằm trong một vùng trũng kiến tạo sâu, được bao bọc bởi nhiều dãy núi, trong đó có những đỉnh cao hơn 2.000 m so với mặt hồ. Bên dưới đáy hồ là các lớp trầm tích rất dày, có nơi ước tính lên tới khoảng 6.100 m.

Khu vực này còn có nhiều đứt gãy trong vỏ Trái Đất, tạo điều kiện hình thành các suối nước nóng giàu khoáng chất. Động đất cũng thỉnh thoảng xảy ra tại đây. Đáng chú ý, vào năm 1862, một trận động đất mạnh đã làm sụt lún khoảng 200 km² đất ở phía bắc đồng bằng Selenga, từ đó hình thành một vịnh mới trên hồ Baikal, được gọi là vịnh Proval.

Lòng hồ Baikal có địa hình không đối xứng. Bờ phía tây dốc đứng hơn, trong khi bờ phía đông thoải hơn. Đường bờ hồ uốn lượn kéo dài khoảng 2.100 km, tạo nên nhiều vịnh và vùng lõm lớn như Barguzin, Chivyrkuysky, Proval, cùng các khu vực cửa sông Ayaya và Frolikha. Từ bờ phía đông, bán đảo Svyatoy Nos nhô sâu ra mặt hồ, tạo nên một điểm nhấn địa hình đặc biệt.

Trên hồ Baikal có khoảng 45 đảo lớn nhỏ. Trong đó, đảo Olkhon là lớn nhất, rộng khoảng 700 km²; tiếp đến là đảo Bolshoy Ushkany, rộng khoảng 9,4 km². Nguồn nước đổ vào hồ chủ yếu đến từ các con sông, trong đó quan trọng nhất là sông Selenga. Ngược lại, dòng chảy duy nhất đưa nước ra khỏi hồ là sông Angara, một phụ lưu của sông Yenisey.

Khí hậu quanh hồ Baikal nhìn chung ôn hòa hơn so với nhiều vùng lân cận ở Siberia. Vào mùa đông, nhiệt độ không khí trung bình khoảng -21°C, còn tháng 8 trung bình khoảng 11°C.

Mặt hồ thường bắt đầu đóng băng vào tháng 1 và tan băng vào tháng 5 hoặc tháng 6. Vào tháng 8, nhiệt độ nước mặt hồ dao động khoảng 10-12°C, riêng các vùng nước nông ven bờ có thể lên tới khoảng 20°C. Sóng trên hồ đôi khi cao tới 4,6 m.

Nước trong đến mức nhìn xuyên được độ sâu 40m, đáy hồ chứa 1.600 tấn vàng

Một đặc điểm nổi bật khác của hồ Baikal là nước rất trong. Từ mặt hồ, người ta có thể nhìn sâu xuống tới khoảng 40 m. Nước hồ có độ mặn thấp và chứa ít khoáng chất, tạo nên môi trường sinh thái rất đặc biệt.

Được mệnh danh là "quần đảo Galapagos của Nga", đây là tên gọi ưu ái mà giới khoa học và du lịch dành cho Hồ Baikal. Dù thực chất là một hồ nước ngọt, nơi này được ví như "quần đảo Galapagos" nhờ mức độ đa dạng sinh học phong phú và hệ sinh thái độc nhất vô nhị.

Ước tính có khoảng 1.500-1.800 loài động vật sinh sống ở nhiều tầng nước khác nhau, cùng hàng trăm loài thực vật phân bố trên mặt nước hoặc ven hồ. Đáng chú ý, phần lớn các loài sinh vật tại đây là loài đặc hữu, tức chỉ có ở hồ Baikal.

Trong hồ có khoảng 50 loài cá, thuộc 7 họ khác nhau. Nhóm phổ biến nhất là cá bống, với khoảng 25 loài. Cá hồi Omul là loài bị khai thác nhiều, ngoài ra còn có cá hồi xám, cá trắng hồ và cá tầm. Đặc biệt, hồ Baikal còn có loài cá Golomyanka thuộc họ Comephoridae, một loài cá đặc hữu có khả năng sinh con non thay vì đẻ trứng.

Về động vật có vú, loài nổi bật nhất là hải cẩu Baikal, còn gọi là nerpa. Đây là loài hải cẩu nước ngọt đặc hữu của hồ. Khu vực quanh Baikal cũng là nơi sinh sống của hơn 320 loài chim, góp phần làm cho hệ sinh thái nơi đây trở thành một trong những hệ sinh thái hồ độc đáo và đa dạng nhất thế giới.

Hồ Baikal không chỉ nổi tiếng bởi độ sâu và vẻ đẹp kỳ vĩ, mà còn gắn với nhiều truyền thuyết bí ẩn. Nổi bật nhất là câu chuyện về kho báu vàng khổng lồ, được đồn đoán lên tới 1.600 tấn, đang nằm dưới đáy hồ.

Theo truyền thuyết, số vàng này từng được cất giấu trong hồ để tránh rơi vào tay các thế lực trong thời chiến. Vì thế, kho báu Baikal không chỉ tượng trưng cho sự giàu có, mà còn gắn với những biến động lịch sử.

Ngoài truyền thuyết, một số tài liệu địa chất cũng cho rằng khu vực đáy hồ Baikal có thể chứa vàng và nhiều kim loại quý. Nguyên nhân là vùng hồ này hình thành từ hoạt động kiến tạo kéo dài hàng triệu năm, tạo điều kiện tích tụ khoáng sản dưới lớp bùn và làn nước lạnh sâu.

Hiện tượng phát quang đặc biệt ở hồ Baikal

Trong một bài nghiên cứu khoa học năm 2013, các chuyên gia ở Đại học Công nghệ quốc gia Irkutsk cho biết, nước hồ Baikal đang phát sáng. Ánh sáng này rất yếu, không thể nhìn thấy bằng mắt thường, nhưng đủ để được ghi nhận bởi các ống nhân quang (MP).

Một số đặc điểm cho thấy đây là cơ chế phát quang hóa học, có thể phát sáng tự phát ở độ sâu từ 25 đến 125 mét. Tuy nhiên, nguồn gốc vật chất cụ thể và bản chất của hiện tượng phát quang này vẫn còn là một bí ẩn.

Trước đó, năm 1982, các nhà khoa học đã lần đầu phát hiện nước ở hồ Baikal phát sáng. Từ đó đến nay, các nhà khoa học đã đi sâu vào nghiên cứu hiện tượng này.

Điểm đáng chú ý là trước đó, từ mùa thu năm 1981, nhóm nghiên cứu ở Đại học Quốc gia Irkutsk đã tiến hành đo xem ánh sáng Mặt Trời có thể xuyên xuống hồ Baikal sâu đến đâu. Ban đầu họ nghĩ tín hiệu ở độ sâu lớn chỉ là nhiễu của thiết bị, nhưng sau các lần đo tiếp theo, họ nhận ra nước hồ có hiện tượng tự phát sáng ở nhiều tầng sâu, không phụ thuộc trực tiếp vào ánh sáng Mặt Trời.

Các kết quả ban đầu cho thấy hiện tượng phát sáng của nước Baikal khác với phát quang sinh học ở biển. Ở đại dương, ánh sáng thường do vi khuẩn, tảo hoặc sinh vật phát sáng tạo ra. Còn tại Baikal, nhóm nghiên cứu không tìm thấy cơ chế tương tự. Một số đặc điểm gợi ý rằng hiện tượng này có thể liên quan đến phát quang hóa học trong nước sạch, nhưng nguồn vật chất và cơ chế cụ thể vẫn chưa được giải thích hoàn toàn.

Nguồn: NASA, UNESCO, Interlaker, Britannica, Waterbaikal.ru

×