Hòa Thân vì sao bị xử tử nhưng vẫn khiến hoàng gia nhà Thanh phải e dè?

Hòa Thân: Thông thạo ngoại ngữ, được chọn làm "cầu nối ngoại giao"

Trong lịch sử nhà Thanh, Hòa Thân là cái tên gần như đồng nghĩa với tham nhũng. Thế nhưng, theo Sohu, nếu chỉ nhìn ông như một "con sâu mọt" của triều đình, có lẽ lịch sử đã bỏ qua một nhân vật cực kỳ phức tạp, vừa nguy hiểm, vừa xuất chúng.

Ít ai biết rằng, Hòa Thân không phải loại quan lại phất lên nhờ may mắn. Mới 10 tuổi, ông đã được tuyển vào Hàm An cung vốn là nơi đào tạo tinh hoa dành cho con em quý tộc và quan lại cao cấp triều Thanh. Đây là môi trường mà chỉ những người có thiên tư vượt trội mới được bước chân vào.

Khác với nhiều học sinh chỉ học cho xong chương trình, Hòa Thân nổi bật bởi sự cầu thị và tham vọng hiếm thấy. Ngoài việc hoàn thành bài giảng, ông tự học thêm thư pháp, nghiên cứu sâu văn hóa Mãn – Hán, thậm chí luyện viết theo phong cách của chính hoàng đế Càn Long.

Thầy dạy ông là Ngô Tỉnh Lan từng nhận định: "Đứa trẻ này, sau này tất làm nên nghiệp lớn". Không chỉ truyền dạy tri thức, vị thầy còn mở đường để Hòa Thân tiếp cận những mối quan hệ then chốt trong triều.

Hòa Thân không chỉ giỏi chữ nghĩa. Ông còn tự học Tạng ngữ và tiếng Anh là điều cực hiếm trong tầng lớp quan lại lúc bấy giờ. Nhờ vậy, trong các sự kiện ngoại giao quan trọng dưới thời Càn Long, ông nhiều lần được giao vai trò trung gian, phiên dịch.

Khi Ban Thiền Lạt Ma thiết lập quan hệ với triều Thanh, hay khi phái đoàn phương Tây như Macartney sang Trung Quốc, Hòa Thân đều xuất hiện như một nhân vật không thể thay thế.

Sự sắc sảo trong ngôn ngữ, khả năng nắm bắt tâm lý đối phương giúp ông nhanh chóng chiếm trọn niềm tin của hoàng đế. Con đường thăng tiến vì thế mở rộng chưa từng có.

Dung mạo, địa vị và khả năng "đọc vị hoàng đế"

Theo sử sách ghi chép, Hòa Thân cao lớn, dung mạo tuấn tú, thậm chí được so sánh với mỹ nam nổi tiếng như Phan An. Nhưng thứ khiến ông thật sự khác biệt là khả năng đọc vị Càn Long.

Hòa Thân hiểu rõ khi nào nên cúi đầu, khi nào cần phô diễn tài năng. Ông thậm chí luyện thư pháp đến mức viết giống hệt nét bút của hoàng đế, khiến chính Càn Long cũng khó phân biệt đâu là chữ của mình.

Nhờ vậy, Hòa Thân lần lượt nắm giữ những chức vụ quyền lực bậc nhất như Văn Hoa Các Đại học sĩ, Tổng quản Nội vụ phủ, Cửu môn đề đốc, Thượng thư Bộ Lại, Bộ Binh… Một người nếu không có năng lực thực sự, khó có thể đứng vững ở từng ấy vị trí.

Tham quan khét tiếng, nhưng không hoàn toàn là "kẻ phá hoại"

Không thể phủ nhận rằng Hòa Thân là đại tham quan số một trong lịch sử Trung Hoa, với khối tài sản ước tính tới 800 triệu lạng bạc, gần bằng 10 năm thu ngân khố triều Thanh.

Tuy nhiên, trong một số hoàn cảnh đặc biệt, ông cũng từng đưa ra những quyết định gây tranh cãi nhưng mang tính thực dụng. Có thời điểm cứu trợ thiên tai, để tránh việc quan lại tranh cướp lương thực, Hòa Thân đề xuất trộn cát vào gạo cứu tế. Cách làm gây phản cảm, nhưng kết quả là dân đói lại được phần nhiều hơn.

Chính những hành động kiểu này khiến hậu thế đến nay vẫn còn tranh luận: Hòa Thân là gian thần thuần túy, hay là kẻ vừa có tài vừa có tham?

Sau khi Càn Long băng hà, Gia Khánh Đế lập tức ra tay. Dưới danh nghĩa làm trong sạch triều đình và cũng để củng cố quyền lực nên vị hoàng đế mới buộc Hòa Thân phải tự vẫn.

Điều đáng chú ý là dù tội danh chồng chất, Hòa Thân vẫn được ban toàn thây. Một chi tiết nhỏ, nhưng đủ cho thấy ngay cả khi phải chết, ông vẫn là nhân vật khiến hoàng gia… nể dè.

Có lẽ, chính sự tồn tại của ông là minh chứng rõ ràng nhất cho một nghịch lý lịch sử, tài năng nếu không được kiềm chế, có thể trở thành con dao hai lưỡi, vừa nâng đỡ vương triều, vừa âm thầm khoét rỗng nó từ bên trong.

×