Hoàn thiện Luật Đô thị đặc biệt: Bước đi then chốt để hiện thực hóa Nghị quyết 09 của Bộ Chính trị

Nghị quyết 09 của Bộ Chính trị đã mở ra không gian phát triển mới cho TP.HCM với yêu cầu xây dựng thành phố trở thành trung tâm kinh tế, tài chính, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo hàng đầu khu vực.

Nghị quyết cũng yêu cầu TP.HCM xây dựng và ban hành Luật Đô thị đặc biệt nhằm tạo thể chế đặc biệt vượt trội, khung pháp lý đồng bộ, phù hợp, trở thành "đột phá của đột phá", tạo điều kiện thuận lợi nhất cho Thành phố khai thác tối đa hiệu quả tiềm năng, thế mạnh, huy động mọi nguồn lực tăng tốc, phát triển nhanh và bền vững.

Trong bối cảnh đó, tại hội nghị học tập, quán triệt Nghị quyết 09 của Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy TP.HCM Trần Lưu Quang cho rằng, cần sớm hoàn thiện Luật Đô thị đặc biệt để cụ thể hóa các mục tiêu của Nghị quyết 09.

Từ chỉ đạo của Bí thư Thành ủy, đến gốc nhìn của các chuyên gia đều cho rằng, việc hoàn thiện Luật Đô thị đặc biệt là bước đi cấp thiết, nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn thể chế, tạo động lực phát triển mới cho thành phố.

Từ cơ chế thí điểm đến yêu cầu xây dựng nền tảng thể chế ổn định

Mới đây, tại hội thảo Luật Đô thị đặc biệt, các chuyên gia đã có những góp ý để hoàn thiện dự thảo của Luật, mở đường cho TP.HCM bứt phá trong kỷ nguyên mới.

Trong tham luận “Luật Đô thị đặc biệt cho TP.HCM – Thể chế đặc thù trong sự phát triển chung”, PGS.TS Nguyễn Hoàng Anh (Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội) nhận định TP.HCM là trung tâm kinh tế, tài chính và đổi mới sáng tạo của vùng và đất nước. Vì vậy, Luật Đô thị đặc biệt cần tạo động lực tăng trưởng và năng lực cạnh tranh quốc tế cho thành phố thông qua cơ chế linh hoạt, thử nghiệm và phản ứng nhanh, cùng với phân quyền tài chính mạnh và việc sử dụng các công cụ thị trường.

Theo PGS.TS Nguyễn Hoàng Anh, khác với nhiều địa phương khác, TP.HCM cần một đạo luật phản ánh đúng vị thế và chức năng đặc thù của một đô thị đầu tàu. Luật không chỉ trao thêm thẩm quyền mà còn phải tạo điều kiện để thành phố chủ động khai thác các nguồn lực phát triển, nâng cao năng lực cạnh tranh trong bối cảnh hội nhập ngày càng sâu rộng.

Cùng nhìn từ thực tiễn triển khai các cơ chế đặc thù thời gian qua, TS. Trần Thị Bích Nga và TS. Hồ Trần Hùng (Trường Đại học Ngân hàng TP.HCM) cho rằng các nghị quyết thí điểm đã tạo ra nhiều kết quả tích cực nhưng vẫn tồn tại hạn chế về tính ổn định của thể chế. Dù đã được điều chỉnh, bổ sung, các cơ chế này vẫn mang tính thí điểm và ngắn hạn, chưa thể trở thành nền tảng phát triển bền vững cho TP.HCM.

Theo các tác giả, chính thực tiễn đó đặt ra yêu cầu phải chuyển từ cơ chế thí điểm sang một khuôn khổ pháp lý có hiệu lực lâu dài hơn. Luật Đô thị đặc biệt vì thế được kỳ vọng sẽ giải quyết căn bản những vướng mắc trong thực thi cơ chế đặc thù, đồng thời tạo hành lang pháp lý ổn định cho quá trình phát triển của thành phố trong nhiều thập niên tới.

Đồng quan điểm, TS. Đặng Tất Dũng (Trường Đại học Luật TP.HCM) và ThS. Nguyễn Thị Thanh Mai (Ban Pháp chế HĐND TP.HCM) cho rằng việc xây dựng Luật Đô thị đặc biệt là cần thiết nhằm khắc phục những hạn chế phát sinh trong quá trình áp dụng các nghị quyết về cơ chế thí điểm. Theo các tác giả, thành phố cần một hệ thống nguyên tắc áp dụng đặc thù rõ ràng, bảo đảm tính thống nhất và hiệu quả trong tổ chức thực hiện.

Trao quyền mạnh hơn để TP.HCM phát huy vai trò đầu tàu

Một trong những nội dung được nhiều chuyên gia nhấn mạnh là yêu cầu đổi mới tư duy xây dựng luật theo hướng trao quyền nhiều hơn cho chính quyền đô thị.

Trong tham luận về tổ chức các cơ quan chuyên môn thuộc UBND TP.HCM, các chuyên gia cho rằng thành phố không thể phát triển mạnh mẽ nếu tiếp tục vận hành trong khuôn khổ thể chế giống như các địa phương khác. Việc “mặc chung một chiếc áo” sẽ khó phát huy hết tiềm năng và lợi thế của một đô thị đặc biệt. Luật Đô thị đặc biệt cần tạo ra khuôn khổ pháp lý đủ mạnh, ổn định và có tầm nhìn dài hạn để thành phố chủ động hơn trong tổ chức bộ máy và quản trị phát triển.

TS. Nguyễn Thị Ngọc Mai (Trường Đại học Luật TP.HCM) và Nguyễn Thúy Hoa (giảng viên Học viện chính trị khu vực 1) cũng nhận định việc xây dựng Luật Đô thị đặc biệt là một chủ trương mang tính đột phá trong tư duy lập pháp. Theo các tác giả, TP.HCM được kỳ vọng trở thành nơi thử nghiệm các cơ chế, chính sách mới, là nơi hội tụ khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo, đồng thời trở thành hình mẫu về quản trị đô thị trong giai đoạn phát triển mới.

Ở góc độ quản trị, chuyên gia cũng đề xuất luật cần tập trung vào cơ chế và nguyên tắc đặc biệt thay vì quy định quá chi tiết. Điều này nhằm tạo không gian linh hoạt để thành phố có thể thích ứng nhanh với các mô hình phát triển mới và những yêu cầu phát sinh từ thực tiễn.

Một số nghiên cứu cũng cho rằng Luật Đô thị đặc biệt cần đóng vai trò là “bệ phóng thể chế” cho các mô hình phát triển mới như kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, trung tâm tài chính quốc tế, trung tâm đổi mới sáng tạo, đô thị thông minh và đô thị sáng tạo. Đồng thời, luật cần được thiết kế theo hướng “luật mở”, trao quyền và tạo khả năng điều chỉnh linh hoạt trước những thay đổi nhanh chóng của thực tiễn phát triển.

PGS.TS Nguyễn Hoàng Anh nhấn mạnh Luật Đô thị đặc biệt không nên được nhìn nhận như một đạo luật ưu đãi cho riêng TP.HCM mà phải đặt trong logic phát triển chung của quốc gia. Khi thành phố được trao năng lực pháp lý phù hợp để nâng cao sức cạnh tranh, thu hút nguồn lực, phát triển hạ tầng và đổi mới sáng tạo, những lợi ích tạo ra sẽ lan tỏa ra toàn vùng và cả nước.

Những đề xuất từ giới chuyên gia cho thấy việc sớm hoàn thiện Luật Đô thị đặc biệt không chỉ là yêu cầu về mặt thể chế mà còn là điều kiện tiên quyết tạo nền tảng pháp lý cho TP.HCM phát huy vai trò đầu tàu, trung tâm tăng trưởng và đổi mới sáng tạo của cả nước."

Tinh thần đó cũng phù hợp với mục tiêu mà Nghị quyết 09 của Bộ Chính trị đặt ra cho TP.HCM trong giai đoạn mới. Để thành phố thực sự phát huy vai trò đầu tàu, dẫn dắt tăng trưởng và mở rộng không gian phát triển quốc gia, yêu cầu đặt ra là phải sớm hoàn thiện Luật Đô thị đặc biệt, tạo nền tảng thể chế đủ mạnh để hiện thực hóa các mục tiêu chiến lược của Nghị quyết 09.

×