Hoàng đế thời “Ngũ đại thập quốc” nào nếu sống thọ, nhà Tống đã không ra đời?

Hoàng đế thời “Ngũ đại thập quốc” nào nếu sống thọ, nhà Tống đã không ra đời?

Trong lịch sử đầy máu lửa của thời Ngũ Đại Thập Quốc, hiếm có nhân vật nào hội tụ đủ cả bản lĩnh quân sự, tầm nhìn chính trị lẫn đức độ nhân tâm như Quách Uy. Chỉ trị vì vỏn vẹn bốn năm (951–954), nhưng những gì ông làm được khiến nhiều sử gia phải thừa nhận: nếu trời cho ông thêm vài năm nữa, cục diện Trung Nguyên có thể đã rẽ sang hướng khác, và rất có thể triều Nhà Tống đã không có cơ hội ra đời.

Quách Uy sinh năm 904 tại Trịnh Châu, trong một gia đình nghèo. Tuổi thơ cơ cực rèn cho ông sự chịu đựng và ý chí vươn lên. Ông nhập ngũ, bắt đầu từ những vị trí thấp kém nhất, từng bước gây dựng uy tín nhờ tính cách cương trực và khả năng xử sự công bằng. Đến năm 43 tuổi, ông mới thực sự được trọng dụng dưới triều Hậu Hán – một trong năm triều đại thay nhau kiểm soát Trung Nguyên trong thời loạn.

Bối cảnh lúc ấy vô cùng hỗn loạn. Sau khi nhà Hậu Tấn sụp đổ trước sức tấn công của Nhà Liêu do Khiết Đan lập nên, quân Liêu tràn vào Biện Kinh, cướp bóc tàn khốc. Dân chúng lầm than, các thế lực quân phiệt nổi lên khắp nơi. Năm 947, Lưu Tri Viễn dựng nên nhà Hậu Hán, nhưng chỉ mười tháng sau đã qua đời. Con ông là Lưu Thừa Hựu lên ngôi, tức Hậu Hán Ẩn Đế – một vị vua trẻ tuổi, đa nghi và thiếu bản lĩnh.

Chính sự yếu kém ấy đã đẩy triều Hậu Hán vào vòng xoáy thanh trừng. Ẩn Đế lo sợ các tướng lĩnh có thế lực, trong đó nổi bật nhất là Quách Uy. Ông bị coi như cái gai cần nhổ bỏ. Năm 950, triều đình bí mật sai người đến Nghiệp Thành ám sát ông. Âm mưu bại lộ, Quách Uy lập tức khởi binh. Điều đáng nói là ông không hề nổi dậy vì tham vọng cá nhân ban đầu, mà vì bị dồn vào thế phải tự vệ. Khi quân đội và quần thần đều ngả về phía mình, ông tiến vào Biện Kinh, lật đổ Hậu Hán Ẩn Đế.

Năm 951, Quách Uy lên ngôi, đổi quốc hiệu là Chu, sử gọi là Hậu Chu. Khác với bốn triều trước đó do người Sa Đà nắm giữ, Hậu Chu là triều đại của người Hán. Trong suốt ba mươi năm trước, người Hán phương Bắc phải sống dưới sự chi phối của các thế lực ngoại tộc hoặc quân phiệt. Sự xuất hiện của một vị hoàng đế xuất thân bình dân, lại là người Hán chính thống, có ý nghĩa biểu tượng rất lớn.

Điểm khiến Quách Uy nổi bật hơn các quân chủ đương thời không chỉ là khả năng cầm quân, mà còn là tư duy trị quốc. Từng trải qua cảnh nghèo đói, ông hiểu nỗi khổ của dân. Lên ngôi chưa lâu, ông đã ban lệnh giảm thuế, xóa bỏ nhiều đặc quyền miễn thuế của tầng lớp quý tộc, chỉnh đốn tài chính quốc gia. Ông khuyến khích khôi phục sản xuất nông nghiệp, ổn định ruộng đất, khiến nông dân yên tâm canh tác sau nhiều năm chiến loạn. Ông cũng chú trọng chọn dùng quan lại theo năng lực thay vì xuất thân, tạo nên một bộ máy hành chính hiệu quả hơn.

Trong khi nhiều triều đại Ngũ Đại chỉ lo củng cố quyền lực và bóc lột dân chúng để nuôi chiến tranh, Quách Uy lại đặt trọng tâm vào ổn định lâu dài. Nhờ vậy, chỉ trong vài năm, Trung Nguyên đã phần nào thoát khỏi cảnh hỗn loạn triền miên. Sử sách đánh giá, dưới thời ông, xã hội bắt đầu có dấu hiệu phục hồi thực sự sau ba thập kỷ tan tác.

Về quân sự, ông cũng tỏ ra xuất sắc. Khi em của Lưu Tri Viễn là Lưu Sùng chiếm cứ Thái Nguyên, lập chính quyền Bắc Hán và cầu viện nhà Liêu, cục diện lại thêm nguy hiểm. Bắc Hán dựa vào thế lực Khiết Đan nhiều lần tấn công Hậu Chu. Tuy nhiên, Quách Uy đều đẩy lùi được các đợt xâm lấn. Việc giữ vững cương thổ trước liên minh Bắc Hán – Liêu cho thấy năng lực tổ chức quân đội và chỉ huy chiến trường của ông vượt trội so với nhiều quân chủ cùng thời.

Điều đáng tiếc nhất là thời gian không đứng về phía ông. Khi sự nghiệp đang ở đỉnh cao, Quách Uy lại lâm bệnh nặng. Ông không có con trai nối dõi. Hoàng hậu họ Sài – người phụ nữ từng nhìn ra chí lớn của ông khi ông còn là một binh sĩ nghèo – có người cháu là Sài Vinh thông minh, dũng lược. Quách Uy nhận làm con nuôi và trước lúc lâm chung đã trao lại ngai vàng cho Sài Vinh, tức Sài Vinh – Hậu Chu Thế Tông.

Sài Vinh sau này tiếp tục cải cách mạnh mẽ, tiến hành nhiều chiến dịch nhằm thống nhất phương Nam. Những nền tảng ông dựa vào chính là di sản mà Quách Uy để lại: một triều đình tương đối trong sạch, một nền kinh tế phục hồi, một quân đội có kỷ luật. Nếu Quách Uy không mất sớm vào năm 954, mà sống thêm năm đến mười năm nữa, khả năng thống nhất Trung Nguyên dưới cờ Hậu Chu là điều hoàn toàn có thể.

Lịch sử đã diễn ra khác. Sau khi Sài Vinh mất, quyền lực quân sự rơi vào tay Triệu Khuông Dận – người sau này lập nên nhà Tống năm 960. Nhưng cần nhớ rằng, chính mô hình cải cách và chính sách trọng văn khinh võ, củng cố trung ương của Hậu Chu đã trở thành tiền đề để nhà Tống kế thừa. Nói cách khác, thành tựu của Tống phần nào bắt nguồn từ công cuộc đặt nền móng của Quách Uy.

Bởi vậy, khi nhìn lại toàn bộ thời Ngũ Đại Thập Quốc – một giai đoạn mà ngai vàng thay chủ liên tục, máu đổ không ngừng – Quách Uy nổi lên như một điểm sáng hiếm hoi. Ông không chỉ giỏi cầm quân, mà còn biết dừng lại để kiến thiết; không chỉ biết đoạt quyền, mà còn biết dùng quyền để cải thiện đời sống dân chúng. Sự kết hợp giữa xuất thân bình dân, trải nghiệm thực tế và tầm nhìn chính trị khiến ông trở thành vị hoàng đế xuất sắc nhất thời đại ấy.

Nếu số phận cho ông thêm thời gian, rất có thể lịch sử Trung Hoa đã ghi nhận một triều đại Hậu Chu thống nhất thay vì sự ra đời của nhà Tống. Nhưng dù chỉ trị vì bốn năm ngắn ngủi, Quách Uy vẫn để lại dấu ấn sâu đậm: một minh chứng rằng giữa thời loạn lạc khốc liệt nhất, vẫn có thể xuất hiện một nhà lãnh đạo đủ tài và đức để xoay chuyển vận mệnh quốc gia.

×