Hoàng đế Ung Chính rời Cung Càn Thanh tráng lệ chuyển đến Dưỡng Tâm Điện, lý do đưa ra khiến nhiều người nể phục

Cung Càn Thanh nằm trong “Hậu tam cung” của Tử Cấm Thành

Cung Càn Thanh được xây dựng từ năm 1420, dưới thời Minh Thành Tổ Chu Đệ. Công trình nằm trên trục trung tâm của khu nội đình, cùng Giao Thái Điện và Cung Khôn Ninh tạo thành cụm “Hậu tam cung” của Tử Cấm Thành.

Theo Bảo tàng Cố Cung Bắc Kinh, Cung Càn Thanh có mặt chính rộng chín gian, sâu năm gian, diện tích xây dựng khoảng 1.400 m² và cao hơn 20 m tính từ nền đá đến nóc. Đây là công trình có quy mô lớn nhất trong khu nội đình, sử dụng mái ngói lưu ly vàng hai tầng và nhiều chi tiết trang trí dành cho kiến trúc cấp cao nhất của hoàng gia.

Trong triều Minh, Càn Thanh Cung là nơi ở của 14 hoàng đế, từ Minh Thành Tổ đến Sùng Trinh. Do không gian quá lớn, bên trong cung được chia thành nhiều phòng nhỏ. Tư liệu của Cố Cung cho biết nơi đây từng có chín gian gác ấm, chia thành hai tầng và đặt tổng cộng 27 chiếc giường nhằm bảo đảm an toàn, khiến người ngoài khó xác định chính xác hoàng đế ngủ ở đâu mỗi đêm.

Khi nhà Thanh tiến vào Trung Nguyên, các hoàng đế đầu triều tiếp tục sử dụng Càn Thanh Cung theo quy chế cũ. Khang Hy sống và làm việc tại đây trong phần lớn hơn 60 năm trị vì. Vì vậy, đến đầu thế kỷ XVIII, Càn Thanh Cung không chỉ là nơi ở của hoàng đế mà còn gắn chặt với hình ảnh và thời đại của Khang Hy.

Trong khi đó, Dưỡng Tâm Điện nằm ở phía tây Cung Càn Thanh, phía nam khu Tây lục cung. Công trình được xây dựng vào năm Gia Tĩnh thứ 16, tức năm 1537. Tên điện bắt nguồn từ câu trong sách Mạnh Tử: “Dưỡng tâm mạc thiện ư quả dục”, nghĩa là muốn nuôi dưỡng tâm tính thì không gì tốt hơn việc hạn chế ham muốn.

Dưới thời Minh và đầu triều Thanh, Dưỡng Tâm Điện chưa phải tẩm cung chính thức. Đây chủ yếu là nơi hoàng đế nghỉ ngơi, dùng bữa hoặc tạm thời xử lý công việc. Trong một thời gian dưới triều Khang Hy, một phần khu vực còn được sử dụng làm nơi chế tác đồ dùng hoàng gia, tập trung các thợ mộc, thợ kim hoàn, thợ đồng, thợ sơn và thợ khắc. Khang Hy đôi khi cũng đến đây học toán, y học, gặp các giáo sĩ phương Tây hoặc triệu kiến quan lại.

Việc chịu tang Khang Hy là nguyên nhân trực tiếp

Khang Hy qua đời cuối năm 1722. Theo quy chế cung đình, linh cữu của ông được quàn tại Cung Càn Thanh. Ung Chính, với tư cách người kế vị và là con trai của người quá cố, phải túc trực, chịu tang và tham gia các nghi lễ liên quan đến quốc tang.

Trong hoàn cảnh đó, Ung Chính không thể lập tức chuyển vào Cung Càn Thanh để sinh sống. Ông chọn Dưỡng Tâm Điện, nằm gần nơi đặt linh cữu, làm địa điểm tạm trú trong thời gian chịu tang. Tư liệu nghiên cứu của Cố Cung cho biết Ung Chính lấy Dưỡng Tâm Điện làm nơi cư tang và duy trì nghi lễ chịu tang trong thời gian dài.

Sau khi lễ tang kết thúc, Ung Chính vẫn không chuyển vào Cung Càn Thanh. Ông giải thích rằng đây là nơi người cha đã sống và làm việc trong hơn 60 năm, bản thân không nỡ sử dụng lại nơi ở cùng các vật dụng của tiên đế. Vì vậy, ông quyết định tiếp tục sống tại Dưỡng Tâm Điện.

Bảo tàng Cố Cung cũng ghi nhận Ung Chính lấy lý do “không nỡ sử dụng những vật dụng của tiên hoàng” để chuyển địa điểm xử lý chính sự từ Càn Thanh Cung sang Dưỡng Tâm Điện. Từ đó, Dưỡng Tâm Điện trở thành trung tâm hành chính quan trọng của triều Thanh.

Cách lý giải này phù hợp với thông điệp mà Ung Chính cần đưa ra trong thời gian đầu trị vì. Ông kế vị sau cuộc tranh giành ngôi báu kéo dài giữa nhiều hoàng tử của Khang Hy. Sau khi đăng cơ, vị hoàng đế mới phải đối mặt với những lời đồn đoán và sự chống đối từ một số anh em từng tham gia cuộc tranh giành quyền lực.

Trong bối cảnh ấy, việc tổ chức tang lễ trang trọng cho Khang Hy, tiếp tục chịu tang tại nơi gần linh cữu và tuyên bố không nỡ sử dụng cung điện của cha giúp Ung Chính thể hiện lòng hiếu thảo, đồng thời củng cố tính chính danh của mình.

Dưỡng Tâm Điện - Không gian nhỏ nhưng thuận lợi cho việc điều hành triều chính

So với Cung Càn Thanh, Dưỡng Tâm Điện nhỏ hơn đáng kể. Quần thể Dưỡng Tâm Điện được bố trí theo kết cấu tương đối tập trung. Khu phía trước dùng để triệu kiến đại thần, đọc tấu chương và xử lý chính sự; khu phía sau là nơi nghỉ ngơi. Hai phần được nối với nhau, giúp hoàng đế có thể di chuyển nhanh giữa nơi làm việc và tẩm điện.

Bảo tàng Cố Cung cho biết hậu điện có năm gian, trong đó các gian ở phía đông và phía tây đều được bố trí giường ngủ để hoàng đế tùy ý lựa chọn. Hai bên còn có các phòng dành cho hoàng hậu và phi tần theo hầu. Như vậy, Dưỡng Tâm Điện kết hợp nhiều chức năng trong một không gian: làm việc, tiếp kiến, đọc tấu chương, nghiên cứu, nghỉ ngơi và sinh hoạt gia đình.

Bên cạnh đó, Dưỡng Tâm Điện có vị trí giao thông thuận lợi trong Tử Cấm Thành, không gian nhỏ gọn nhưng tập trung đầy đủ phòng tiếp kiến, thư phòng, phòng ngủ, nơi phê tấu chương và nơi bàn bạc bí mật. Cách tổ chức này thích hợp hơn những đại điện rộng lớn đối với một hoàng đế thường xuyên làm việc từ sớm đến khuya.

Năm Ung Chính thứ 7, tức năm 1729, triều đình thành lập Quân Cơ xứ để giải quyết nhanh các vấn đề quân sự. Cơ quan này được bố trí gần Dưỡng Tâm Điện, cách nơi ở của hoàng đế khoảng một trăm bước. Vị trí ấy giúp Ung Chính có thể triệu tập các đại thần Quân Cơ trong thời gian ngắn và trực tiếp kiểm soát những quyết định quan trọng.

Do đó, việc chuyển sang Dưỡng Tâm Điện không phải hành động từ bỏ điều kiện sống để đến một nơi “chật chội” theo nghĩa thông thường. Đó là sự lựa chọn một không gian nhỏ hơn nhưng có hiệu quả sử dụng cao, phù hợp với phương thức quản trị tập trung của Ung Chính.

Trên ngai tại chính điện, Ung Chính cho treo tấm biển do chính ông viết bốn chữ “Trung chính nhân hòa”, nhấn mạnh yêu cầu ngay thẳng, công bằng, nhân từ và hòa hợp. Ở Tây Noãn các còn có tấm biển “Cần chính thân hiền”, thể hiện quan điểm chăm lo chính sự và gần gũi người có tài đức.

Từ thời Ung Chính, chức năng của Dưỡng Tâm Điện thay đổi căn bản. Nơi đây chính thức thay thế Càn Thanh Cung để trở thành tẩm điện và trung tâm xử lý công việc hằng ngày của hoàng đế. Sau Ung Chính, bảy hoàng đế khác gồm Càn Long, Gia Khánh, Đạo Quang, Hàm Phong, Đồng Trị, Quang Tự và Tuyên Thống tiếp tục sinh sống tại đây. Càn Thanh Cung không vì thế bị bỏ hoang. Sau khi hoàng đế chuyển sang Dưỡng Tâm Điện, cung điện này vẫn được dùng để triệu kiến quần thần, đọc tấu chương, tổ chức yến tiệc, tiếp sứ thần và cử hành những nghi lễ quan trọng.

Năm Ung Chính nguyên niên, nhà vua còn quy định đặt hộp chứa chiếu thư bí mật chỉ định người kế vị phía sau tấm biển “Chính đại quang minh” tại Cung Càn Thanh. Như vậy, Ung Chính không thực sự “từ bỏ” Càn Thanh Cung. Ông chỉ chuyển nơi ăn ở và trung tâm xử lý công việc thường nhật sang Dưỡng Tâm Điện, còn Càn Thanh Cung tiếp tục giữ vai trò chính trị và nghi lễ quan trọng.

×