Hoàng đế xuất thân vô lại, không biết chữ, lập nên nước Tiền Thục là ai?

Hoàng đế xuất thân vô lại, không biết chữ, lập nên nước Tiền Thục là ai?

Trong cục diện rối ren của thời kỳ Ngũ Đại Thập Quốc, khi triều nhà Đường sụp đổ và Trung Nguyên bị chia cắt bởi hàng loạt chính quyền cát cứ, vùng đất Ba Thục ở phía tây nam lại nổi lên một quốc gia tương đối ổn định và giàu có: Tiền Thục. Quốc gia này tồn tại từ năm 907 đến năm 925, vỏn vẹn 19 năm, nhưng để lại dấu ấn sâu đậm trong lịch sử khu vực Tứ Xuyên. Người khai quốc là Vương Kiến – một vị hoàng đế đặc biệt: xuất thân thấp kém, từng là kẻ vô lại, thậm chí không biết chữ, nhưng lại đủ mưu lược và quyết đoán để dựng nên một vương triều riêng giữa thời loạn.

Tiền Thục chính thức ra đời vào năm 907, khi Chu Toàn Trung phế Đường Ai Đế, lập nên nhà Hậu Lương, chấm dứt hơn hai thế kỷ thống trị của nhà Đường. Không chấp nhận thần phục triều đại mới, Vương Kiến – khi ấy đã làm chủ toàn bộ Tây Xuyên và Đông Xuyên – quyết định xưng đế, đặt quốc hiệu là “Đại Thục”, sử gọi là Tiền Thục để phân biệt với Hậu Thục sau này. Kinh đô đặt tại Thành Đô, trung tâm phồn hoa của vùng Tứ Xuyên.

Lãnh thổ Tiền Thục bao gồm gần như toàn bộ tỉnh Tứ Xuyên ngày nay, toàn bộ khu vực Trùng Khánh, một phần phía nam Cam Túc và Thiểm Tây, phía tây Hồ Bắc. Phía bắc giáp Hậu Lương (sau là Hậu Đường), phía nam giáp Nam Bình, Sở và Nam Chiếu (về sau là Đại Lý), phía tây tiếp giáp vùng Amdo của Tây Tạng. Đây là một địa bàn có địa thế hiểm yếu, bốn bề núi non bao bọc, dễ thủ khó công, lại giàu tài nguyên, đặc biệt là nông nghiệp và muối. Nhờ vậy, Tiền Thục tuy không rộng lớn như các chính quyền Trung Nguyên nhưng đủ diện tích và nhân lực để tự cung tự cấp, duy trì một quốc gia tương đối ổn định trong gần hai thập niên.

Vương Kiến sinh năm 847 tại Vũ Dương, Hứa châu. Xuất thân của ông không hề cao quý. Sử sách chép rằng thuở nhỏ ông lanh lợi nhưng hành vi bất hảo, từng giết trâu, trộm lừa, buôn muối lậu – trong khi muối là mặt hàng nhà Đường độc quyền. Có lần ông bị bắt giam nhưng được cai ngục bí mật thả. Bước ngoặt đến khi ông lên Võ Đang Sơn, được hòa thượng Xử Hồng khuyên răn và tiên đoán có đại nghiệp. Từ đó, Vương Kiến gia nhập quân đội Trung Vũ, dần dần bước vào con đường binh nghiệp.

Biến cố năm 881, khi Hoàng Sào chiếm Trường An, triều đình Đường lưu vong về Thành Đô, mở ra cơ hội cho những võ tướng như Vương Kiến nổi lên. Ông lần lượt phục vụ dưới quyền các hoạn quan quyền lực như Dương Phục Quang, Điền Lệnh Tư, rồi từng bước xây dựng thế lực riêng ở Tây Xuyên. Bằng sự nhạy bén chính trị, ông biết lúc nào nên quy phục, lúc nào nên phản kháng, lúc nào nên liên minh và khi nào cần ra tay trước.

Đáng chú ý, dù không biết chữ, Vương Kiến lại rất coi trọng văn hóa và nhân tài. Ông thường xuyên đàm luận với nho sĩ để hiểu điển chương, cố sự. Khi nhiều quý tộc và học giả nhà Đường chạy loạn vào Thục, ông hậu đãi họ, dùng họ làm cố vấn. Nhờ vậy, bộ máy cai trị của Tiền Thục tuy do một võ tướng thất học đứng đầu nhưng vẫn mang dáng dấp của một triều đình chính quy.

Tuy nhiên, Vương Kiến không phải là một vị quân chủ nhân từ thuần túy. Ông đa nghi và hiếu sát. Nhiều công thần từng theo ông chinh chiến bị nghi ngờ rồi giết chết. Việc ông giết chính con nuôi Vương Tông Cát vì dám đòi lập làm thái tử cho thấy bản tính cứng rắn và tàn nhẫn. Đến năm 913, khi Thái tử Vương Nguyên Ưng (tức Vương Tông Ý) xung đột với Đường Đạo Tập dẫn đến binh biến trong cung, Vương Kiến buộc phải phế và xử lý con trai mình để ổn định cục diện. Những biến động ấy cho thấy nền chính trị Tiền Thục không hề yên ả dưới bề mặt.

Tiền Thục trải qua hai đời hoàng đế. Vương Kiến trị vì từ năm 907 đến khi qua đời năm 918, được truy tôn là Thục Cao Tổ. Sau khi ông mất, con trai là Vương Tông Diễn (sử gọi là Vương Diễn) kế vị. Nếu như Vương Kiến là người khai sáng, biết lo xa và tiết chế thuế khóa khi cần, thì Vương Diễn lại bị đánh giá là thiếu năng lực, ham hưởng lạc, bỏ bê chính sự. Trong bối cảnh phương bắc, nhà Hậu Đường – do bộ tộc Sa Đà lập nên – đánh bại Hậu Lương năm 923 và thống nhất Trung Nguyên, vị thế của Tiền Thục trở nên mong manh.

Năm 925, Đường Trang Tông của Hậu Đường phái tướng Quách Sùng Thao đem quân nam chinh. Trước một đối thủ đã củng cố xong quyền lực ở Trung Nguyên, Tiền Thục – vốn dựa nhiều vào địa thế hiểm trở và sự thịnh vượng nội vùng – không còn đủ sức kháng cự. Quân Hậu Đường tiến nhanh vào Tứ Xuyên. Vương Diễn không tổ chức được phòng tuyến hiệu quả, cuối cùng đầu hàng. Tiền Thục chấm dứt sau 19 năm tồn tại.

Nguyên nhân diệt vong của Tiền Thục có thể nhìn từ nhiều góc độ. Thứ nhất, quốc gia này hình thành dựa trên tài năng và uy tín cá nhân của Vương Kiến. Khi ông mất, nền tảng chính trị lung lay vì người kế vị không đủ bản lĩnh. Thứ hai, Tiền Thục tuy giàu có và có địa thế hiểm yếu, nhưng quy mô dân số và tiềm lực quân sự vẫn hạn chế so với một triều đại vừa thống nhất Trung Nguyên như Hậu Đường. Thứ ba, nội bộ hoàng thất và quan lại tồn tại nhiều mâu thuẫn, tranh đoạt, khiến sức mạnh tập trung bị suy giảm.

Dẫu vậy, không thể phủ nhận rằng Tiền Thục là một trong những chính quyền ổn định nhất ở phía tây nam trong thời Ngũ Đại Thập Quốc. Thành Đô dưới thời Vương Kiến và Vương Diễn vẫn là trung tâm kinh tế – văn hóa quan trọng. Các tuyến thương mại qua Tam Hiệp, vùng Ba Thục tiếp tục phát triển. Trong khi Trung Nguyên chìm trong chiến tranh liên miên giữa các triều đại Hậu Lương, Hậu Đường, Hậu Tấn, thì Tiền Thục có những giai đoạn yên bình tương đối.

Hình ảnh Vương Kiến – một người không biết chữ nhưng biết trọng người có chữ – phản ánh nghịch lý thú vị của thời loạn. Ông không phải nhà nho trị quốc, cũng không phải quý tộc thế gia, mà là một võ tướng nổi lên từ hỗn loạn. Sự nghiệp của ông cho thấy trong thời đại chuyển tiếp, khả năng nắm bắt thời cơ, tổ chức lực lượng và quản lý địa bàn quan trọng không kém xuất thân hay học vấn.

Tiền Thục vì thế không chỉ là một chính quyền cát cứ ngắn ngủi, mà còn là minh chứng cho khả năng tự tái cấu trúc của xã hội Trung Hoa sau cú sụp đổ của nhà Đường. Từ một kẻ buôn muối lậu ở Hứa châu, Vương Kiến đã bước lên ngôi hoàng đế ở Thành Đô. Và dù vương triều của ông chỉ kéo dài 19 năm, nó vẫn là một mảnh ghép không thể thiếu để hiểu trọn vẹn bức tranh lịch sử đầy biến động của thời Ngũ Đại Thập Quốc.

×