Hoàng hậu nào được vua Càn Long sủng ái 15 năm, nhưng tang lễ "keo kiệt" chỉ 207 lượng bạc, chôn chung, không bài vị?

Ô Lạp Na Lạp thị - Từ thứ phi xuất thân khiêm tốn đến ngôi vị hoàng hậu

Tên họ của vị hoàng hậu này đến nay vẫn còn gây tranh luận. Một số sử liệu gọi bà là Ô Lạp Na Lạp thị, trong khi những ghi chép khác cho rằng bà thuộc dòng Huy Phát Na Lạp. Chính sử nhà Thanh nhiều khi chỉ ghi ngắn gọn là Na Lạp thị mà không giải thích rõ bà thuộc nhánh nào trong đại tộc Na Lạp.

Theo bản tư liệu được cung cấp, bà sinh năm 1718, là người Mãn Châu thuộc Lam Kỳ. Cha bà, Nạp Nhĩ Bố, chỉ là một võ quan cấp trung, vì vậy gia đình không được xem là thế lực lớn trong triều đình. Năm 1734, Na Lạp thị được Hoàng đế Ung Chính chỉ hôn cho Hoằng Lịch, khi đó là Bảo Thân vương và sau này trở thành Hoàng đế Càn Long.

Sau khi Hoằng Lịch lên ngôi năm 1735, chính thất Phú Sát thị được lập làm Hoàng hậu. Cao Giai thị, người được Càn Long đặc biệt sủng ái, được phong Quý phi. Na Lạp thị được ban hiệu Nhàn phi, địa vị đứng sau hai người phụ nữ này.

Chữ “Nhàn” trong phong hiệu mang ý nghĩa điềm tĩnh, đoan trang và yên bình. Điều đó phần nào phản ánh hình tượng mà Na Lạp thị thể hiện trong cung: ít phô trương, không công khai tham gia những cuộc tranh giành và giữ thái độ mềm mỏng trước hoàng đế.

Những năm đầu triều Càn Long, bà không phải người được sủng ái nhất. Bước ngoặt chỉ xuất hiện sau khi Tuệ Hiền Hoàng quý phi Cao Giai thị qua đời năm 1745. Na Lạp thị được thăng lên Nhàn Quý phi, trở thành người có địa vị chỉ sau Hoàng hậu Phú Sát thị.

Năm 1748, Hoàng hậu Phú Sát qua đời trong chuyến tuần du phía đông. Cái chết của người vợ đầu được cho là khiến Càn Long đau buồn trong thời gian dài. Trong hoàn cảnh ấy, Na Lạp thị dần trở thành người phụ nữ đứng đầu hậu cung, đảm nhiệm việc quản lý các cung và chăm lo những nghi lễ quan trọng.

Năm 1749, bà được phong Hoàng quý phi nhiếp lục cung sự, tức thay mặt hoàng hậu quản lý toàn bộ hậu cung. Một năm sau, vào năm 1750, Na Lạp thị chính thức được sách lập làm Hoàng hậu thứ hai của Càn Long.

15 năm được trọng vọng, sinh 3 người con và biến cố tại Hàng Châu

Sau khi được lập hậu, Na Lạp thị thường xuyên xuất hiện bên cạnh Càn Long trong những hoạt động quan trọng. Bà cùng hoàng đế đi tuần du Giang Nam, đến vùng biên tái tế tổ, dự những cuộc săn tại Mộc Lan và viếng lăng tẩm hoàng gia.

Trong thời gian làm hoàng hậu, bà sinh cho Càn Long hai hoàng tử và một công chúa. Những chuyến đi liên tiếp cùng hoàng đế cho thấy trong một thời gian dài, địa vị của bà tương đối ổn định và mối quan hệ giữa hai người chưa xuất hiện rạn nứt công khai.

Biến cố xảy ra vào năm Càn Long thứ 30, tức năm 1765, khi hoàng đế thực hiện chuyến tuần du Giang Nam lần thứ tư. Na Lạp Hoàng hậu tiếp tục đi cùng đoàn như những lần trước. Trong hành trình, triều đình còn tổ chức mừng sinh nhật lần thứ 48 của bà. Khi đến Hàng Châu, sáng ngày 18 tháng 2 nhuận, Càn Long và Hoàng hậu vẫn dùng bữa cùng nhau. Ban ngày, hai người tiếp tục tham quan như bình thường.

Tuy nhiên, đến bữa tối, Hoàng hậu đột nhiên không xuất hiện. Phần thức ăn vốn dành cho bà cũng biến mất khỏi danh sách ban thưởng. Ngày hôm sau, Càn Long ra lệnh cho Phúc Long An dẫn thị vệ hộ tống Hoàng hậu trở về Bắc Kinh bằng đường bộ.

Thông báo ban đầu của triều đình chỉ nói Hoàng hậu có biểu hiện bất thường về tinh thần và cần trở lại Tử Cấm Thành để dưỡng bệnh. Phải đến khi nhiều quan lại yêu cầu giải thích, Càn Long mới tuyên bố Na Lạp thị đã tự ý cắt tóc, không tuân theo phép tắc và muốn xuất gia làm ni cô.

Theo quan niệm của người Mãn Châu, phụ nữ không được tùy tiện cắt tóc. Hành động này chỉ thường được thực hiện khi cha hoặc chồng qua đời để thể hiện sự đau buồn. Bởi Càn Long vẫn còn sống, việc Hoàng hậu cắt tóc có thể bị hiểu như một lời nguyền rủa hoàng đế sớm qua đời.

Đây được xem là nguyên nhân trực tiếp khiến Càn Long nổi giận. Nhưng điều khiến hậu thế tranh luận là vì sao Na Lạp Hoàng hậu lại thực hiện một hành động nghiêm trọng như vậy.

Một số giai thoại cho rằng trong thời gian ở Giang Nam, Càn Long muốn đưa một phụ nữ vào cung nhưng bị Hoàng hậu phản đối. Hai người xảy ra tranh cãi, khiến bà cắt tóc để thể hiện thái độ quyết liệt. Càn Long nhiều lần phủ nhận những câu chuyện này và khẳng định Hoàng hậu bất ngờ trở nên mất trí, cư xử trái đạo với hoàng đế và Hoàng thái hậu. Do không có ghi chép trực tiếp từ người trong cuộc, nguyên nhân thật sự của biến cố Hàng Châu vẫn là một trong những bí ẩn lớn nhất trong hậu cung triều Thanh.

Giữ danh hiệu hoàng hậu nhưng sống không khác gì bị phế truất

Sau khi Na Lạp thị trở về Bắc Kinh, Càn Long lần lượt thu hồi bốn bộ sách bảo và ấn tín từng được ban cho bà qua các lần phong làm Nhàn phi, Nhàn Quý phi, Hoàng quý phi và Hoàng hậu. Đây là động thái gần như tước bỏ toàn bộ địa vị của bà. Tuy nhiên, Càn Long không ban chiếu chính thức phế hậu.

Muốn phế bỏ một hoàng hậu – người được coi là quốc mẫu hoàng đế phải công bố tội trạng và thực hiện hàng loạt nghi lễ, thủ tục trước triều đình. Nhiều đại thần không đồng tình khi Càn Long không đưa ra được nguyên nhân rõ ràng.

Theo bản thảo, một số quan lại đã dâng lời can gián, yêu cầu hoàng đế cân nhắc. Những người phản đối bị cách chức hoặc đưa đi nơi xa. Trước sức ép trong triều, Càn Long cuối cùng không phế bỏ danh hiệu Hoàng hậu của Na Lạp thị, nhưng lại khiến bà mất toàn bộ quyền lực thực tế.

Lệnh Quý phi Ngụy Giai thị được thăng Hoàng quý phi và giao quản lý hậu cung. Trong khi đó, số thái giám, cung nữ phục vụ Na Lạp Hoàng hậu bị cắt giảm nghiêm trọng, chỉ còn lại hai thị nữ lớn tuổi. Theo quy chế nhà Thanh, hai thị nữ là tiêu chuẩn phục vụ dành cho những phi tần có địa vị thấp nhất. Vì vậy, mặc dù vẫn mang danh Hoàng hậu, Na Lạp thị thực tế bị đối xử còn tệ hơn nhiều phi tần bình thường. Cung điện nơi bà ở trở thành một “lãnh cung” không tên.

Tang lễ của Na Lạp Hoàng hậu chỉ tốn khoảng 207 lượng bạc và ngôi mộ không có bài vị

Na Lạp Hoàng hậu qua đời vào năm 1766, khi mới khoảng 48-49 tuổi. Bản tư liệu được cung cấp có sự khác biệt về ngày mất cụ thể, nhưng thống nhất rằng bà chỉ sống thêm hơn một năm sau biến cố tại Hàng Châu.

Khi nhận được tin, Càn Long đang đi săn tại Mộc Lan. Ông ban chiếu nói rằng tính khí của Hoàng hậu đột nhiên thay đổi, không làm tròn đạo hiếu với Hoàng thái hậu và có những hành vi giống như người mắc chứng điên loạn.

Dù Na Lạp thị chưa từng bị phế truất chính thức, Càn Long không cho tổ chức tang lễ theo nghi thức hoàng hậu. Hoàng tử, công chúa, quan lại và mệnh phụ không phải đến khóc viếng. Quan tài của bà chỉ được làm bằng gỗ thông thông thường. Theo tài liệu của Nội vụ phủ được trích dẫn trong bản thảo, toàn bộ tang lễ chỉ tiêu tốn khoảng 207 lượng bạc, thấp hơn cả chi phí tang lễ của một số quan viên cấp thấp.

Theo thông lệ, hoàng hậu khi mất phải được an táng cùng lăng với hoàng đế. Tuy nhiên, Càn Long không cho phép Na Lạp thị được đưa vào Dụ lăng – nơi an táng của ông. Thi hài bà bị đưa vào địa cung của Thuần Huệ Hoàng quý phi Tô thị.

Na Lạp Hoàng hậu cũng không có một khu mộ riêng, không được đặt bài vị trong điện thờ của khu lăng và không được hưởng nghi lễ tế tự tương xứng. Bà không được ban thụy hiệu – danh hiệu vốn dùng để ghi nhận thân phận và công đức của hoàng hậu sau khi qua đời.

Năm 1929, khu lăng của các phi tần Càn Long bị trộm mộ phá hoại. Đến năm 1981, khi địa cung của Thuần Huệ Hoàng quý phi bị sụt lún và được khai quật cứu hộ, các nhà khảo cổ phát hiện hai bộ hài cốt bị đặt lẫn trong cùng một quan tài.

Các nhà nghiên cứu nhận định một bộ hài cốt thuộc về Thuần Huệ Hoàng quý phi, bộ còn lại là của Na Lạp Hoàng hậu. Sau nhiều lần lăng mộ bị xâm phạm, ngay cả hài cốt của bà cũng không còn được an táng nguyên vẹn như ban đầu.

×