Hốt Tất Liệt đã biến mình thành 1 "Thiên tử" kiểu truyền thống Trung Hoa như thế nào?

Hốt Tất Liệt đã biến mình thành 1 "Thiên tử" kiểu truyền thống Trung Hoa như thế nào?

Gươm giáo có thể giúp chinh phục Trung Quốc, nhưng không thể cai trị hàng chục triệu thần dân vốn xem Hốt Tất Liệt là một “man di phương Bắc”. Để giữ vững đế quốc mới của mình, vị lãnh chúa thảo nguyên đã chủ động biến bản thân thành một Thiên tử theo kiểu truyền thống của Trung Hoa.

Hốt Tất Liệt hiểu rằng việc cai trị một xã hội nông nghiệp rộng lớn hoàn toàn khác với việc chinh phục nó bằng quân sự. Ông đã thực hiện điều đó thông qua nhiều chiến lược có chủ đích:

Giành lấy “Thiên mệnh”

Thay vì đơn thuần sáp nhập Trung Quốc vào Đế quốc Mông Cổ như một vùng đất bị chinh phục, năm 1271, Hốt Tất Liệt tuyên bố thành lập một triều đại Trung Hoa hoàn toàn mới mang tên nhà Nguyên.

Tên gọi “Nguyên” có nghĩa là “khởi nguyên”, “nguồn gốc”, xuất phát từ tư tưởng kinh điển Trung Hoa. Việc sử dụng khái niệm này nhằm gửi đi thông điệp rằng triều đại của ông là một chính quyền hợp pháp, được Trời trao mệnh, tiếp nối dòng chảy lịch sử Trung Hoa chứ không phải một chế độ chiếm đóng của người ngoại tộc.

Chuyển trung tâm quyền lực vào Trung Quốc

Muốn cai trị Trung Quốc hiệu quả thì người cai trị phải sống tại Trung Quốc.

Hốt Tất Liệt đã dời đô từ thành Karakorum trên thảo nguyên Mông Cổ đến Đại Đô (Dadu), tức khu vực Bắc Kinh ngày nay. Ông cho xây dựng một kinh thành nguy nga theo phong cách kiến trúc Trung Hoa truyền thống, với thành quách, miếu thờ tổ tiên và các đàn tế Thần Đất, Thần Lúa – những biểu tượng quen thuộc của quyền lực hoàng đế Trung Hoa.

Sử dụng bộ máy quan liêu truyền thống

Mô hình quản lý của các dân tộc du mục không phù hợp để điều hành một đế quốc đông dân và đô thị hóa cao như Trung Quốc.

Vì vậy, Hốt Tất Liệt giữ lại phần lớn hệ thống hành chính truyền thống của Trung Hoa, bao gồm Lục bộ và chế độ quản lý các địa phương.

Mặc dù những vị trí quân sự và tài chính quan trọng nhất vẫn được giao cho người Mông Cổ hoặc các sắc dân Trung Á thân cận, ông vẫn sử dụng hàng nghìn nho sĩ và hào tộc người Hán để quản lý thuế khóa, pháp luật, thủy lợi và các công việc hành chính hàng ngày.

Nhờ đó, bộ máy nhà nước vẫn vận hành ổn định, đồng thời giúp triều đình nhà Nguyên nhận được sự chấp nhận nhất định từ giới tinh hoa bản địa.

Bảo trợ văn hóa và tôn giáo địa phương

Hốt Tất Liệt không chỉ vay mượn thể chế Trung Hoa mà còn chủ động hòa mình vào đời sống văn hóa của vùng đất này.

Ông tham gia các nghi lễ Nho giáo dành cho hoàng đế, cho mở rộng quy mô lớn tuyến Đại Vận Hà để vận chuyển lương thực nuôi sống kinh đô mới ở phương Bắc, đồng thời khuyến khích nghệ thuật truyền thống.

Bên cạnh đó, ông cũng đặc biệt sùng tín Phật giáo và dành nhiều sự bảo trợ cho các tăng lữ, qua đó từng bước gắn kết bản thân với đời sống tinh thần của thần dân.

Chính nhờ việc khoác lên quyền lực quân sự của người Mông Cổ lớp áo của truyền thống đế chế Trung Hoa, Hốt Tất Liệt đã làm được điều mà ông nội mình là Thành Cát Tư Hãn chưa từng thử thực hiện.

Ông không chỉ chinh phục Trung Quốc bằng vó ngựa Mông Cổ, mà còn thích nghi với nền văn minh này để cai trị nó. Nhờ vậy, triều đại do ông sáng lập – Nhà Nguyên – đã duy trì quyền thống trị Trung Quốc gần một thế kỷ, từ năm 1271 đến năm 1368.

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng dù Hốt Tất Liệt đã Trung Hoa hóa đáng kể, nhà Nguyên vẫn duy trì sự phân biệt địa vị giữa người Mông Cổ, người Trung Á và người Hán. Vì thế, ông được xem là một vị hoàng đế Trung Hoa thành công về mặt cai trị, nhưng không hoàn toàn trở thành một hoàng đế Trung Hoa theo nghĩa truyền thống như các triều đại bản địa trước đó.

Hốt Tất Liệt (23 tháng 9, 1215 - 18 tháng 2, 1294), Hãn hiệu Tiết Thiện Hãn, là Đại Hãn thứ năm của đế quốc Mông Cổ và là người sáng lập ra nhà Nguyên trong lịch sử Trung Quốc.

Ông là con trai thứ 4 của Đà Lôi và là cháu nội của Thành Cát Tư Hãn. Năm 1260, ông và em trai A Lý Bất Ca (Ariq Böke) cùng xưng Đại Hãn sau khi Đại Hãn tiền nhiệm là Mông Kha - anh trai của họ băng hà mà không chỉ định người kế vị. Cuối cùng, Hốt Tất Liệt giành thắng lợi vào năm 1264, dẫn đến sự chia rẽ chính trị sâu sắc trong nội bộ Mông Cổ, nhưng đế quốc về tổng thể vẫn là thống nhất và hùng mạnh. Ảnh hưởng của Hốt Tất Liệt vẫn còn mạnh tại hãn quốc Y Nhi và Kim Trướng hãn quốc, các lãnh thổ phía tây của đế quốc Mông Cổ.

Dưới sự lãnh đạo của Hốt Tất Liệt, đế quốc Mông Cổ đã đạt đến thời kỳ cực thịnh. Ông đã dời đô từ Hoa Lâm (Karakorum) về Đại Đô (tức Bắc Kinh ngày nay). Năm 1271, Hốt Tất Liệt thành lập nhà Nguyên, đế quốc kiểm soát các khu vực ngày nay thuộc Mông Cổ, Hoa Bắc, tây bắc Trung Quốc, bán đảo Triều Tiên và các khu vực cận kề, giúp ông có địa vị như một hoàng đế Trung Hoa. Năm 1279, quân đội nhà Nguyên đánh bại Nam Tống, Hốt Tất Liệt trở thành người dân tộc thiểu số đầu tiên làm hoàng đế Trung Hoa và cai trị nhà Nguyên đến khi mất vào năm 1294, miếu hiệu là Nguyên Thế Tổ.

Dưới sự cai trị của Hốt Tất Liệt, tất cả các vương quốc phụ cận với đế quốc Mông Cổ đều trở thành các chư hầu lệ thuộc. Ông phát động các chiến dịch thôn tính Nhật Bản, Đại Việt, Bagan và Java, nhưng không thành. Mặc dù Hốt Tất Liệt theo đạo Phật ông cũng để ý đến sự phát triển của đạo Kitô trên thế giới và mời các sứ giả đến Trung Quốc truyền đạo. Ông cũng chú trọng đến việc phát triển các nghề thủ công, khoa học và nghệ thuật.

×