Huyền thoại Tiểu đội 11 cô gái sông Hương và chiến công anh dũng trong chiến dịch Mậu Thân 1968 tại Huế

Huyền thoại Tiểu đội 11 cô gái sông Hương

Để chuẩn bị lực lượng cho cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968, tháng 6/1967, Thành ủy Huế quyết định thành lập một tiểu đội nữ làm nhiệm vụ bám địa bàn, nắm tình hình địch, dẫn đường và tải thương khi các đơn vị bộ đội từ vùng ven tiến vào thành phố.

Tiểu đội gồm 11 cô gái mới 18-20 tuổi: Phạm Thị Liên, Tiểu đội trưởng; Đỗ Thị Cúc, Tiểu đội phó; cùng các thành viên Nguyễn Thị Hoa, Hoàng Thị Sáu, Hoàng Thị Nở, Chế Thị Mừng, Hoàng Thị Xuân, Đỗ Thị Hoa, Nguyễn Thị Hợi, Nguyễn Thị Diên và Nguyễn Thị Xinh, còn gọi là Xê.

Cuối năm 1967, cả 11 người tình nguyện gia nhập lực lượng nữ vũ trang. Họ được phân công theo dõi hoạt động của đối phương tại các xã vùng ven như Thủy Thanh, Thủy An và khu vực Xuân Phú, thành phố Huế; đồng thời tham gia đưa thương binh ra khỏi vùng chiến sự và sẵn sàng bổ sung cho lực lượng chiến đấu khi cần thiết.

Khi cuộc Tổng tiến công Xuân Mậu Thân 1968 nổ ra tại Huế, lợi thế thông thuộc từng con đường, ngõ phố giúp tiểu đội hoàn thành nhiều nhiệm vụ quan trọng. Ban ngày, các cô tổ chức xây dựng lực lượng nòng cốt; chiều tối bí mật gài lựu đạn, trừng trị những phần tử ác ôn, tổ chức đưa đón và dẫn đường cho bộ đội tiến vào thành phố.

Trong những ngày chiến đấu ác liệt, các cô gái gần như quên ăn, quên ngủ. Khi thì họ rải truyền đơn, che giấu hầm bí mật, nuôi dưỡng cán bộ; lúc lại làm nhiệm vụ liên lạc, vận động binh lính chính quyền Sài Gòn trở về với nhân dân. Giữa công sự, trước hiểm nguy cận kề, các cô vẫn giữ tinh thần lạc quan, động viên nhau chiến đấu nhanh chóng, quyết liệt, không để đối phương có cơ hội thoát thân.

Mùa xuân năm ấy, Huế chìm trong cái rét ngọt và những đợt mưa phùn lất phất. Mười một cô gái vừa chiến đấu, vừa đón Tết ngay trong công sự đặc quánh mùi khói súng. Những chiếc bánh Tết do các mẹ, các chị trong thành phố mang ra tiếp tế trở thành nguồn động viên ấm áp giữa chiến trường. Chính trong những ngày khốc liệt đó, Tiểu đội 11 cô gái sông Hương đã viết nên một câu chuyện huyền thoại.

Trong trận chiến diễn ra từ đêm 11 đến sáng 12/2/1968, tiểu đội được giao phối hợp với bộ đội chủ lực ngăn chặn cuộc phản công của đối phương từ sân bay Phú Bài. Chỉ với súng AK, K44, một số mìn và lựu đạn, các cô bố trí lực lượng tại nhiều vị trí như khách sạn Hương Giang, Trường Đại học Sư phạm, chợ Cống và Xuân Phú.

Dù phải đối đầu với một tiểu đoàn thủy quân lục chiến Mỹ có xe bọc thép và máy bay chiến đấu yểm trợ, tiểu đội vẫn kiên cường bám trụ, phối hợp cùng các đơn vị chủ lực đánh lui nhiều đợt tiến công. Trận đánh đã tiêu diệt gần 100 lính Mỹ, phá hủy 4 xe tăng và thu nhiều vũ khí, góp phần giúp quân giải phóng làm chủ thành phố Huế trong 26 ngày đêm của đợt tiến công đầu tiên.

Trong trận chiến này, hai nữ chiến sĩ Đỗ Thị Hoa và Hoàng Thị Sáu anh dũng hy sinh. Mười hai ngày sau, ngày 24/2/1968, Hoàng Thị Xuân và Nguyễn Thị Diên tiếp tục ngã xuống.

Sau 26 ngày đêm chiến đấu ác liệt, cùng với các đơn vị khác, Tiểu đội 11 cô gái sông Hương được lệnh rút “lên rừng” và sau đó họ vinh dự được Bác Hồ gửi thơ khen:

“Dõng dạc tay cầm khẩu súng trường.

Khôn ngoan dàn trận khắp trong phường.

Bác khen các cháu dân quân gái.

Đánh giặc Hoa Kỳ phải nát xương”.

Lúc bấy giờ tiểu đội chỉ còn 7 người và được bổ sung lực lượng, nâng cấp thành Trung đội Võ Thị Sáu.

Trong số 7 thành viên còn lại, Tiểu đội phó Đỗ Thị Cúc hy sinh ngày 15/9/1969; Tiểu đội trưởng Phạm Thị Liên hy sinh ngày 24/4/1972.

Sau ngày đất nước thống nhất, chiến công của các nữ chiến sĩ tiếp tục được Đảng, Nhà nước và nhân dân ghi nhớ. Năm 1998, Bia tưởng niệm 11 cô gái sông Hương được xây dựng gần sân vận động Tự Do, trên đường Bà Triệu, thành phố Huế - địa điểm gắn liền với những trận chiến năm xưa. Tên Tiểu đội trưởng Phạm Thị Liên cũng được đặt cho một tuyến đường tại khu vực nơi chị từng chiến đấu và hy sinh.

Ngày 2/9/2008, Tiểu đội du kích 11 cô gái sông Hương được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân vì những thành tích đặc biệt xuất sắc trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.

Bia tưởng niệm trên đường Bà Triệu hôm nay là nơi ghi dấu chiến công của 11 cô gái sông Hương trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968, đồng thời nhắc nhớ các thế hệ sau về lòng yêu nước, tinh thần quả cảm và sự hy sinh của những người con gái tuổi đôi mươi.

Sau ngày giải phóng, 5 thành viên còn sống trở về với cuộc sống đời thường. Họ từng có bốn lần gặp lại nhau trong các chương trình giao lưu giữa những thế hệ phụ nữ tham gia kháng chiến tại thành phố Huế. Những người từng chung chiến hào năm xưa sau đó sinh sống ở nhiều nơi, mỗi người mang một hoàn cảnh riêng.

Dù cuộc sống còn không ít khó khăn, những nữ chiến sĩ sông Hương vẫn giữ vẹn phẩm chất của người phụ nữ Việt Nam: anh hùng, bất khuất, trung hậu, đảm đang. Câu chuyện của họ đã trở thành biểu tượng đẹp về một thế hệ thanh xuân sẵn sàng hiến dâng cho độc lập, tự do của Tổ quốc.

Mặt trận Huế năm Mậu Thân 1968

Huế là một trong ba chiến trường chính, đồng thời là một trong ba trọng điểm của cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968. Từ tháng 5/1967, Trung ương Đảng quyết định tổ chức lại hệ thống lãnh đạo, chỉ huy tại chiến trường này. Các tỉnh ủy, tỉnh đội được giải thể; các huyện ủy trực thuộc Khu ủy.

Về quân sự, các đoàn phụ trách từng hướng tiến công được thành lập. Đoàn 4 đảm nhiệm khu vực Phú Lộc - bắc đèo Hải Vân; Đoàn 5 phụ trách thành phố Huế và ba huyện Hương Trà, Hương Thủy, Phú Vang; Đoàn 6 phụ trách Phong Điền, Quảng Điền; Đoàn 7 phụ trách Triệu Phong, Hải Lăng.

Các đoàn này trực thuộc Bộ Tư lệnh Quân khu Trị - Thiên. Riêng Đoàn 31, dưới sự chỉ huy của Bộ Tư lệnh Mặt trận B5, phụ trách khu vực từ Đường 9 đến giới tuyến quân sự tạm thời.

Mặt trận trọng điểm Huế được chia thành hai cánh.

Cánh Bắc phụ trách khu vực tả ngạn sông Hương và huyện Hương Trà, là hướng tiến công chủ yếu. Lực lượng gồm Trung đoàn 6 bộ binh, Tiểu đoàn 816, Trung đoàn 9, Tiểu đoàn đặc công 12; một đại đội trọng liên 12,7 mm với 6 khẩu; một đại đội ĐKZ-75 với 4 khẩu; một đại đội súng cối 82 mm với 6 khẩu; cùng các đơn vị công binh, trinh sát, thông tin, vận tải, hai đội biệt động thành phố và lực lượng vũ trang Hương Trà.

Nhiệm vụ là đánh chiếm Thành nội, Mang Cá, Tây Lộc, Cột Cờ, các cơ quan đầu não của Mỹ và chính quyền Việt Nam Cộng hòa; sau đó làm chủ khu vực tả ngạn, huyện Hương Trà, tiến công căn cứ Đồng Lâm, chống phản kích và giữ vững an ninh.

Cánh Nam phụ trách hữu ngạn sông Hương cùng hai huyện Hương Thủy, Phú Vang. Lực lượng gồm các Tiểu đoàn 840, 810 thuộc Đoàn 5; Tiểu đoàn 815, 818 thuộc Trung đoàn 9; hai Tiểu đoàn đặc công 1 và 2; một đại đội súng cối 82 mm với 6 khẩu; một đại đội súng máy phòng không 12,7 mm; một đại đội ĐKZ-75 với 6 khẩu; cùng các đơn vị trinh sát, công binh, thông tin, biệt động, bộ đội địa phương, dân quân du kích và tự vệ.

Mục tiêu của cánh Nam là các cơ quan hành chính, quân sự của chính quyền Việt Nam Cộng hòa tại Thừa Thiên, trung đoàn thiết giáp, nhà lao và khu tam giác hữu ngạn. Sau đó, lực lượng tiếp tục bao vây, đánh tê liệt căn cứ Phú Bài, trung đoàn thiết giáp Mỹ, giải phóng vùng nông thôn ngoại thành, hai huyện Hương Thủy, Phú Vang và ngăn chặn các đợt phản kích vào thành phố.

Để chuẩn bị cho cuộc tiến công, lực lượng cách mạng đã bí mật đưa 200 khẩu súng ngắn, thuốc nổ C4 và súng AK vào Huế. Vũ khí được vận chuyển bằng xe lam, gánh hàng trái cây và thuyền hai đáy, theo các tuyến từ sông Bồ qua ngã Ba Sình, từ Dương Xuân Hạ, Phú Vang và chợ Tài Ba vào thành phố.

Ban Chỉ huy mặt trận trọng điểm Huế gồm ông Lê Minh làm Chỉ huy trưởng, ông Lê Chưởng làm Chính ủy, ông Nam Long làm Chỉ huy phó, ông Đặng Kinh làm Chỉ huy phó kiêm Tham mưu trưởng.

Để giữ bí mật kế hoạch tiến công Huế, các đơn vị chỉ sử dụng người từ địa phương khác tham gia tập dượt, không cho biết mục tiêu và thời điểm tác chiến. Quân khu đồng thời đề nghị Bộ tăng cường 2 trung đoàn bộ binh, 3.000 quân, 2 tiểu đoàn pháo cùng các tiểu đoàn cao xạ, xe tăng và thông tin. Trước giờ nổ súng, lực lượng tại chiến trường gồm 4 trung đoàn, 4 tiểu đoàn bộ binh, 4 tiểu đoàn đặc công, 15 đội biệt động thành và một số đơn vị binh chủng.

Một bộ tư lệnh riêng được thành lập để chỉ huy tiến công Huế, với lực lượng nòng cốt là Đoàn 5, Đoàn 6, Đoàn 9 và một bộ phận Đoàn 8. Nhờ công tác bảo mật chặt chẽ, hàng nghìn cán bộ, chiến sĩ được đưa tới vị trí chỉ cách trung tâm Huế khoảng 5 km mà không bị phát hiện hay tổn thất.

Đến cuối tháng 1/1968, mặt trận Thừa Thiên - Huế đã chuẩn bị gần 1.000 tấn gạo tại vùng giáp ranh và căn cứ miền núi, hơn 1.100 tấn gửi trong dân vùng đồng bằng, trong đó Thừa Thiên 700 tấn, Quảng Trị 450 tấn; riêng mặt trận Huế có 130 tấn.

Ngoài ra còn 79 tấn muối, 15 tấn đường và nhiều loại thực phẩm khác. Bộ Quốc phòng cũng chuẩn y chi viện 350 tấn gạo và 400 tấn vũ khí qua Đoàn 559; đến ngày 20/1/1968, số hàng này mới được giao tại trạm đầu tiên, cách Huế khoảng 10 ngày vận chuyển đường bộ.

Đúng ngày ngày mồng 1 Tết Âm lịch năm 1968, các lực lượng tham gia đánh thành phố Huế đã chiếm lĩnh trận địa, sẵn sàng nổ súng.

Tại thành phố Huế, hồi 2 giờ 30 phút ngày 30/1/1968 (tức mồng 1 Tết Mậu Thân), Phó Tư lệnh Quân khu Trị Thiên Huế - Đặng Kinh, khi đó kiêm nhiệm Tư lệnh mặt trận tiền phương Huế phụ trách tiền tiêu, điện báo cáo đề nghị Bộ Tư lệnh Mặt trận ở Sở chỉ huy cơ bản cho ĐKZ ở cánh Nam nổ súng báo hiệu lệnh mở đầu đòn tiến công vào thành phố Huế. Sau khi lực lượng ĐKZ bắn vào sân bay Phú Bài, lập tức, các đơn vị được giao nhiệm vụ đánh chiếm các mục tiêu chủ yếu trong thành phố đồng loạt nổ súng.

Sau 26 ngày đêm chiến đấu và làm chủ thành phố Huế, quân và dân ta đã diệt, bắt sống, bức hàng và làm tan rã 25.000 tên địch, bắn rơi và phá hỏng hơn 200 máy bay, bắn cháy 41 tàu chiến, phá huỷ 533 xe quân sự, giải phóng 210.000 dân, 20 xã, 271 thôn, thành lập chính quyền ở 200 thôn.

Nguồn: Bảo tàng Lịch sử quốc gia, trang Web Học viện Quốc phòng, Wikipedia

×