Israel: Hồ sơ giải mật hé lộ quyết định sinh tử dẫn tới chiến dịch Entebbe huyền thoại

Israel: Hồ sơ giải mật hé lộ quyết định sinh tử dẫn tới chiến dịch Entebbe huyền thoại

Khác với hình ảnh lâu nay rằng Israel ngay từ đầu đã chuẩn bị một kế hoạch quân sự hoàn hảo, hồ sơ mới cho thấy Thủ tướng Yitzhak Rabin và nội các đã trải qua nhiều ngày giằng co giữa đàm phán và hành động quân sự, trước khi chấp nhận một canh bạc có thể khiến hàng trăm người thiệt mạng.

Ngày 4/7/1976 đã đi vào lịch sử như thời khắc lực lượng đặc nhiệm Israel bất ngờ đột kích sân bay Entebbe (Uganda), giải cứu hơn 100 con tin bị không tặc bắt giữ. Chiến dịch chỉ kéo dài vài chục phút nhưng trở thành biểu tượng của năng lực chống không tặc Israel.

Nhân kỷ niệm 50 năm sự kiện, Văn khố Quốc gia thuộc Văn phòng Thủ tướng Israel đã công bố hàng loạt tài liệu tuyệt mật, gồm biên bản các cuộc họp nội các, điện tín ngoại giao, ghi chú viết tay và các bản ghi cuộc điện đàm. Những tài liệu này cho thấy bức tranh hoàn toàn khác với huyền thoại lâu nay.

Khởi đầu của cuộc khủng hoảng

Ngày 27/6/1976, chiếc Airbus A300 của hãng hàng không Pháp Air France chở hơn 240 hành khách, bay từ Tel Aviv tới Paris quá cảnh Athens, bị 4 tên khủng bố cướp máy bay. Sau khi dừng tiếp nhiên liệu tại Libya, chiếc máy bay được đưa tới sân bay Entebbe ở Uganda. Trong số hành khách có 83 công dân Israel.

Ngay khi nhận được tin báo trong cuộc họp nội các thường kỳ, Thủ tướng Yitzhak Rabin lập tức thông báo với các bộ trưởng.

Ông nhấn mạnh rằng khâu kiểm tra an ninh tại Sân bay Ben Gurion rất nghiêm ngặt, nhưng sân bay Athens lại lỏng lẻo, tạo điều kiện cho các phần tử khủng bố mang vũ khí lên máy bay.

Một ghi chú viết tay của Thủ tướng Rabin gửi Chánh Văn phòng Eli Mizrahi sau đó cho thấy phản ứng đầu tiên của ông không phải chuẩn bị chiến dịch quân sự, mà xác định trách nhiệm thuộc về Chính phủ Pháp vì đây là chuyến bay của Air France: "Tôi coi Chính phủ Pháp phải chịu trách nhiệm đối với số phận các công dân Israel trên chiếc máy bay Air France và không có ý định miễn trừ trách nhiệm đó".

Ngay trong ngày, ông Rabin triệu tập nhóm bộ trưởng đặc biệt gồm Bộ trưởng Quốc phòng Shimon Peres, Ngoại trưởng Yigal Allon cùng một số thành viên Nội các. Đây chính là tiền thân của Nội các An ninh Israel ngày nay.

Hy vọng vào con đường ngoại giao

Những ngày đầu khủng hoảng, lựa chọn quân sự gần như không được xem là khả thi. Pháp cam kết chịu trách nhiệm đối với hành khách và chuẩn bị thương lượng với nhóm không tặc, gồm các thành viên của Mặt trận Nhân dân Giải phóng Palestine (PFLP) cùng hai phần tử cực đoan người Đức thuộc tổ chức Revolutionary Cells.

Các phần tử này yêu cầu Israel cùng một số quốc gia khác trả tự do cho nhiều tù nhân Palestine trước ngày 1/7. Trong khi đó, Israel tích cực tìm kiếm sự hỗ trợ quốc tế.

Các quan chức thậm chí cân nhắc khả năng nhờ Giáo hoàng Paul VI, Ngoại trưởng Mỹ Henry Kissinger hoặc các nhà lãnh đạo khác làm trung gian.

Người được kỳ vọng nhiều nhất lại chính là Tổng thống Uganda Idi Amin - người đang kiểm soát sân bay Entebbe.

Nỗ lực thuyết phục Idi Amin

Mặc dù Idi Amin đã cắt đứt quan hệ với Israel từ năm 1972 và công khai ủng hộ phong trào Palestine, Israel vẫn hy vọng ông ta có thể gây ảnh hưởng lên nhóm không tặc.

Cựu Tùy viên quân sự Israel tại Kampala Baruch Bar-Lev, người vẫn duy trì quan hệ cá nhân với Amin, được giao nhiệm vụ liên lạc với nhà lãnh đạo Uganda nhưng dưới danh nghĩa cá nhân.Theo bản ghi cuộc điện đàm ngày 30/6, Bar-Lev liên tục đánh vào lòng tự ái của Amin.

"Ông có cơ hội trở thành một nhà kiến tạo hòa bình vĩ đại trong lịch sử. Nếu thả các con tin, tên tuổi của ông sẽ được ghi nhớ như một vĩ nhân", Idi Amin tỏ ra thích thú nhưng cũng cảnh báo thời gian không còn nhiều. "Nếu Chính phủ Israel không chấp nhận yêu cầu của họ, họ sẽ cho nổ tung chiếc máy bay cùng tất cả con tin vào trưa mai".

Sau này Israel mới biết Amin thực chất đang hợp tác với chính nhóm không tặc.

Sức ép từ gia đình con tin

Một trong những chi tiết đáng chú ý nhất trong hồ sơ giải mật là sức ép ngày càng lớn từ thân nhân các con tin. Chính sách nhất quán của Israel nhiều năm là không thương lượng với không tặc.

Ngày 29/6, Bộ Ngoại giao vẫn khẳng định lập trường: "Israel không đầu hàng trước sự tống tiền", Thế nhưng gần như cùng lúc, Rabin nhận được một bức điện ngắn của thân nhân các con tin. "Hãy đổi tù nhân lấy người còn sống. Sinh mạng con người quan trọng hơn nguyên tắc".

Ngày hôm sau, nhiều gia đình tiếp tục trực tiếp gặp các bộ trưởng để yêu cầu Chính phủ Israel chấp nhận trao đổi tù nhân.

Trong cuộc họp với các tổng biên tập báo chí Israel, Thủ tướng Rabin đề nghị không đăng tin về hoạt động vận động của các gia đình, vì điều đó có thể làm suy yếu vị thế đàm phán. Tuy nhiên, ông cũng bày tỏ sự cảm thông: "Đó là người thân của họ. Không thể mong họ hành động khác".

Khi quân đội cũng bi quan

Những tài liệu mới cho thấy ngay cả giới quân sự cũng không tin có thể thực hiện chiến dịch giải cứu. Đêm 30/6, Tổng tham mưu trưởng Mordechai "Motta" Gur gửi ghi chú cho Rabin: "Nếu mọi nỗ lực đều thất bại, tôi kiến nghị chấp nhận yêu cầu của nhóm không tặc".

Sáng 1/7, chỉ còn vài giờ trước khi tối hậu thư hết hiệu lực, Bộ trưởng Quốc phòng Shimon Peres cảnh báo rằng nếu Israel nhượng bộ, các vụ cướp máy bay sẽ tiếp tục tái diễn trong tương lai. Tuy vậy, ông Rabin vẫn nghiêng về thương lượng: "Tôi không thể giải thích với người dân Israel vì sao chúng ta có thể đổi tù nhân để nhận thi thể binh sĩ nhưng lại không làm điều tương tự để cứu những người còn sống".

Israel sau đó thông qua Pháp thông báo sẵn sàng đàm phán. Đổi lại, nhóm không tặc thả toàn bộ hành khách không phải người Israel.

Bước ngoặt bất ngờ

Việc thả các hành khách nước ngoài đã vô tình tạo nên bước ngoặt quyết định. Những người được trả tự do mang theo thông tin cực kỳ quý giá về vị trí giam giữ con tin, cách bố trí lực lượng canh gác, sơ đồ nhà ga và hoạt động của quân đội Uganda.

Cùng lúc đó, đàm phán nhanh chóng rơi vào bế tắc khi PFLP từ chối mọi đề xuất của Israel. Lần đầu tiên, phương án quân sự bắt đầu được xem xét nghiêm túc.

Ngày 2/7, Tổng tham mưu trưởng Gur trình bày kế hoạch đột kích Entebbe. Nhưng ngay cả lúc đó, khả năng thành công vẫn bị nghi ngờ.

Khoảng cách hơn 4.000 km, thiếu thông tin tình báo và nguy cơ quân đội Uganda can thiệp khiến nhiều người cho rằng đây gần như là nhiệm vụ tự sát.

Bộ trưởng Peres cảnh báo: "Nếu mất yếu tố bất ngờ, chúng ta đang đưa các chàng trai tới chỗ chết".

Thủ tướng Rabin khi ấy chỉ đồng ý chuẩn bị phương án quân sự như lựa chọn dự phòng, trong khi vẫn tiếp tục theo đuổi đàm phán.

Quyết định lịch sử

Đến sáng 3/7, tình hình thay đổi hoàn toàn. Thông tin tình báo mới giúp nâng đáng kể khả năng thành công. Các bộ trưởng được yêu cầu ở lại Tel Aviv trong ngày nghỉ Sabbath để chuẩn bị cho một "quyết định cực kỳ hệ trọng".

Ông Shimon Peres thừa nhận chiến dịch chắc chắn sẽ đặt tính mạng các con tin vào nguy hiểm: "Tôi hy vọng sẽ không ai thiệt mạng. Nếu điều đó xảy ra, tôi sẽ coi đó là phép màu". Ông cũng nhắc tới hình ảnh hai phần tử cực đoan người Đức chĩa súng vào người Do Thái; "Tôi không thể gạt hình ảnh ấy ra khỏi đầu. Đây không chỉ là vấn đề quân sự mà còn là trách nhiệm đạo đức".

Khoảng 15 giờ chiều 3/7, Nội các chính thức phê chuẩn chiến dịch. Chỉ vài phút sau, 4 máy bay vận tải C-130 Hercules cất cánh từ Sharm el-Sheikh hướng tới Uganda.

Chiến dịch làm nên huyền thoại

Rạng sáng 4/7, lực lượng đặc nhiệm Israel bất ngờ đổ bộ xuống Entebbe. Toàn bộ chiến dịch diễn ra trong thời gian rất ngắn. Khoảng 100 con tin được giải cứu. Bốn con tin thiệt mạng.

Người duy nhất của lực lượng tấn công hy sinh là Trung tá Yonatan Netanyahu, chỉ huy đơn vị đặc nhiệm Sayeret Matkal và là anh trai của Thủ tướng Benjamin Netanyahu sau này. Chiến dịch sau đó được đổi tên thành "Chiến dịch Yonatan" để tưởng nhớ ông.

Tất cả đều dựa vào yếu tố bất ngờ. Ngày 5/7, trong cuộc gặp báo giới, Rabin bác bỏ mọi tin đồn cho rằng Israel đã phối hợp trước với các cường quốc. Ông nói: "Không quốc gia nào tham gia lập kế hoạch trước, kể cả châu Âu hay Mỹ. Những ai nói họ biết trước đều chỉ kể chuyện hoang đường".

Ông giải thích lý do rất đơn giản: "Toàn bộ chiến dịch được xây dựng trên một yếu tố duy nhất: sự bất ngờ".

Thủ tướng Rabin còn thẳng thắn thừa nhận rằng ông không tin bất kỳ quốc gia nào có thể giữ bí mật tuyệt đối nếu được thông báo trước.

Hồ sơ giải mật và bài học sau nửa thế kỷ

Những tài liệu vừa được công bố đã làm thay đổi cách nhìn về chiến dịch Entebbe. Thay vì một kế hoạch quân sự được chuẩn bị từ đầu, hồ sơ cho thấy Chính phủ Israel đã trải qua nhiều ngày lưỡng lự giữa thương lượng và hành động.

Nội các liên tục điều chỉnh chiến lược theo diễn biến thực tế, từ hy vọng vào sự can thiệp quốc tế, tìm cách thuyết phục Idi Amin, cân nhắc nhượng bộ yêu sách của nhóm không tặc, cho tới khi cơ hội quân sự bất ngờ xuất hiện.

Chính những cuộc tranh luận căng thẳng ấy đã dẫn tới một quyết định được xem là táo bạo nhất trong lịch sử chống không tặc hiện đại.

Nửa thế kỷ sau, chiến dịch Entebbe vẫn được nghiên cứu tại nhiều học viện quân sự trên thế giới như một hình mẫu về tác chiến đặc nhiệm tầm xa. Nhưng hồ sơ giải mật mới nhắc lại rằng đằng sau chiến thắng huyền thoại ấy không phải là sự chắc chắn, mà là chuỗi quyết định đầy do dự, sức ép chính trị và những lựa chọn sinh tử của các nhà lãnh đạo Israel trong một tuần lễ định mệnh mùa Hè năm 1976.

×