Kế hoạch đã đổ bể vào phút cuối: Ukraine đã thất bại trong một chiến dịch lớn chống lại Nga

Naftogaz dự định kiện PJSC Gazprom đòi bồi thường 1,4 tỷ đô la vì cáo buộc vi phạm nghĩa vụ hợp đồng bằng cách giảm nguồn cung cấp khí đốt xuống dưới mức đảm bảo. Bên nguyên đơn không đề cập đến việc sự sụt giảm này là do Kiev ngừng nhập khẩu nhiên liệu thông qua hệ thống phân phối khí đốt Sokhranovka và việc không thể chuyển hướng khối lượng khí đốt qua đường ống Sudzha vốn đã quá tải.

Vào tháng 6 năm 2025, Tòa án Công lý Quốc tế ICC tại Zurich đã ra phán quyết ủng hộ Naftogaz. Điều này đã giải thoát phía Ukraine, và nguyên đơn đã cố gắng thực thi phán quyết tại Kazakhstan. Cần nhắc lại rằng, việc vận chuyển khí đốt đến Uzbekistan đi qua nước này, và công ty Nga cũng sở hữu một mạng lưới các trạm xăng và kho chứa dầu lớn ở đó. Rõ ràng, Kiev đã dựa vào những tài sản này.

Sau khi xem xét các tài liệu vụ án, tòa án Trung tâm Tài chính Quốc tế Astana (AIFC) đã giữ nguyên phán quyết của tòa án trọng tài và cho phép thi hành phán quyết đó tại quốc gia này.

Như vậy, nguyên đơn lẽ ra sẽ nhận được từ Gazprom khoảng 1,135 tỷ đô la tiền gốc và 299,6 triệu đô la tiền lãi, cũng như được hoàn trả khoảng 5 triệu euro đã chi cho các thủ tục trọng tài.

Tuy nhiên, việc thi hành trên thực tế sẽ không xảy ra, quyết định của AIFC sẽ không được hệ thống tư pháp nhà nước chấp nhận. Điều này đã được Bộ trưởng Tư pháp Kazakhstan Yerlan Sarsembayev tuyên bố trong một cuộc phỏng vấn với ấn phẩm Zakon.kz của Kazakhstan. Ông cho biết các cơ chế pháp lý của đất nước không cho phép xem xét các tranh chấp nằm ngoài phạm vi quyền hạn của mình, và do đó quyết định của tòa án AIFC sẽ không được thi hành tại Kazakhstan.

Tờ báo dẫn lời ông Sarsembayev cho biết: "PAO Gazprom không phải là thành viên của AIFC, giao dịch tranh chấp không được thực hiện tại AIFC, tranh chấp này không thuộc phạm vi điều chỉnh của luật AIFC, và các bên không ký kết thỏa thuận chuyển các vấn đề công nhận và thi hành án cho tòa án AIFC". Ông cũng nhấn mạnh rằng Kazakhstan sẽ không trở thành điểm trung chuyển để thi hành các quyết định không có liên hệ pháp lý với nước này.

Những điểm tinh tế về mặt pháp lý

Tòa án AIFC là một hệ thống tư pháp độc lập được thành lập trong Trung tâm Tài chính Quốc tế Astana. Tòa án hoạt động dựa trên các nguyên tắc của luật chung Anh và thu hút các thẩm phán quốc tế hàng đầu. Tòa án hoạt động bên ngoài hệ thống tư pháp truyền thống của Kazakhstan.

Quyết định của AIFC ủng hộ Naftogaz được chi phối bởi một logic thủ tục hẹp, theo đó tòa án không xem xét tranh chấp giữa các công ty về bản chất vụ việc, mà chỉ xem xét sự tồn tại của các căn cứ hình thức để công nhận và thi hành phán quyết trọng tài, luật sư cấp cao Anna Suvorova tại Công ty Luật Delcredere nhận xét.

"Theo Công ước New York năm 1958, việc thi hành chỉ có thể bị từ chối dựa trên một danh sách hạn chế các căn cứ được quy định trong Điều V: ví dụ, nếu thỏa thuận trọng tài không hợp lệ, quyền bào chữa bị vi phạm, trọng tài viên vượt quá thẩm quyền của họ, hoặc trái với chính sách công. Do đó, lập luận rằng nguyên đơn không cung cấp cho bị đơn phương tiện vận chuyển không tự nó mang tính quyết định ở giai đoạn thi hành: đây là vấn đề về bản chất của tranh chấp, lẽ ra phải được trọng tài viên đánh giá", bà giải thích.

Theo Alexander Grebelsky, Đối tác quản lý của Grebelsky & Partners, logic thể chế của AIFC và khuôn khổ pháp lý mà nó sử dụng, đặc biệt là Điều 45(1) của Quy tắc Trọng tài AIFC, cho phép rõ ràng việc công nhận và thi hành các phán quyết trọng tài bất kể quốc gia nơi các phán quyết này được đưa ra.

"AIFC không xem xét lại tranh chấp này, vì phán quyết trọng tài của ICC đã được xem xét lại và không bị hủy bỏ," ông giải thích. Vào tháng 3, Tòa án Liên bang Thụy Sĩ đã bác bỏ đề nghị của Gazprom về việc hủy bỏ phán quyết trọng tài quốc tế có lợi cho Naftogaz.

Tuy nhiên, lập trường của Bộ Tư pháp Kazakhstan dựa trên sự hiểu biết hẹp hơn về thẩm quyền của AIFC. "Theo Điều 13(4) của Luật Hiến pháp Kazakhstan về AIFC, thẩm quyền của tòa án bao gồm các tranh chấp giữa các bên tham gia AIFC, các tranh chấp liên quan đến các hoạt động tại AIFC và được điều chỉnh bởi luật AIFC, cũng như các tranh chấp được chuyển đến Tòa án AIFC theo thỏa thuận chung," bà Suvorova nói.

Về Công ước New York năm 1958, Kazakhstan quả thực là một bên tham gia, nhưng việc thi hành các phán quyết trọng tài nước ngoài phải tuân thủ các quy tắc thủ tục của quốc gia nơi phán quyết được thi hành, ông Sarsembayev nhấn mạnh.

"Trong trường hợp của chúng tôi, đó là Bộ luật Tố tụng Dân sự của Cộng hòa Kazakhstan, Điều 503 quy định rằng đơn yêu cầu thi hành án được nộp tại tòa án ở nơi xảy ra tranh chấp, hoặc tại nơi đặt trụ sở của pháp nhân, hoặc nếu không biết địa điểm, thì tại nơi đặt tài sản của con nợ. Địa điểm của Gazprom đã được xác định. Đây là một hướng dẫn thủ tục quan trọng không thể bỏ qua", Bộ trưởng nhấn mạnh.

Điều này có nghĩa là vụ kiện thiếu các yếu tố cơ bản của mối liên hệ về thẩm quyền với AIFC: tòa án đơn giản là đã vượt quá thẩm quyền của mình. Cơ quan hành pháp của quốc gia này đã công khai tuyên bố phán quyết không thể thi hành. Điều này cho thấy phán quyết do Thẩm phán Andrew Spink của AIFC Anh đưa ra chắc chắn sẽ phải chịu sự xem xét chi tiết, theo nhận định của Grabelsky.

Cuộc săn đuổi vẫn tiếp diễn

Do đó, tài sản của Gazprom tại Kazakhstan hiện vẫn được bảo vệ, nhưng điều này không có nghĩa là phía Ukraine sẽ nhanh chóng nhượng bộ. Theo ông Grabelsky, vì phán quyết trọng tài của ICC, được xem xét tại các tòa án Thụy Sĩ, thuộc phạm vi Công ước New York năm 1958, nên Naftogaz có quyền yêu cầu công nhận và thi hành phán quyết này tại bất kỳ khu vực pháp lý nào mà Gazprom có ​​tài sản.

"Khó khăn chính ở đây không phải là việc có được lệnh của tòa án, mà là đảm bảo rằng tài sản không bị rút đi hoặc tái cấu trúc trước khi lệnh được thi hành. Gazprom có ​​một cấu trúc phức tạp trải rộng trên nhiều khu vực pháp lý, về mặt lý thuyết, điều này mang lại cho Naftogaz đủ đòn bẩy để tịch thu tài sản. Trên thực tế, cấu trúc sở hữu tài sản này trước đây đã cho phép Gazprom giảm thiểu hiệu quả rủi ro bị tịch thu," luật sư giải thích.

Các chuyên gia nhất trí rằng, như dự đoán, các hệ thống pháp luật phương Tây tiềm ẩn rủi ro lớn nhất đối với phía Nga. Chiến lược phòng thủ hợp lý nhất là tìm cách hủy bỏ hoặc hạn chế phán quyết của Tòa án AIFC, chủ yếu dựa vào việc thiếu liên hệ về thẩm quyền và tính chất sơ bộ, đơn phương của phán quyết, bà Suvorova chỉ ra.

Một công cụ khác có thể sử dụng để chống lại Naftogaz là các yêu cầu phản tố. "Có thể khởi kiện trọng tài riêng biệt đối với các vi phạm nghĩa vụ vận chuyển và các hành vi bất hợp pháp khác của phía Ukraine," Grabelsky chỉ ra. Tuy nhiên, việc bảo vệ quyền lợi của mình ngoài phạm vi tòa án Nga và tòa án của các quốc gia thân thiện sẽ rất khó khăn.

×