"Kẻ hủy diệt" từ phim tới đời thực: Công ty công nghệ Mỹ tham vọng chế tạo “đội quân robot”

“Phantom” - từ công nhân nhà máy đến chiến binh trên chiến trường

Trong khi nhiều công ty công nghệ tập trung phát triển trí tuệ nhân tạo, xe tự lái hoặc robot phục vụ đời sống, startup Mỹ Foundation Future Industries lại theo đuổi một mục tiêu gây tranh cãi hơn: chế tạo robot hình người có thể phục vụ cả nền kinh tế lẫn quân đội.

Được thành lập năm 2024 tại San Francisco, Foundation Future Industries đang phát triển mẫu robot hình người mang tên Phantom. Robot này cao gần 1,8 m, có thiết kế màu đen, được trang bị hệ thống camera và trí tuệ nhân tạo, cho phép quan sát môi trường xung quanh với góc nhìn 360 độ.

Phantom có thể mang vật nặng gần 41 kg, tự di chuyển bằng AI hoặc được con người điều khiển từ xa. Công ty đang phát triển thế hệ Phantom mới mạnh hơn và dự kiến giới thiệu vào cuối năm nay.

Ở lĩnh vực dân sự, robot của Foundation được thử nghiệm trong các nhà máy, trung tâm hậu cần và cơ sở sản xuất tại Mỹ cũng như Singapore. Theo thông tin được Reuters dẫn lại, các robot Phantom đã góp phần hỗ trợ sản xuất hơn 24.000 ô tô trong năm ngoái.

Tuy nhiên, chính tham vọng đưa robot vào quân đội mới khiến Foundation trở thành tâm điểm tranh luận.

Công ty cho biết các robot hiện được thử nghiệm cho những nhiệm vụ như vận chuyển hàng hóa, trinh sát, kiểm tra bên trong các tòa nhà và lập bản đồ trước khi binh sĩ tiến vào. Theo lập luận của Foundation, robot có thể đảm nhận những công việc nguy hiểm, giúp giảm thương vong cho quân nhân và hạn chế rủi ro đối với dân thường.

Ông Sankaet Pathak, đồng sáng lập Foundation, cho rằng cuộc chiến bằng UAV tại Ukraine và Trung Đông đã cho thấy cuộc chạy đua về vũ khí tự động đã bắt đầu. Theo ông, Mỹ không thể đứng ngoài khi Trung Quốc và Nga cũng đang nghiên cứu robot quân sự, trong đó có các robot bốn chân được gắn vũ khí.

Đáng chú ý, ông Pathak khẳng định Foundation chưa nhận được yêu cầu trang bị vũ khí cho Phantom. Tuy nhiên, ông cũng tuyên bố rằng nếu quân đội Mỹ đề nghị chế tạo robot hình người mang súng, công ty gần như chắc chắn sẽ thực hiện.

Foundation cho rằng robot quân sự có thể giúp các cuộc tấn công trở nên chính xác hơn. Thay vì sử dụng bom hoặc đưa binh sĩ trực tiếp vào những khu vực nguy hiểm, robot có thể trinh sát, tiếp cận mục tiêu và thực hiện nhiệm vụ với mức độ kiểm soát cao hơn.

Tuy nhiên, các tổ chức nhân quyền cảnh báo công nghệ này có thể tạo ra những rủi ro nghiêm trọng nếu phát triển nhanh hơn các quy định pháp lý.

Bà Verity Coyle, Phó giám đốc bộ phận Khủng hoảng, Xung đột và Vũ khí của Human Rights Watch, thừa nhận robot hình người có thể mang lại lợi ích trong các nhiệm vụ nhân đạo, cứu hộ hoặc hỗ trợ hậu cần. Nhưng bà lo ngại các công ty công nghệ và chính phủ đang áp dụng tư duy “phát triển thật nhanh rồi xử lý hậu quả sau”.

Theo bà, vũ khí tự động sử dụng AI có thể nhận diện sai mục tiêu, đưa ra quyết định thiếu chính xác hoặc gây thương vong ngoài dự kiến. Một vấn đề khác là trách nhiệm: nếu robot tấn công nhầm dân thường, ai sẽ phải chịu trách nhiệm – người lập trình, công ty sản xuất, chỉ huy quân đội hay chính hệ thống AI?

Những lo ngại này càng lớn khi công nghệ robot ngày càng rẻ và dễ tiếp cận. UAV từng là khí tài quân sự đắt đỏ, nhưng hiện nay nhiều mẫu có thể được sản xuất bằng máy in 3D hoặc mua với giá chỉ vài trăm USD.

Trên chiến trường Ukraine, UAV thường xuyên bị gây nhiễu điện tử hoặc mất liên lạc với người điều khiển. Nếu robot quân sự hoạt động với mức độ tự chủ cao hơn, tốc độ và sự hỗn loạn của chiến tranh có thể tăng mạnh, khiến con người có ít thời gian hơn để kiểm soát tình hình hoặc sơ tán dân thường.

Foundation khẳng định robot của họ được thiết kế để coi con người là một phần của môi trường cần tránh va chạm, thay vì tự động nhận diện con người như mục tiêu. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng hệ thống AI không phải lúc nào cũng hoạt động đúng như kỳ vọng.

Khi chiến tranh trở thành cuộc đối đầu giữa những đội quân máy móc

Một số chuyên gia lo ngại robot có thể làm thay đổi bản chất của chiến tranh.

Joe Costa, cựu quan chức cấp cao của Lầu Năm Góc, nhận định việc thay thế binh sĩ bằng robot có thể làm giảm “cái giá chính trị” của chiến tranh. Khi một quốc gia không còn phải đưa nhiều công dân ra chiến trường và đối mặt với thương vong lớn, các nhà lãnh đạo có thể dễ dàng quyết định sử dụng vũ lực hơn.

Theo ông, trong tương lai, một quốc gia có thể đưa hàng loạt robot vào chiếm giữ một thành phố mà không phải chịu sức ép xã hội tương tự khi triển khai quân đội truyền thống.

Foundation thậm chí đã đề cập đến viễn cảnh những “trận chiến robot”, nơi chiến tranh trở thành cuộc cạnh tranh công nghiệp giữa các hệ thống máy móc thay vì cuộc đối đầu trực tiếp giữa con người.

Tham vọng của công ty không dừng ở quân sự. Foundation muốn sử dụng lợi nhuận từ robot để xây dựng các siêu đô thị xanh do máy móc vận hành. Theo Pathak, năng suất do AI và robot tạo ra có thể giúp con người tiếp cận nhà ở giá rẻ, trong khi máy móc đảm nhận những công việc nguy hiểm, nặng nhọc hoặc nhàm chán.

Tuy nhiên, chính tầm nhìn đó cũng làm dấy lên lo ngại rằng AI có thể khiến một bộ phận người lao động bị gạt ra ngoài nền kinh tế, tạo nên khoảng cách ngày càng lớn giữa giới sở hữu công nghệ và những người bị thay thế.

Vì vậy, câu hỏi không còn đơn giản là robot có thể trở thành binh sĩ hay không. Công nghệ đang tiến rất nhanh, trong khi các quy định quốc tế về vũ khí tự động vẫn ở giai đoạn sơ khai.

Nếu robot hình người một ngày nào đó được trang bị vũ khí và triển khai trên chiến trường, cuộc chiến tương lai có thể không còn là con người chống lại con người, mà là cuộc đối đầu giữa những đội quân máy móc. Và khi đó, thách thức lớn nhất có thể không phải là tạo ra robot mạnh đến đâu, mà là làm thế nào để con người vẫn giữ quyền kiểm soát đối với những cỗ máy được tạo ra để chiến đấu.

×