Kênh đào nhân tạo dài nhất thế giới niên đại hơn 2.500 năm, huy động 3 triệu nông dân tham gia đào đắp

Đại Vận Hà - Kênh đào nhân tạo dài nhất thế giới

Đại Vận Hà là kênh đào nhân tạo dài nhất thế giới, kéo dài khoảng 1.794 km. Tuyến kênh bắt đầu từ Bắc Kinh ở phía bắc và kết thúc gần thành phố Hàng Châu, tỉnh Chiết Giang ở phía nam. Trên hành trình, Đại Vận Hà đi qua các địa phương gồm Bắc Kinh, Thiên Tân, Hà Bắc, Sơn Đông, Giang Tô và Chiết Giang, đồng thời kết nối 5 hệ thống sông lớn của Trung Quốc là Tiền Đường Giang, Trường Giang (Dương Tử), Hoài Hà, Hoàng Hà và Hải Hà.

Toàn tuyến thường được chia thành 7 đoạn, lần lượt từ nam lên bắc gồm: Giang Nam Vận Hà, Lý Vận Hà, Trung Vận Hà, Lỗ Vận Hà, Nam Vận Hà, Bắc Vận Hà và Thông Huệ Hà.

Đây là công trình vĩ đại của Trung Hoa cổ đại, được ví sánh ngang với quy mô của Vạn Lý Trường Thành.

Lịch sử của Đại Vận Hà có từ cuối thời kỳ Xuân Thu (722 - 481 TCN). Khi đó, Ngô vương Phù Sai, vua nước Ngô (nay thuộc khu vực Tô Châu), trong quá trình đưa quân tiến đánh các nước chư hầu ở phía bắc đã cho đào một tuyến kênh để vận chuyển binh lính và lương thảo. Công trình này được gọi là Hàn Câu và được xem là tiền thân của Đại Vận Hà.

Đoạn kênh đầu tiên được xây dựng gần Dương Châu, tỉnh Giang Tô, với mục đích dẫn nước từ sông Trường Giang về phía bắc để nối với sông Hoài. Theo ghi chép trong một tác phẩm có liên quan đến Khổng Tử, công trình được xây dựng vào khoảng năm 486 TCN. Đây được xem là đoạn cổ nhất của Đại Vận Hà và đã nhiều lần được tu sửa, mở rộng, trong đó có một đợt cải tạo lớn vào thế kỷ III.

Đại Vận Hà được mở rộng quy mô đáng kể dưới thời nhà Tùy (581 - 618), trở thành tuyến giao thông huyết mạch nối liền miền bắc và miền nam Trung Quốc.

Năm 604, sau khi quyết định dời kinh đô từ Trường An (nay là Tây An) đến Lạc Dương, Tùy Dạng Đế đã cho triển khai dự án mở rộng Đại Vận Hà. Đến năm 605, ông giao cho đại thần Vũ Văn Khải chỉ huy việc kéo dài tuyến kênh, với mục tiêu nối Trác Quận (nay là Bắc Kinh) ở phía bắc với Hàng Châu ở phía nam.

Công trình được thực hiện trong vòng 6 năm, kết nối 5 hệ thống sông lớn gồm Hải Hà, Hoàng Hà, Hoài Hà, Trường Giang và Tiền Đường Giang, tạo nên mạng lưới đường thủy xuyên suốt có ý nghĩa đặc biệt đối với giao thương, vận tải và quân sự.

Sau khi hoàn thành, tuyến kênh được chia thành nhiều đoạn. Đoạn từ Trường Giang đến Hàng Châu được gọi là Giang Nam Hà. Đoạn trung tâm nối Dương Châu với Lạc Dương gồm hai phần: Sơn Dương Độc, chạy từ Trường Giang đến Hoài Hà và phần lớn được cải tạo từ kênh đào cũ; cùng Thông Tế Cừ, nối Hoài Hà với Hoàng Hà.

Trong khi đó, đoạn phía bắc mang tên Vĩnh Tế Cừ, nối Lạc Dương với Trác Quận (Bắc Kinh ngày nay), từng đóng vai trò quan trọng trong việc vận chuyển quân lương phục vụ các chiến dịch của nhà Tùy chống vương quốc Cao Câu Ly.

Vào thời kỳ cực thịnh dưới triều Tùy, toàn bộ hệ thống Đại Vận Hà có tổng chiều dài khoảng 2.500 km, trở thành một trong những công trình thủy lợi và giao thông quy mô lớn nhất thế giới thời bấy giờ.

Để hoàn thành Đại Vận Hà, triều đình nhà Tùy đã huy động hơn 3 triệu nông dân tham gia đào đắp dưới sự giám sát của hàng nghìn binh sĩ. Công trình kéo dài suốt 6 năm với cường độ lao động khắc nghiệt. Theo các ghi chép lịch sử, hàng triệu người phải làm việc trong điều kiện thiếu thốn lương thực, khiến khoảng một nửa số lao động thiệt mạng vì kiệt sức, đói rét và bệnh tật.

Dù phải trả giá bằng tổn thất nhân lực rất lớn, Đại Vận Hà sau khi hoàn thành đã nhanh chóng trở thành tuyến giao thông đường thủy quan trọng bậc nhất của Trung Quốc.

Đến năm 735, mỗi năm có khoảng 150 triệu kg lương thực được vận chuyển qua tuyến kênh này. Bên cạnh đó, nhiều mặt hàng như vải vóc, gốm sứ và các sản vật từ khắp nơi cũng được lưu thông thuận lợi, góp phần thúc đẩy giao thương và tạo động lực cho sự phát triển kinh tế của các triều đại phong kiến Trung Quốc.

Dưới thời Hốt Tất Liệt, nhà Nguyên đã cải tuyến Đại Vận Hà để nối trực tiếp Đại Đô (Bắc Kinh ngày nay) với Hàng Châu. Việc xây dựng diễn ra từ khoảng năm 1281 đến 1293, với nhiều công trình mới như Hội Thông Hà và Thông Huệ Hà, giúp rút ngắn tuyến đường thủy xuống còn khoảng 1.794 km.

Một số tài liệu phổ thông cho rằng dự án kéo dài gần 10 năm và huy động hơn 4 triệu dân phu, tuy nhiên con số này chưa được các nghiên cứu học thuật và nguồn chính thống của Trung Quốc xác nhận thống nhất.

Các đoạn cổ xưa nhất của con kênh vẫn còn được bảo tồn, và toàn bộ công trình hiện đã được UNESCO công nhận là Di sản Thế giới.

Trung Quốc xây dựng kênh đào lớn nhất đất nước kể từ sau kênh đào Đại Vận Hà

Mới đây, siêu dự án kênh đào Bình Lục của Trung Quốc với tổng vốn đầu tư hơn 10 tỷ USD đã hoàn thành giai đoạn dẫn nước và chính thức bước vào quá trình vận hành thử nghiệm.

Ngày 3/6/2026, hai trong ba âu tàu chính của dự án là Mã Đạo và Xí Thạch đã được dẫn đầy nước, đánh dấu việc toàn tuyến kênh đã thông thủy. Đây là cột mốc quan trọng trước khi công trình được đưa vào khai thác.

Theo Tập đoàn Kênh đào Bình Lục, dự án hiện đã hoàn thành hơn 96% khối lượng xây dựng và dự kiến sẽ chính thức khánh thành vào dịp Hội chợ Triển lãm Trung Quốc - ASEAN diễn ra tại Nam Ninh, Quảng Tây vào tháng 9/2026.

Kênh đào Bình Lục được đánh giá là dự án kênh đào nhân tạo lớn nhất Trung Quốc kể từ khi Đại Vận Hà được xây dựng cách đây hơn 2.500 năm. Với tổng mức đầu tư khoảng 72,7 tỷ nhân dân tệ (hơn 10 tỷ USD), công trình không chỉ phục vụ vận tải đường thủy mà còn góp phần cung cấp nguồn nước, hỗ trợ tưới tiêu, phòng chống lũ và cải thiện hệ sinh thái sông ngòi.

Tuyến kênh có chiều dài 134,2 km, bắt đầu từ hồ chứa Tây Tân ở thành phố Hoành Châu và kết thúc tại cảng Khâm Châu, bên bờ Vịnh Bắc Bộ. Đây là dự án hạ tầng trọng điểm trong Hành lang Thương mại Quốc tế trên bộ và trên biển mới của Trung Quốc, đóng vai trò kết nối khu vực phía tây nước này với các tuyến hàng hải quốc tế.

Theo chính quyền Quảng Tây, sau khi đi vào hoạt động, kênh đào Bình Lục sẽ giúp rút ngắn hơn 560 km tuyến vận chuyển đường thủy từ khu vực tây nam Trung Quốc ra biển so với lộ trình truyền thống qua cảng Quảng Châu. Nhờ đó, chi phí logistics dự kiến giảm khoảng 5,2 tỷ nhân dân tệ (tương đương 768 triệu USD) mỗi năm, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh cho hoạt động xuất nhập khẩu của khu vực.

Nguồn: China Daily, Wikipedia, Tạp chí Beijing Magazine

×