Kênh đào Phù Nam Techo: Siêu dự án 1,7 tỷ USD đi qua vùng sinh sống của 1,6 triệu dân Campuchia, hiện ra sao?

Kênh đào Phù Nam Techo mới nhất

Kênh đào Phù Nam Techo, tên tiếng Anh là Funan Techo Canal, có tên chính thức ban đầu là Dự án hệ thống giao thông thủy và logistics Tonle Bassac. Công trình được Chính phủ Campuchia đặt tên Phù Nam Techo vào tháng 5/2023, thể hiện kỳ vọng xây dựng một tuyến vận tải thủy mang tính biểu tượng và có ý nghĩa lâu dài đối với nền kinh tế nước này.

Theo thông tin được Bộ Công chính và Giao thông Campuchia công bố trong giai đoạn chuẩn bị, toàn tuyến kênh có chiều dài khoảng 180 km. Tuyến bắt đầu từ Prek Takeo thuộc hệ thống sông Mekong, kết nối với Prek Ta Ek và Prek Ta Hing thuộc hệ thống sông Bassac, sau đó kéo dài tới vùng biển tỉnh Kep trên Vịnh Thái Lan. Công trình đi qua 4 địa phương gồm Kandal, Takeo, Kampot và Kep và có tổng dân số 1,6 triệu người sinh sống hai bên ven sôn.

Theo thiết kế ban đầu, phần thượng lưu của kênh rộng khoảng 100 m, thu hẹp còn khoảng 80 m ở hạ lưu. Kênh có độ sâu 5,4 m, trong đó độ sâu phục vụ tàu thuyền khoảng 4,7 m và phần còn lại là khoảng an toàn. Hai luồng hàng hải được bố trí để tàu có thể di chuyển theo hai chiều.

Dự án còn bao gồm 3 công trình đập hoặc âu điều tiết nước, 11 cây cầu, hệ thống hỗ trợ hàng hải và khoảng 208 km đường giao thông chạy dọc hai bên tuyến. Mức đầu tư ban đầu được Campuchia công bố là khoảng 1,7 tỷ USD, với thời gian xây dựng dự kiến khoảng 4 năm.

Mục tiêu quan trọng nhất của dự án là tạo ra một tuyến vận tải thủy trực tiếp từ khu vực nội địa Campuchia ra biển. Khi hoàn thành, tàu hàng từ Phnom Penh và các trung tâm sản xuất dọc sông Mekong, sông Bassac có thể tiếp cận Vịnh Thái Lan mà không phải thực hiện toàn bộ hành trình qua hệ thống cảng và luồng hàng hải của nước khác.

Campuchia tổ chức lễ khởi công dự án vào ngày 5/8/2024 tại tỉnh Kandal. Thủ tướng Hun Manet khi đó khẳng định công trình có ý nghĩa đối với chủ quyền kinh tế, năng lực logistics và sự phát triển dài hạn của đất nước.

Tuy nhiên, sau lễ khởi công, hoạt động xây dựng trên thực địa diễn ra chậm. Theo Reuters thông tin cuối năm 2024, địa điểm tổ chức lễ khởi công gần như chưa có hoạt động thi công đáng kể, trong khi phương án huy động vốn từ phía Trung Quốc vẫn chưa được xác định rõ ràng.

Trong giai đoạn đầu, một số quan chức Campuchia từng cho biết doanh nghiệp Trung Quốc có thể tài trợ toàn bộ chi phí dự án. Sau đó, cơ cấu đầu tư được điều chỉnh theo hướng các nhà đầu tư Campuchia nắm 51%, còn phía Trung Quốc nắm 49%.

Bước ngoặt xuất hiện vào tháng 4/2025, trong chuyến thăm Campuchia của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình. Hai bên ký thỏa thuận phát triển đoạn kênh dài 151,6 km với giá trị khoảng 1,16-1,2 tỷ USD.

Dự án được thực hiện theo hình thức đối tác công tư và hợp đồng xây dựng – vận hành – chuyển giao. Các nhà đầu tư Campuchia nắm 51% vốn, còn doanh nghiệp Trung Quốc nắm 49%. China Communications Construction Company và công ty con China Road and Bridge Corporation tham gia phát triển, xây dựng đoạn kênh từ khu vực sông Bassac tới tỉnh Kep.

Đoạn kênh này được thiết kế để tiếp nhận tàu có trọng tải tới 3.000 DWT. Ngoài việc đào kênh, dự án còn gồm các âu tàu, hạ tầng hàng hải, logistics và các công trình điều tiết nguồn nước.

Theo tính toán của Chính phủ Campuchia, dự án kênh đào Phù Nam Techo có thể tạo ra hơn 10.000 việc làm, đồng thời tác động trực tiếp đến đời sống của khoảng 1,6 triệu người sinh sống dọc tuyến kênh.

Không chỉ đóng vai trò là tuyến giao thông thủy kết nối hệ thống sông của Campuchia với Vịnh Thái Lan, công trình còn được kỳ vọng cung cấp nguồn nước phục vụ sản xuất nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản; thúc đẩy hình thành các khu kinh tế, trung tâm logistics, cảng vệ tinh và mở rộng hoạt động du lịch tại những địa phương mà tuyến kênh đi qua.

Dự án kênh đào Phù Nam Techo xây xong chưa?

Ngày 11/4/2026, Campuchia tổ chức lễ khởi công phần thứ hai của dự án tại tỉnh Takeo. Đây là đoạn chính dài khoảng 151 km, bắt đầu từ một nhánh thuộc hệ thống sông Bassac, đi từ Prek Ta Hing tại huyện Koh Thom, tỉnh Kandal tới vùng biển tỉnh Kep.

Phần thứ nhất dài khoảng 26 km, bắt đầu từ một nhánh sông Mekong tại huyện Kien Svay, tỉnh Kandal. Đoạn này từng được tổ chức lễ khởi công vào tháng 8/2024 nhưng quá trình thi công, kiểm đếm đất đai và bồi thường cho các hộ dân bị ảnh hưởng diễn ra chậm hơn dự kiến.

Tại lễ khởi công phần thứ hai của dự án kênh đào Phù Nam Techo, Phó Thủ tướng Campuchia Sun Chanthol cho biết công tác xác định ranh giới và kiểm tra bản đồ của đoạn đầu đã đạt một số kết quả. Nhà chức trách đã đánh dấu 155 ranh giới đất và dành gần 71 triệu USD cho hoạt động bồi thường tại khu vực này.

Tổng kinh phí dự kiến dành cho bồi thường, giải phóng mặt bằng của cả hai phần vào khoảng 217 triệu USD, theo CamboJA News.

Thông tin được Bộ Thông tin Campuchia công bố ngày 27/5/2026 cho biết phần thứ hai có tổng mức đầu tư khoảng 1,17 tỷ USD và thời gian xây dựng dự kiến 36 tháng, tính từ thời điểm khởi công tháng 4/2026.

Các mốc hoàn thành đang được công bố chưa hoàn toàn thống nhất. Một số tài liệu trước đây đặt mục tiêu hoàn thành toàn bộ dự án vào năm 2028. Tuy nhiên, nếu đoạn thứ hai thực hiện đủ 36 tháng kể từ tháng 4/2026, phần việc này có thể kéo dài tới khoảng tháng 4/2029. Vì vậy, tiến độ thực tế, thời gian giải phóng mặt bằng và khả năng huy động vốn vẫn là những yếu tố cần tiếp tục theo dõi.

Những lo ngại đối với dòng chảy Mekong

Không chỉ là một dự án giao thông, kênh đào Phù Nam Techo còn liên quan trực tiếp tới quản lý nguồn nước trong lưu vực Mekong. Đây là lý do công trình nhận được sự quan tâm đặc biệt từ Việt Nam, Ủy hội sông Mekong quốc tế - MRC và nhiều tổ chức nghiên cứu môi trường.

Campuchia thông báo dự án cho Ban Thư ký Ủy hội sông Mekong quốc tế vào tháng 8/2023. Tuy nhiên, đến tháng 4/2025, MRC cho biết mới nhận được những thông tin cơ bản và đề nghị Campuchia cung cấp thêm báo cáo nghiên cứu khả thi, báo cáo môi trường cùng những tài liệu kỹ thuật liên quan.

Theo MRC, việc xác định dự án có tuân thủ đầy đủ Hiệp định Mekong năm 1995 hay không phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó có cách công trình kết nối với dòng chính Mekong, lượng nước được lấy vào kênh và chế độ vận hành các công trình điều tiết.

Chính phủ Campuchia khẳng định nghiên cứu đánh giá tác động môi trường do hàng chục chuyên gia thực hiện cho thấy ảnh hưởng của dự án ở mức thấp. Phía Campuchia cũng cho rằng việc tận dụng nhiều tuyến sông, kênh hiện hữu sẽ giúp hạn chế đào mới và giảm tác động tới môi trường cũng như cộng đồng dân cư.

Ngược lại, một số chuyên gia lo ngại quy mô lấy nước có thể lớn hơn dự kiến nếu tuyến kênh được sử dụng đồng thời cho giao thông, tưới tiêu và phát triển nông nghiệp. Sự thay đổi dòng chảy theo mùa có thể tác động tới vùng ngập lũ, lượng phù sa, quá trình xâm nhập mặn và hệ sinh thái ở hạ lưu...

Trong bối cảnh phần chính của tuyến kênh đã bước vào giai đoạn xây dựng, việc Campuchia cung cấp thêm hồ sơ kỹ thuật và phối hợp quan trắc với các nước hạ lưu sẽ có ý nghĩa quyết định. Đây cũng là cơ sở để bảo đảm dự án phát triển hạ tầng của một quốc gia không tạo ra những hệ quả khó khắc phục đối với hàng triệu người cùng sinh sống và phụ thuộc vào dòng Mekong.

Nguồn tham khảo: Reuter, AP, CamboJA News

×