Kết nối cung - cầu lao động Đồng Nai: Thoát mô hình thâm dụng lao động, giải bài toán lệch pha từ gốc (Bài cuối)

Đứng trước vận hội mới sau sáp nhập và sự vận hành của các siêu dự án, Đồng Nai không thể tiếp tục tăng trưởng dựa trên mô hình thâm dụng lao động giá rẻ. Muốn bứt phá, tỉnh buộc phải nhìn thẳng vào những “vùng trũng” về chất lượng nhân sự và tái cấu trúc chiến lược phát triển con người theo hướng bài bản, bền vững.

Nhận diện rủi ro từ mô hình thâm dụng lao động

Theo phân tích của GS.TS Nguyễn Trọng Hoài - Phó Hiệu trưởng Đại học Kinh tế TP.HCM (thành viên Tổ tư vấn kinh tế xã hội tỉnh Đồng Nai), tỷ lệ lao động qua đào tạo của Đồng Nai cũ và Bình Phước cũ (trước sáp nhập) thấp hơn mức trung bình vùng khoảng 25%.

Đây là khoảng cách đáng lo ngại trong bối cảnh cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang đặt ra yêu cầu ngày càng cao về kỹ năng, trình độ và khả năng thích ứng của người lao động.

Thực tế cho thấy, mô hình phát triển nguồn nhân lực của Đồng Nai vẫn nặng về thâm dụng lao động kỹ năng thấp. Các KCN còn ít dự án công nghệ cao, trong khi nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao phát triển chậm.

Khu vực Bình Phước cũng đối mặt tình trạng tương tự khi tỷ lệ lao động đã qua đào tạo thấp, kéo theo năng suất lao động và khả năng thu hút doanh nghiệp có giá trị gia tăng cao bị hạn chế.

Hệ thống đào tạo tại chỗ cũng chưa đủ mạnh khi Bình Phước chưa có mạng lưới cao đẳng, đại học chất lượng cao để cung cấp nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu phát triển mới, khiến quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế gặp nhiều rào cản.

Trong bối cảnh mới sau sáp nhập, hạn chế về chất lượng nguồn nhân lực và năng lực quản trị của Đồng Nai bộc lộ rõ hơn. Nhân lực chất lượng cao, nhất là trong các lĩnh vực công nghệ, chuyển đổi số, tự động hóa còn thiếu, trong khi phần lớn lao động trình độ cao tập trung tại TP.HCM. Điều này khiến cả khu vực Đồng Nai và Bình Phước gặp khó trong thu hút và giữ chân chuyên gia.

Từ thực tiễn này, GS.TS Nguyễn Trọng Hoài cho rằng Đồng Nai cần nhìn nhận đúng đặc thù của 2 địa phương để vừa phát huy lợi thế, vừa tập trung tháo gỡ các điểm nghẽn chung giai đoạn 2025-2030.

Trọng tâm là nâng cao chất lượng nguồn nhân lực gắn với chuyển dịch cơ cấu kinh tế, ưu tiên đầu tư khoa học công nghệ và hoàn thiện hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, với sự tham gia của chính quyền, viện – trường – doanh nghiệp và lực lượng trẻ.

Song song đó, tỉnh cần nâng cao hiệu quả và chuyển đổi số nhằm tăng năng suất lao động, hướng tới mục tiêu đến năm 2030, đóng góp của yếu tố hiệu quả khoảng 40% và chuyển đổi số ít nhất 20% vào tăng trưởng, TS Hoài đề nghị.

Trực tiếp đào tạo nghề, ông Huỳnh Phước Sơn - Trưởng phòng Quan hệ Doanh nghiệp Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP.HCM cho rằng kết nối cung cầu lao động là bài toán không mới nhưng rất khó. Khó ở chỗ đào tạo phải sát nhu cầu doanh nghiệp, còn doanh nghiệp cần có chính sách đủ hấp dẫn để giữ chân người lao động. Nhà trường chỉ có thể làm tốt vai trò của mình khi có sự đồng hành thực chất từ doanh nghiệp.

Thực tế cho thấy, việc doanh nghiệp tham gia sớm vào quá trình đào tạo mang lại hiệu quả rõ rệt. Khoảng 70% sinh viên của trường có việc làm trước khi tốt nghiệp nhờ được tiếp cận doanh nghiệp ngay từ giai đoạn thực tập.

Nhiều doanh nghiệp ngay tại Đồng Nai như Posco Long Thành, Suzuki Việt Nam, Vikyno đã hỗ trợ đầu tư thiết bị, phòng thí nghiệm, giúp sinh viên trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP.HCM tiếp cận công nghệ thực tế và nâng cao năng lực khi ra trường.

Theo ông Sơn, Đồng Nai được đánh giá là thị trường lao động năng động, có nhu cầu lớn và đã hợp tác chặt chẽ với nhiều cơ sở đào tạo. Việc Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP.HCM mở phân hiệu tại Đồng Xoài (tỉnh Đồng Nai) từ tháng 6/2025 vừa qua là tín hiệu tích cực, góp phần bổ sung nguồn nhân lực cho khu vực Bình Phước và gián tiếp hỗ trợ nguồn nhân lực Đồng Nai trong liên kết vùng.

"Giải bài toán gốc": Từ đề án tổng thể đến mục tiêu giữ chân nhân tài

Giải bài toán nhân lực cho Đồng Nai giai đoạn 2026-2030 không thể làm theo kiểu "mưa lúc nào trắng mặt lúc ấy". Ông Nguyễn Quốc Ấn - Phó Trưởng Ban Quản lý các KCN, Khu kinh tế tỉnh Đồng Nai kiến nghị UBND tỉnh xây dựng Đề án tổng thể phát triển nguồn nhân lực KCN, khu kinh tế giai đoạn 2026-2030.

Đề án này tập trung vào các ngành bán dẫn, vi mạch, tự động hóa, logistics và công nghệ cao gắn với sân bay quốc tế Long Thành. Cùng với đó là chính sách nhà ở xã hội cho công nhân, ưu tiên quỹ đất gần KCN và đẩy nhanh hạ tầng giao thông phục vụ di chuyển lao động.

"Về phía ngành giáo dục, yêu cầu đặt ra là rà soát chương trình đào tạo theo đặt hàng của doanh nghiệp, mở rộng đào tạo vi mạch, robot, cơ điện tử, logistics, áp dụng mô hình đào tạo kép với 70% thời lượng thực hành, 30% lý thuyết, hướng tới mục tiêu tối thiểu 90% sinh viên có việc làm trong 6 tháng sau tốt nghiệp", ông Ấn đề xuất.

Còn theo tính toán của Sở Nội vụ, khi sân bay Long Thành đi vào hoạt động từ năm 2026, thị trường lao động Đồng Nai có thể cần khoảng 55.000 lao động mỗi năm. Tỉnh đặt mục tiêu đào tạo khoảng 60.000 người/năm, tỷ lệ có việc làm sau tốt nghiệp trên 90%, đồng thời triển khai đề án phát triển nguồn nhân lực ngành bán dẫn và công nghệ cao giai đoạn 2026–2030.

Ông Nguyễn Hữu Định - Giám đốc Sở Nội vụ tỉnh Đồng Nai nhấn mạnh, phát triển nguồn nhân lực không thể manh mún hay đối phó ngắn hạn. Chỉ khi liên kết chặt chẽ Nhà nước – Nhà trường – Doanh nghiệp, đào tạo đúng thứ thị trường cần và giữ người lao động bằng môi trường sống, làm việc ổn định, Đồng Nai mới có thể bước vào giai đoạn tăng trưởng mới với nền tảng nhân lực đủ mạnh và đủ bền.

×