Khám phá Ga Đà Lạt, nơi có đường ray răng cưa leo núi “độc nhất vô nhị” ở Việt Nam

Độc đáo nhà Ga Đà Lạt

Là điểm du lịch được UBND tỉnh Lâm Đồng công nhận từ năm 2024, Ga Đà Lạt đã trở thành một trong những nơi thu hút đông đảo du khách. Theo thống kê, hàng năm có trên 200.000 lượt khách đến tham quan Ga Đà Lạt.

Ga Đà Lạt là công trình có kiến trúc đặc sắc của Đà Lạt và cũng là nơi ghi dấu ấn đặc biệt trong lịch sử ngành Đường sắt Việt Nam. Năm 2001, Ga Đà Lạt được Bộ Văn hóa - Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) xếp hạng di tích kiến trúc cấp Quốc gia.

Đây cũng là nhà ga xe lửa duy nhất của khu vực Tây Nguyên, nhà ga xe lửa cổ đẹp nhất Việt Nam và Đông Dương, ngoài ra còn là nhà ga cao nhất Việt Nam vì nằm ở độ cao 1.500m so với mực nước biển.

Tọa lạc tại số 1 đường Quang Trung (phường Xuân Hương – Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng), Ga Đà Lạt nổi bật với phần mái độc đáo. Nhà ga Đà Lạt được thiết kế bởi hai kiến trúc sư người Pháp là Moncert và Revéron. Sau đó, thuê công ty Việt Nam xây dựng, người thi công là nhà thầu khoán Võ Đình Dung. Nhà ga được thiết kế theo kiểu phương Tây pha trộn thêm một vài nét đặc trưng của nhà rông cao nguyên.

Nhà Ga Đà Lạt được xây dựng từ năm 1932 đến năm 1938 thì hoàn thành. Là nhà ga đầu mối trên tuyến Đường sắt Tháp Chàm - Đà Lạt dài 84 km. Từ khi Ga Đà Lạt đi vào hoạt động, lượng khách du lịch đến Đà Lạt, du lịch và nghỉ dưỡng ngày càng nhiều. Khi đó, trên mỗi chuyến tàu, ngoài toa vận chuyển hàng hóa còn có 3 toa chở khách, những toa chở khách này cũng được phân ra theo 3 hạng khác nhau.

Ghi nhận tại Ga Đà Lạt, mái nhà ga có 3 chóp nhọn, tượng trưng cho núi Langbiang - đỉnh núi cao nhất vùng. Nhà ga được chia làm ba khu, mỗi khu đều có kích thước hợp lý với những ô cửa kính màu và vòm trần hình cung. Cụ thể, phần mái cao và dốc với chiều dài 66,5m, chiều ngang 11,4m và chiều cao 11m.

Đến nay, Ga Đà Lạt không còn kết nối với hệ thống đường sắt quốc gia Việt Nam, nhưng vẫn là một điểm du lịch hấp dẫn. Hiện, nhà ga này chỉ còn duy trì 7km đường sắt từ nhà ga về ga Trại Mát (phường Xuân Trường – Đà Lạt) để phục vụ du khách tham quan, trải nghiệm.

Đường ray răng cưa “độc nhất vô nhị”

Điểm độc đáo nhất của tuyến đường sắt Tháp Chàm – Đà Lạt là 16km đường ray răng cưa leo núi độc nhất vô nhị. Hiện nay, một phần đường ray răng cưa leo núi vẫn đang được lưu giữ tại Ga Đà Lạt.

Thông tin từ Ga Đà Lạt, năm 1903, người Pháp tiến hành xây dựng đường xe lửa nối thành phố Đà Lạt trên cao nguyên với thành phố Phan Rang để người dân thuận tiện hơn khi lên sống và làm việc tại Đà Lạt.

Theo đó, tuyến đường sắt từ Tháp Chàm đến Đà Lạt khởi công xây dựng từ năm 1903 đến năm 1932 thì hoàn tất và đưa vào sử dụng toàn tuyến với chiều dài 84km. Cụ thể, đoạn từ Tháp Chàm đến Tân Mỹ (dài 41km) được xây dựng và đưa vào sử dụng từ năm 1913; đến năm 1919 thì hoàn tất đoạn từ Tân Mỹ đến Sông Pha; năm 1928 hoàn tất đoạn từ Sông Pha đến Đơn Dương; năm 1930 hoàn tất từ Đơn Dương đến Trạm Hành; năm 1932 hoàn tất đoạn từ Trạm Hành đến Ga Đà Lạt.

Trong số 84km đường sắt nối Tháp Chàm – Đà Lạt thì có 12 nhà ga, 5 hầm chui xuyên núi. Đặc biệt nhất, tuyến đường sắt này có 16km đường sắt răng cưa leo dốc, với độ dốc trung bình 12%. Vào thời điểm đó, đường sắt và đầu máy có bánh xe răng cưa chỉ có ở Thụy Sĩ và Việt Nam.

Theo đó, để đoàn tàu lên xuống những cung đường có độ dốc cao an toàn, đường ray sắt được chia làm 3 đường song song. Trong đó, đường ray ở giữa được thiết kế dạng răng cưa nhằm kết nối hệ thống bánh răng cưa ở đầu tàu với đường ray để tàu có thể lên, xuống dốc an toàn.

Ghi nhận của phóng viên, hiện nay, tại nhà Ga Đà Lạt vẫn còn lưu giữ, trưng bày đầu máy và đường ray răng cưa để du khách đến tham quan, tìm hiểu. Đây chính là một phần tạo nên sự khác biệt và kỳ vĩ của tuyến đường sắt Tháp Chàm – Đà Lạt.

Liên quan đến việc phát triển giao thông đường sắt trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng, địa phương này phấn đấu đến năm 2030 sẽ tập trung cải tạo, nâng cấp, khai thác có hiệu quả tuyến đường sắt hiện có và phấn đấu khôi phục, cải tạo tuyến đường sắt Đà Lạt – Tháp Chàm để phục vụ du lịch.

Được biết, dự án Khôi phục tuyến đường sắt răng cưa Tháp Chàm - Đà Lạt đang được triển khai mạnh mẽ để thực hiện các thủ tục và tìm kiếm đối tác đầu tư. Dự án có tổng vốn đầu tư khoảng 29.000 tỷ đồng. Đặc biệt, dự án sẽ khôi phục hoàn toàn 16km đường ray răng cưa ở các đoạn đèo dốc lớn, 16 ga và 5 hầm chui xuyên núi.

×