Khi nào Nhà nước được quyền thu hồi đất theo quy định mới nhất?

Nhà nước chỉ thu hồi đất trong những trường hợp nào?

Luật sư Hoàng Anh Sơn – Đoàn Luật sư TP. Hồ Chí Minh cho biết: Luật Đất đai số 31/2024/QH15 (Luật Đất đai 2024) liệt kê các trường hợp Nhà nước được thực hiện thu hồi đất; trong đó những nhóm chính sau đây là căn cứ phổ biến nhất:

Vì mục đích quốc phòng, an ninh:

Nhà nước được thu hồi đất để xây dựng công trình, cơ sở phục vụ quốc phòng, an ninh (ví dụ: nơi đóng quân, căn cứ quân sự, công trình phòng thủ, cơ sở thông tin quân sự…). Đây là các trường hợp được quy định cụ thể tại Điều 78 Luật Đất đai 2024.

Để thực hiện dự án phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng:

Khi cần thiết cho các dự án công cộng, hạ tầng, an sinh, bảo tồn di sản…, Nhà nước có thể thu hồi đất theo Điều 79 Luật Đất đai 2024, nhưng chỉ khi dự án đáp ứng các điều kiện luật định và việc thu hồi nhằm phục vụ lợi ích chung.

Do vi phạm pháp luật về đất đai:

Luật quy định các trường hợp thu hồi đất do người sử dụng đất cố tình vi phạm (ví dụ: sử dụng đất không đúng mục đích sau khi đã bị xử phạt, hủy hoại đất, đất được giao không đúng đối tượng…). Các trường hợp này được quy định tại Điều 81 Luật Đất đai 2024.

Các trường hợp khác do Luật quy định (chấm dứt quyền sử dụng, trả lại đất, không còn khả năng tiếp tục sử dụng theo Điều 82 Luật Đất đai 2024…). Luật còn có quy định chi tiết về những tình huống khác dẫn tới thu hồi (ví dụ tổ chức được giao đất giải thể, đất bị sạt lở, thiên tai khiến không còn khả năng sử dụng…), tùy từng khoản mục quy định cụ thể trong Luật. Trình tự, điều kiện cụ thể có liên quan đến các điều khoản tiếp nối của Luật.

Phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi NN thu hồi đất

Căn cứ pháp luật rõ ràng và thẩm quyền quyết định: Việc thu hồi phải được ban hành theo thẩm quyền và kèm theo quyết định hành chính hợp pháp (quyết định thu hồi/dự án).

Phải phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trước khi thu hồi trong nhiều trường hợp: Luật và các nghị định hướng dẫn yêu cầu hoàn thành phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; khi có thu hồi để thực hiện dự án phát triển KTXH hay vì quốc phòng-an ninh, cơ quan có thẩm quyền phải đảm bảo điều kiện này trước khi thực hiện thu hồi. (Điều 80 và các quy định liên quan).

Quyền được bồi thường, hỗ trợ và tái định cư: Những nguyên tắc, mức và thủ tục bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất được quy định đồng bộ trong Luật và Nghị định 88/2024/NĐ-CP (Nghị định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư), Nghị định 151/2025/NĐ-CP có hiệu lực thi hành Người có đất bị thu hồi được hưởng quyền lợi theo quy định này.

Mỗi trường hợp thu hồi đất sẽ có các trình tự, thủ tục thu hồi khác nhau, Phần II, Phụ lục I Nghị định 151/2025/NĐ-CP về phân định thẩm quyền của chính quyền địa phương 02 cấp, phân quyền, phân cấp trong lĩnh vực đất đai quy định chi tiết trình tự, thủ tục thu hồi, bồi thường tái định cư.

Người sử dụng đất cần làm gì khi nhận quyết định thu hồi?

Luật sư Hoàng Anh Sơn cho biết, người sử dụng đất cần:

Kiểm tra căn cứ pháp lý của quyết định: Xem quyết định thu hồi dựa trên Điều nào của Luật Đất đai 2024; đó có phải là một trong các trường hợp luật định (Điều 78, 79, 81…) hay không.

Yêu cầu công khai phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư: Kiểm đếm, đối chiếu diện tích, tài sản gắn liền với đất; tham gia vào quá trình lập phương án để bảo đảm quyền lợi.

 Ghi lại, lưu giữ hồ sơ: Hợp đồng, quyết định giao/cho thuê đất, biên bản sử dụng, hóa đơn đầu tư trên đất… sẽ là căn cứ quan trọng khi xác định mức bồi thường và quyền lợi.

Khi thấy quyết định hoặc trình tự không đúng pháp luật, nên khiếu nại/khởi kiện hành chính: Luật quy định quyền khiếu nại, tố cáo và quyền khởi kiện của người dân nếu quyết định thu hồi hoặc thủ tục không tuân thủ pháp luật.

Nhà nước chỉ được thu hồi đất trong các trường hợp luật định, chủ yếu là vì quốc phòng, an ninh (Điều 78 Luật Đất đai 2024), phát triển kinh tế – xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng (Điều 79), do vi phạm pháp luật về đất đai (Điều 81) và một số trường hợp khác theo quy định của Luật.
Trước khi thu hồi, cơ quan có thẩm quyền phải tuân thủ đầy đủ các điều kiện, thủ tục luật định, đồng thời bảo đảm việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư theo quy định của Luật và Nghị định 88/2024/NĐ-CP.
Người sử dụng đất cần chủ động kiểm tra căn cứ pháp lý, tham gia kiểm đếm, lưu giữ hồ sơ, và yêu cầu phương án bồi thường minh bạch; nếu phát hiện sai sót, có quyền khiếu nại hoặc khởi kiện theo quy định pháp luật.

×