Khi Trung Quốc chuyển sang tiêu dùng nội địa: Cơ hội nào cho ngành sắn?

Nhu cầu mới không còn chỉ đến từ bữa ăn

Trong nhiều năm, ngành sắn Việt Nam thường được nhìn nhận qua câu chuyện xuất khẩu sang Trung Quốc. Tuy nhiên, điều có thể tác động mạnh hơn tới tương lai ngành hàng này lại nằm ở sự thay đổi trong mô hình phát triển của chính nền kinh tế Trung Quốc.

Theo các nghiên cứu thị trường năm 2025, Trung Quốc đang tiếp tục chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ dựa nhiều vào đầu tư hạ tầng sang thúc đẩy tiêu dùng nội địa và phát triển các ngành công nghệ cao. Trong bối cảnh đó, nhu cầu đối với các nguyên liệu phục vụ sản xuất cũng thay đổi đáng kể. Động lực tăng trưởng của thị trường tinh bột sắn không còn chỉ đến từ thực phẩm truyền thống mà đã mở rộng sang các lĩnh vực như giấy, dệt may, tinh bột biến tính, vật liệu sinh học và đặc biệt là nhựa sinh học.

Sự thay đổi này phản ánh quá trình nâng cấp chuỗi sản xuất của nền kinh tế Trung Quốc. Khi tiêu dùng trong nước tăng lên, nhu cầu đối với thực phẩm chế biến, đồ uống, hàng tiêu dùng nhanh và các sản phẩm có giá trị gia tăng cao cũng gia tăng tương ứng. Cùng với đó, sự phát triển mạnh của thương mại điện tử kéo theo nhu cầu lớn về bao bì, giấy carton, logistics và các ngành công nghiệp hỗ trợ.

Tinh bột sắn hiện là nguyên liệu đầu vào quan trọng của nhiều lĩnh vực kể trên. Theo các nghiên cứu ngành hàng, riêng ngành giấy của Trung Quốc tiêu thụ khoảng 600.000 tấn tinh bột sắn mỗi năm, tương đương khoảng 17% tổng nhu cầu tinh bột sắn của nước này. Trong bối cảnh sản lượng giấy và bìa carton tiếp tục duy trì ở mức cao, nhu cầu đối với các loại tinh bột công nghiệp vẫn được đánh giá còn nhiều dư địa tăng trưởng.

Điều đáng chú ý là nhu cầu mới không chỉ đến từ quy mô tiêu dùng lớn hơn mà còn từ yêu cầu cao hơn về chất lượng. Khi người tiêu dùng Trung Quốc quan tâm nhiều hơn tới an toàn thực phẩm, chất lượng sản phẩm và tính bền vững, các doanh nghiệp sản xuất cũng buộc phải nâng cấp tiêu chuẩn nguyên liệu đầu vào. Điều này tạo cơ hội cho những nhà cung cấp có khả năng đáp ứng tốt các yêu cầu về chất lượng, truy xuất nguồn gốc và phát triển bền vững.

Không chỉ bán nguyên liệu, Việt Nam có thể tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị

Một trong những lý do khiến cơ hội đối với ngành sắn Việt Nam vẫn còn rất lớn là Trung Quốc hiện chưa thể tự chủ nguồn cung nguyên liệu. Theo nghiên cứu về thị trường tinh bột sắn Trung Quốc năm 2025, tổng nhu cầu tiêu thụ của nước này ước khoảng 3,5-3,6 triệu tấn mỗi năm. Trong khi đó, sản lượng tinh bột sắn nội địa chỉ dưới 200.000 tấn, đáp ứng khoảng 5-6% nhu cầu. Điều đó đồng nghĩa hơn 94% nhu cầu của thị trường phải dựa vào nguồn nhập khẩu.

Đây không phải là sự thiếu hụt mang tính ngắn hạn mà xuất phát từ những yếu tố mang tính cấu trúc. Tại Quảng Tây và Vân Nam, hai vùng sản xuất sắn lớn nhất Trung Quốc thì cây sắn đang phải cạnh tranh với nhiều loại cây trồng có giá trị kinh tế cao hơn. Chi phí lao động tăng, diện tích canh tác giảm và áp lực dịch bệnh khiến khả năng mở rộng sản xuất trong nước gặp nhiều hạn chế.

Chính vì vậy, ngay cả khi Trung Quốc thúc đẩy phát triển vùng nguyên liệu nội địa, nhu cầu nhập khẩu tinh bột sắn vẫn được dự báo duy trì ở mức cao trong nhiều năm tới. Đối với Việt Nam, đây là cơ hội không chỉ để tăng xuất khẩu mà còn để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị khu vực. Thực tế cho thấy nhiều doanh nghiệp quốc tế đã bắt đầu coi Việt Nam là điểm đến đầu tư quan trọng trong ngành tinh bột và tinh bột biến tính.

Một ví dụ đáng chú ý là Công ty Hóa sinh MinhYang của Trung Quốc đã đầu tư khoảng 68 triệu USD vào nhà máy tinh bột biến tính tại Khu công nghiệp Nhơn Hội (Bình Định). Đây được xem là một trong những cơ sở sản xuất tinh bột biến tính quy mô lớn nhất thế giới. Năm 2023, doanh nghiệp này xuất khẩu khoảng 105.000 tấn tinh bột biến tính, trong đó khoảng 80% được tiêu thụ tại thị trường Quảng Tây (Trung Quốc).

Câu chuyện của MinhYang cho thấy cơ hội của ngành sắn Việt Nam không chỉ nằm ở việc bán nguyên liệu thô. Khi Trung Quốc chuyển sang mô hình tăng trưởng dựa nhiều hơn vào tiêu dùng nội địa, kinh tế xanh và sản xuất công nghệ cao, nhu cầu đối với tinh bột biến tính, vật liệu sinh học và các sản phẩm chế biến sâu sẽ ngày càng gia tăng.

Tuy nhiên, cơ hội lớn hơn cũng đi kèm những yêu cầu cao hơn. Các doanh nghiệp Trung Quốc hiện không chỉ quan tâm đến giá cả mà còn chú trọng tới khả năng truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn môi trường, tính minh bạch của chuỗi cung ứng và các chứng nhận phát triển bền vững. Điều đó đòi hỏi ngành sắn Việt Nam phải chuyển từ tư duy xuất khẩu nguyên liệu sang tư duy tham gia chuỗi giá trị. Việc xây dựng vùng nguyên liệu bền vững, tăng cường liên kết với nông dân, nâng cao khả năng truy xuất nguồn gốc và phát triển các sản phẩm chế biến sâu sẽ trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh trong giai đoạn tới.

Sự chuyển dịch sang mô hình tăng trưởng dựa trên tiêu dùng nội địa đang tạo ra một lớp nhu cầu mới cho nền kinh tế Trung Quốc. Đối với ngành sắn Việt Nam, đây không chỉ là cơ hội tăng thêm sản lượng xuất khẩu mà còn là cơ hội tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị phục vụ tiêu dùng, công nghiệp chế biến và kinh tế xanh. Trong cuộc chơi mới này, giá trị gia tăng, chất lượng và tính bền vững sẽ quan trọng không kém sản lượng hay giá bán.

×